Prawo do urlopu rodzicielskiego: Jakie są aktualne przepisy?
![Prawo do urlopu rodzicielskiego: Jakie są aktualne przepisy?](https://webp-konwerter.infor.pl/eyJmIjoiaHR0cHM6Ly9nLmluZm9y/LnBsL3AvX2ZpbGVzLzM4MDg1MDAw/L21hbWEtdGF0YS1kemllY2tvLTEt/MzgwODUwODIuanBnIiwidyI6NzcxfQ.jpg)
REKLAMA
REKLAMA
- Prawo do urlopu rodzicielskiego: Jakie są aktualne przepisy?
- Jak długo można być na urlopie rodzicielskim?
- Czy urlop rodzicielski przysługuje obojgu rodzicom?
- Większość ojców nie korzysta z urlopu rodzicielskiego
- Urlop rodzicielski na dziecko niepełnosprawne
- W ilu częściach można wykorzystać urlop rodzicielski?
- Łączenie urlopu rodzicielskiego z wykonywaniem pracy
- Wniosek o urlop rodzicielski
- Kiedy trzeba złożyć wniosek o urlop rodzicielski?
- Czy pracodawca może nie udzielić urlopu rodzicielskiego?
- Przyjęcie dziecka na wychowanie - wymiar urlopu rodzicielskiego
- Dostosowanie prawa polskiego do prawa UE
Prawo do urlopu rodzicielskiego: Jakie są aktualne przepisy?
Już ponad rok temu, bo w kwietniu 2023 r. wdrożono do polskiego porządku prawnego m.in. dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1158 z dnia 20 czerwca 2019 r. w sprawie równowagi między życiem zawodowym a prywatnym rodziców i opiekunów oraz uchylającą dyrektywę Rady 2010/18/UE (Dz. Urz. UE L 188 z 12.07.2019, str. 79). Wtedy też zaszły spore zmiany w ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks Pracy (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1465 ze zmianami, dalej: KP). Jak więc ostatecznie uregulowano prawo do urlopu rodzicielskiego i jakie są aktualne przepisy w tym zakresie. Urlop rodzicielski jest uprawnieniem mającym na celu kontynuowanie płatnej opieki nad dzieckiem, co do zasady, w pierwszym roku życia dziecka.
REKLAMA
Jak długo można być na urlopie rodzicielskim?
Zgodnie z art. 1821a § 1 KP pracownicy – rodzice dziecka mają prawo do urlopu rodzicielskiego w celu sprawowania opieki nad dzieckiem w wymiarze do:
41 tygodni – w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie (kiedyś były to 32 tygodnie)
43 tygodni - w przypadku porodu mnogiego (kiedyś było to 34 tygodnie)
Istotną różnicą pomiędzy urlopem rodzicielskim a macierzyńskim jest to, że ten pierwszy każdorazowo jest udzielany na wniosek. Urlop macierzyński jest obligatoryjny. Wykorzystanie co najmniej części urlopu macierzyńskiego jest więc obowiązkiem pracownicy lub obojga rodziców
Urlop rodzicielski jest dobrowolny i nie musi być wykorzystany w całości. Prawo do urlopu rodzicielskiego stanowi indywidualne prawo każdego z rodziców i mogą oni z niego korzystać w tym samym czasie, choć wymiar urlopu rodzicielskiego przysługuje obojgu rodzicom wspólnie.
Czy urlop rodzicielski przysługuje obojgu rodzicom?
Tak, urlop rodzicielski przysługuje łącznie obojgu pracownikom – rodzicom dziecka. Każdemu z pracowników – rodziców dziecka przysługuje wyłączne prawo do 9 tygodni urlopu rodzicielskiego z wyżej określonego wymiaru urlopu. Tych 9 tygodni nie można przenieść na drugiego z rodziców dziecka.
Co istotne, z urlopu rodzicielskiego może skorzystać osoba, która jest pracownikiem w dniu powstania uprawnienia, a nie była pracownikiem ani osobą ubezpieczoną w okresie wcześniejszym.
Każdemu z rodziców przysługuje wyłączne prawo do 9 tygodni urlopu rodzicielskiego. Tego prawa nie można przenieść na drugiego z rodziców.
Większość ojców nie korzysta z urlopu rodzicielskiego
Jak wynika z motywu 20 dyrektywy 2019/1158, z uwagi na to, że większość ojców nie korzysta z prawa do urlopu rodzicielskiego lub przekazuje znaczną część uprawnień do swojego urlopu matkom – aby zachęcić ojców do skorzystania z urlopu rodzicielskiego, a jednocześnie utrzymać prawo każdego z rodziców do co najmniej czterech miesięcy urlopu rodzicielskiego, jak przewidziano w dyrektywie 2010/18/UE. Rozwiązanie to również promuje i ułatwia powrót matek na rynek pracy po okresie urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego.
Na gruncie aktualnie obowiązujących przepisów, nie ma prawnych przeszkód do tego, aby ojciec dziecka rozpoczął korzystanie z urlopu rodzicielskiego jeszcze w okresie przebywania matki na urlopie macierzyńskim.
Urlop rodzicielski na dziecko niepełnosprawne
Rodzice dziecka posiadającego zaświadczenie stwierdzające ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu (czyli zaświadczenie o którym mowa w art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin „Za życiem”), mają prawo do urlopu rodzicielskiego w celu sprawowania opieki nad tym dzieckiem w wymiarze odpowiednio do:
65 tygodni – w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie;
67 tygodni - w przypadku porodu mnogiego.
