Kategorie

Jak ustalić prawo do odprawy emerytalno-rentowej

Marta Jendrasik
Odprawa emerytalna ma charakter jednorazowy. Oznacza to, że pracownik, który otrzymał odprawę, nie może ponownie nabyć do niej prawa. Jednak w sytuacji, gdy osoba uprawniona do odprawy jest zatrudniona u kilku pracodawców i z każdym z nich rozwiąże stosunek pracy w związku z przejściem na emeryturę w tym samym terminie, odprawa przysługuje od każdego z tych pracodawców.

Odprawa przysługuje pracownikowi, z którym umowa o pracę została rozwiązana w związku z przejściem na emeryturę (rentę). Zatem uprawniona do otrzymania tego świadczenia jest osoba, która jednocześnie:

  • spełnia wymagania do uzyskania emerytury (renty),
  • rozwiązała stosunek pracy, przy założeniu, że istnieje związek między rozwiązaniem umowy a przejściem na emeryturę (rentę).
Reklama

Jeśli powyższe przesłanki zostaną spełnione, wówczas pracodawca jest zobowiązany do wypłaty odprawy pieniężnej. Z powszechnego charakteru odprawy emerytalnej (rentowej) wynika, że przysługuje bez względu na podstawę nawiązania stosunku pracy (umowa o pracę, mianowanie, powołanie, wybór, spółdzielcza umowa o pracę) oraz wymiar czasu pracy, w jakim pracownik był poprzednio zatrudniony.

Nabycie prawa do emerytury oznacza, że w dniu ustania stosunku pracy zatrudniony musi spełniać warunki do uzyskania uprawnień emerytalnych. Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z 9 kwietnia 1998 r. (I PKN 508/97, OSNP 1999/8/267), odprawa emerytalna przysługuje nawet w sytuacji, gdy orzeczenie przyznające emeryturę zostało wydane później, tj. po rozwiązaniu stosunku pracy, a w dniu ustania stosunku pracy pracownik spełniał warunki do jej nabycia.

Decydujące znaczenie dla nabycia prawa do odprawy ma przejście pracownika na emeryturę połączone z definitywnym ustaniem stosunku pracy, czyli zmiana statusu pracownika lub pracownika-emeryta na status wyłącznie emeryta.

Odprawa emerytalna przysługuje, gdy rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło w związku z tak rozumianym przejściem pracownika na emeryturę, choćby ją wcześniej pobierał, chyba że już wcześniej skorzystał z uprawnienia do tej odprawy (wyrok SN z 2 marca 2010 r., II PK 239/09 oraz wyrok SN z 11 października 2007 r., III PK 40/07). Potwierdza to Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej w piśmie z 19 czerwca 2009 r. (SPS-023–9313/09).

Odprawa przysługuje również pracownikowi, który nie osiągnął wieku emerytalnego, a rozwiązuje stosunek pracy w związku z przejściem na wcześniejszą emeryturę (wyrok SN z 11 stycznia 2001 r., I PKN 187/00, OSNP 2002/18/429).

Natomiast nie jest ustaniem stosunku pracy „w związku z przejściem na emeryturę” rozwiązanie stosunku pracy, wraz z którym pracownik uzyskuje świadczenie przedemerytalne (wyrok SN z 6 maja 2003 r., I PK 257/02, OSNP 2004/15/267).

WAŻNE!

Odprawa emerytalna nie przysługuje pracownikowi, który rozwiązał umowę o pracę w związku z uzyskaniem świadczenia przedemerytalnego.

Zbieg prawa do kilku odpraw

Gdy z pracownikiem zostaje rozwiązany stosunek pracy w związku ze zwolnieniami grupowymi lub z przyczyn indywidualnych niedotyczących pracownika, a taki pracownik przechodzi jednocześnie na emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy, wówczas pracodawca jest zobowiązany wypłacić dwie niezależne odprawy – z tytułu zwolnień grupowych i odprawę emerytalno-rentową. Odprawa emerytalno-rentowa ma charakter jednorazowy. Oznacza to, że pracownik, który raz otrzymał odprawę, nie może ponownie nabyć do niej prawa. Odprawa po spełnieniu wskazanych wyżej przesłanek przysługuje z mocy ustawy i obowiązek jej wypłaty nie jest uzależniony od uprzedniego złożenia wniosku pracownika w tej sprawie.

WAŻNE!

Odprawę emerytalno-rentową należy wypłacić niezależnie od złożenia wniosku o jej wypłatę przez pracownika, który nabył do niej prawo.

Wysokość odprawy

Wysokość odprawy emerytalnej wynosi, co do zasady, 1-miesięczne wynagrodzenie pracownika i nie zależy od stażu pracy u danego pracodawcy. Jeżeli przepisy wewnętrzne lub szczególne tak stanowią, odprawa może przysługiwać w wyższej wysokości. Korzystniejsze regulacje w tym zakresie, niż wynikające z Kodeksu pracy, mogą być przewidziane w układzie zbiorowym, w regulaminie wynagradzania lub w umowie o pracę, jeżeli pracodawca nie jest zobowiązany do tworzenia przepisów wewnątrzzakładowych.

