Zmiany w uprawnieniach pracowniczych nauczycieli od 26 kwietnia 2023 r.

• Zmiany w Karcie Nauczyciela
• Nauczyciel nie ma prawa do elastycznej organizacji czasu pracy!
• Obniżenie wymiaru czasu pracy nauczyciela
• Zwolnienie od pracy z powodu siły wyższej
• Bezpłatny urlop opiekuńczy dla nauczycieli
• Nauczyciele a nauczyciele akademiccy - dyskryminacja?

Zmiany w Karcie Nauczyciela

Ustawa z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2023 poz. 641), która weszła w życie dzisiaj - 26 kwietnia 2023 r. wprowadziła duże zmiany nie tylko w KP ale i w innych ustawach. Szczególnie istotne są zmiany w ustawie z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (Dz. U.  z 2022 r. poz. 935 ze zm., dalej: KN). 

Sytuacja nauczycieli polepszy się, ponieważ również do KN, tak jak i do KP wdrożono regulacje dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1158 z dnia 20 czerwca 2019 r. w sprawie równowagi między życiem zawodowym a prywatnym rodziców i opiekunów oraz uchylającą dyrektywę Rady 2010/18/UE (Dz. Urz. UE L 188 z 12.07.2019, str. 79).

W KN uregulowane były dotychczas uprawnienia nauczycieli wychowujących dzieci, jednak tak jak i w KP, tak i w KN doszło do rozszerzenia praw związanych z rodzicielstwem. Jest jednak pewne zastrzeżenie! Jeżeli bowiem przepisy KN nie stanowią inaczej, nauczycielowi przysługują uprawnienia pracownika związane z rodzicielstwem określone w KP, z wyjątkiem art. 188¹ KP. Karta Nauczyciela może więc odmiennie niż ma to miejsce w KP regulować prawa rodziców i będzie wówczas miała pierwszeństwo stosowania. Wiąże się to ze specyfiką pracy nauczyciela. 

Nauczyciel nie ma prawa do elastycznej organizacji czasu pracy!

Wyżej wskazany wyjątek dot. art. 188¹ KP, czyli elastycznej pracy. Za elastyczną organizację pracy uważa się:

1. pracę zdalną
2. przerywany system czasu pracy. Według z góry ustalonego rozkładu przewidującego nie więcej niż jedną przerwę w pracy w ciągu doby, trwającą nie dłużej niż 5 godzin. Przerwy nie wlicza się do czasu pracy, jednakże za czas tej przerwy pracownikowi przysługuje prawo do wynagrodzenia w wysokości połowy wynagrodzenia należnego za czas przestoju.
3. system skróconego tygodnia pracy. W tym systemie jest dopuszczalne wykonywanie pracy przez pracownika przez mniej niż 5 dni w ciągu tygodnia, przy równoczesnym przedłużeniu dobowego wymiaru czasu pracy, nie więcej niż do 12 godzin, w okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 1 miesiąca.
4. system pracy weekendowej.
5. indywidualny rozkład czasu pracy pracownika.
6. ruchomy czas pracy, różne godziny rozpoczynania pracy (pewien przedział czasu) w dniach, które zgodnie z tym rozkładem są dla pracowników dniami pracy.
7. obniżenie wymiaru czasu pracy (jedynie o to może wnioskować nauczyciel).

W zakresie elastycznej organizacji pracy należy zauważyć, że regulacje dotyczące czasu pracy nauczycieli są zdeterminowane organizacją pracy szkoły. Zgodnie z art. 42 ustawy KN w ramach tygodniowego czasu pracy nauczyciel pracuje do 40 godzin, ale rejestrowany i rozliczany jest wyłącznie czas poświęcony na realizację tygodniowego, obowiązkowego wymiaru zajęć (tzw. pensum). Z uwagi na fakt, że pensum jest realizacją planu nauczania, ustalonego na podstawie ramowych planów nauczania, określonych na poziomie rozporządzenia, czynnik ten uniemożliwia stosowanie wobec nauczycieli elastycznego czasu pracy w zakresie pensum, np. telepracy, okresowej pracy zdalnej. Tak wyłączenia uzasadnił projektodawca w uzasadnieniu do projektu zmian.