Dlaczego wprowadzono taką regulację? Ustawodawca wskazuje, że: Dzieci z niepełnosprawnościami związanymi z ciężkim i nieodwracalnym upośledzeniem albo nieuleczalną chorobą zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu, oraz ich rodzice (opiekunowie) znajdują się w szczególnej sytuacji wymagającej wsparcia ze strony państwa. Choroba dziecka (niepełnosprawność) dotyka także członków rodziny, stąd też działania pomocowe państwa powinny być skierowane również do nich. Projektowana regulacja stanowi jeden z aspektów realizacji zadań państwa w zakresie wsparcia osób z niepełnosprawnościami i ich rodzin. Zgodnie z art. 68 ust. 3 Konstytucji RP, władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej m.in. dzieciom, kobietom ciężarnym, osobom niepełnosprawnym.
Rodzice mają prawo do równoległego korzystania z urlopu rodzicielskiego, jeśli oboje są pracownikami.
W ilu częściach można wykorzystać urlop rodzicielski?
Urlop rodzicielski będzie udzielany:
jednorazowo albo
w nie więcej niż 5 częściach (co ważne, w liczbie wykorzystanych części urlopu uwzględnia się także liczbę wniosków o zasiłek macierzyński za okres odpowiadający okresowi urlopu rodzicielskiego albo jego części, złożonych przez ubezpieczoną - matkę dziecka lub ubezpieczonego - ojca dziecka)
nie później niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6. rok życia (art. 1821c KP). Pracownicy będą mogli zatem korzystać z urlopu rodzicielskiego w dowolnym terminie, nie dłużej jednak niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko ukończy 6. rok życia i nie więcej niż w 5 częściach.
Łączenie urlopu rodzicielskiego z wykonywaniem pracy
Zgodnie ze zmianami do art. 1821f KP, w przypadku łączenia przez pracownika ‒ rodzica dziecka korzystania z urlopu rodzicielskiego z wykonywaniem pracy u pracodawcy udzielającego tego urlopu, wymiar urlopu rodzicielskiego będzie ulegał wydłużeniu proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy wykonywanej przez pracownika – rodzica dziecka w trakcie korzystania z urlopu lub jego części, nie dłużej jednak niż do:
82 tygodni ‒ w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie;
86 tygodni ‒ w przypadkach, o których w przypadku porodu mnogiego.
W przypadku łączenia przez pracownika – rodzica dziecka posiadającego zaświadczenie stwierdzające ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu, będzie to odpowiednio nie dłużej niż do: 130 tygodni i 134 tygodni.
Wniosek o urlop rodzicielski
Zgodnie z aktualnie obowiązującymi przepisami urlop rodzicielski jest udzielany na wniosek. Wniosek może być złożony w postaci papierowej lub elektronicznej.
Kiedy trzeba złożyć wniosek o urlop rodzicielski?
Wniosek o urlop rodzicielski trzeba złożyć w terminie nie krótszym niż 21 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu.
Czy pracodawca może nie udzielić urlopu rodzicielskiego?
Nie, pracodawca nie może nie udzielić urlopu rodzicielskiego. Z przepisów jednoznacznie wynika, że pracodawca jest obowiązany uwzględnić wniosek pracownika o urlop rodzicielski. Co istotne, pracownik może zrezygnować z korzystania z urlopu rodzicielskiego w każdym czasie za zgodą pracodawcy i powrócić do pracy.
Przyjęcie dziecka na wychowanie - wymiar urlopu rodzicielskiego
Pracownicy, którzy przyjęli dziecko na wychowanie jako rodzina zastępcza, z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej, mają prawo do urlopu rodzicielskiego w celu sprawowania opieki nad tym dzieckiem w wymiarze do:
41 tygodni ‒ w przypadku przyjęcia na wychowanie jednego dziecka;
43 tygodni ‒ w przypadku jednoczesnego przyjęcia na wychowanie więcej niż jednego dziecka;
38 tygodni ‒ w przypadku przyjęcia na wychowanie starszego dziecka.
Dostosowanie prawa polskiego do prawa UE
Powyższe regulacje mają na celu wdrożenie art. 5 dyrektywy 2019/1158, zgodnie z którym państwa członkowskie wprowadzają niezbędne środki w celu zapewnienia, aby każdy pracownik miał indywidualne prawo do urlopu rodzicielskiego w wymiarze czterech miesięcy do wykorzystania przed osiągnięciem przez dziecko określonego wieku, maksymalnie ośmiu lat, który zostanie określony przez poszczególne państwa członkowskie lub w układach zbiorowych. Państwa członkowskie zapewniają, by dwa miesiące urlopu rodzicielskiego nie podlegały przeniesieniu (czyli zgodnie z roboczymi wyjaśnieniami Komisji Europejskiej po 9 tygodni dla każdego z rodziców). Państwa członkowskie oceniają potrzebę dostosowania warunków dostępu i szczegółowych regulacji dotyczących stosowania urlopu rodzicielskiego do potrzeb rodziców adopcyjnych, rodziców z niepełnosprawnościami oraz rodziców dzieci z niepełnosprawnościami oraz cierpiących na choroby przewlekłe.
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks Pracy (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1465 ze zm.)
REKLAMA
REKLAMA
© Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.
![certificate](https://webp-konwerter.infor.pl/eyJmIjoiaHR0cHM6Ly9zdGF0a/WMtaW5mb3JwbC5pbmZvci5wbC/9pbWFnZXMvY2VydGlmaWNhdGV/fbWluLjEyZGFhMGNlLnBuZyJ9.jpg)
- Czytaj artykuły
- Rozwiązuj testy
- Zdobądź certyfikat