Obniżenie wymiaru czasu pracy nauczyciela

Nauczyciel nieposiadający prawa do urlopu wychowawczego, opiekujący się dzieckiem, do ukończenia przez nie 8. roku życia, może złożyć wniosek w postaci papierowej lub elektronicznej o obniżenie jego wymiaru czasu pracy oraz odpowiednio obniżenie wymiaru zatrudnienia do wymiaru nie niższego niż połowa pełnego wymiaru zatrudnienia w okresie nie dłuższym niż do ukończenia przez dziecko 8. roku życia.

Wniosek składa się na 21 dni przed wnioskowanym terminem rozpoczęcia wykonywania pracy w obniżonym wymiarze zatrudnienia. Dyrektor szkoły rozpatruje wniosek uwzględniając potrzeby nauczyciela, w tym termin oraz przyczynę konieczności korzystania z obniżonego wymiaru zatrudnienia, a także potrzeby i możliwości wynikające z organizacji pracy szkoły. Po rozpatrzeniu wniosku dyrektor szkoły informuje nauczyciela w postaci papierowej lub elektronicznej o uwzględnieniu wniosku albo o przyczynie odmowy uwzględnienia wniosku, albo o innym możliwym terminie zastosowania obniżonego wymiaru zatrudnienia niż wskazany we wniosku, w terminie 7 dni od dnia otrzymania wniosku. 

Skorzystanie z ww. uprawnienia nie powoduje zmiany podstawy nawiązania stosunku pracy z nauczycielem.

Nauczyciel może w każdym czasie złożyć wniosek w postaci papierowej lub elektronicznej o powrót do poprzedniej organizacji pracy przed upływem terminu zakończenia korzystania z obniżonego wymiaru zatrudnienia, gdy uzasadnia to zmiana okoliczności będąca podstawą do korzystania przez nauczyciela z tego obniżenia.

Zwolnienie od pracy z powodu siły wyższej

Nauczyciel ma prawo do zwolnienia od pracy z powodu działania siły wyższej w pilnych sprawach rodzinnych spowodowanych chorobą lub wypadkiem, jeżeli jest niezbędna natychmiastowa obecność nauczyciela, w wymiarze 2 dni w roku kalendarzowym, z zachowaniem prawa do połowy wynagrodzenia. Przepisy nie odnoszą się do wymiaru godzinowego takiego zwolnienia od pracy, ze względu na to, że KN wskazuje na rejestracji i rozliczeniu pracy nauczyciela podlegają wyłącznie godziny tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć (tzw. pensum), natomiast w ramach tygodniowego czasu pracy (do 40 godzin) nauczyciel jest obowiązany do realizacji także zadań statutowych, doskonalenia się oraz przygotowania do zajęć. W związku z powyższym, w celu uniknięcia negatywnych skutków dla realizowanego przez nauczyciela procesu dydaktyczno-wychowawczego, zaproponowano odrębne uregulowanie dla nauczycieli zwolnienia od pracy, tylko w wymiarze dni, a nie godzin. 

Dyrektor szkoły jest obowiązany udzielić zwolnienia od pracy na wniosek zgłoszony w postaci papierowej lub elektronicznej najpóźniej w dniu korzystania z tego zwolnienia. 

Bezpłatny urlop opiekuńczy dla nauczycieli

Nauczycielowi przysługuje bezpłatny urlop opiekuńczy w wymiarze 5 dni w roku kalendarzowym w celu zapewnienia osobistej opieki lub wsparcia osobie będącej członkiem rodziny lub zamieszkującej w tym samym gospodarstwie domowym, która wymaga opieki lub wsparcia z poważnych względów medycznych. Przy udzielaniu urlopu, stosuje się odpowiednio przepisy KP.

Nauczyciele a nauczyciele akademiccy - dyskryminacja?

Ciekawostką jest to, że odmiennie są traktowani nauczyciele i nauczyciele akademiccy. W stosunku do nauczycieli akademickich nie uregulowano generalnego zakazu elastycznej organizacji czasu pracy, w tym nie zakazano stosowania pracy zdalnej.