WAŻNE!

Pracodawca, który nie jest zobowiązany do tworzenia prawa zakładowego, korzystniejsze regulacje dotyczące nabywania prawa do odprawy emerytalnej może zawrzeć w umowie o pracę.


Na podstawie przepisów szczególnych niektóre grupy zawodowe, m.in. pracownicy ministerstw, kancelarii Sejmu, Senatu, urzędów centralnych, urzędów wojewódzkich, mają prawo do odprawy emerytalnej (rentowej) w wyższej wysokości niż określają to przepisy Kodeksu pracy. W przypadku pracowników urzędów państwowych wysokość odprawy jest uzależniona od stażu pracy w urzędach i przysługuje:

  • po 10 latach pracy – w wysokości 2-miesięcznego wynagrodzenia,
  • po 15 latach pracy – w wysokości 3-miesięcznego wynagrodzenia,
  • po 20 latach pracy – w wysokości 6-miesięcznego wynagrodzenia (art. 28 ustawy o pracownikach urzędów państwowych).

Nauczyciele zatrudnieni na podstawie Karty Nauczyciela mają prawo do odprawy:

  • po przepracowaniu mniej niż 20 lat – w wysokości 2-miesięcznego ostatnio pobieranego wynagrodzenia w szkole będącej podstawowym miejscem pracy nauczyciela,
  • po przepracowaniu co najmniej 20 lat – w wysokości 3-miesięcznego ostatnio pobieranego wynagrodzenia w szkole będącej podstawowym miejscem pracy nauczyciela (art. 87 Karty Nauczyciela).

Nauczyciele akademiccy oraz pracownicy niebędący nauczycielami akademickimi mają prawo do odprawy w wysokości 3-krotnego wynagrodzenia zasadniczego otrzymanego za ostatni miesiąc zatrudnienia (art. 138 w zw. z art. 135 ust. 2 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym).

Ustalanie wysokości odprawy

Reklama

Odprawę emerytalną należy ustalać według zasad stosowanych przy obliczaniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy (§ 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy...). Jedyna różnica polega na tym, że należy poprzestać na ustaleniu miesięcznej podstawy wymiaru i nie dzielić jej przez współczynnik ekwiwalentowy, a następnie przez normę dobową obowiązującą pracownika.

W podstawie wymiaru odprawy należy uwzględniać składniki wynagrodzenia przysługujące pracownikowi za okresy nie dłuższe niż 1 miesiąc (z wyjątkiem składników określonych w stałej wysokości) wypłacone w okresie 3 miesięcy poprzedzających miesiąc nabycia prawa do odprawy, a w przypadku znacznego wahania ich wysokości z okresu nieprzekraczającego 12 miesięcy. Składniki wynagrodzenia w stawce miesięcznej w stałej wysokości należy uwzględniać w wysokości należnej pracownikowi w miesiącu nabycia prawa do odprawy. Natomiast składniki przysługujące za okresy dłuższe niż 1 miesiąc należy wliczać do podstawy wymiaru w średniej wysokości z 12 miesięcy poprzedzających miesiąc nabycia prawa do odprawy. Katalog składników wynagrodzenia, których nie należy uwzględniać w podstawie wymiaru tego świadczenia, zawiera § 6 rozporządzenia urlopowego, zgodnie z którym należy pominąć m.in. nagrodę jubileuszową, ekwiwalent pieniężny za urlop wypoczynkowy oraz składniki wypłacane jednorazowo.

PRZYKŁAD

Z jednym z pracowników 10 lutego 2012 r. rozwiązała się umowa o pracę z upływem czasu, na jaki była zawarta. Rozwiązanie to miało związek z przejściem na emeryturę. Pracownik był zatrudniony od 1 stycznia 2007 r. na stanowisku kierowniczym. Przez cały okres zatrudnienia otrzymywał wynagrodzenie zasadnicze w wysokości 3400 zł, dodatek stażowy 680 zł, dodatek funkcyjny 600 zł, miesięczną premię regulaminową oraz premię kwartalną. W okresie od listopada 2011 r. do stycznia 2012 r. otrzymał premie regulaminowe w łącznej wysokości 1020 zł oraz premie kwartalne wypłacone w okresie od 1 lutego 2011 r. do 31 stycznia 2012 r. w łącznej wysokości 5520 zł. Ponadto w grudniu 2011 r. pracownik otrzymał 4920 zł nagrody jubileuszowej. Pracodawca wypłaca odprawy emerytalne w wysokości 1-miesięcznego wynagrodzenia. Aby ustalić wysokość odprawy, należy:

  • obliczyć podstawę wymiaru ze składników stałych przysługujących w lutym br.:

3400 zł (wynagrodzenie zasadnicze) + 680 zł (dodatek stażowy) + 600 zł (dodatek funkcyjny) = 4680 zł,

  • obliczyć podstawę wymiaru ze składników zmiennych:

1020 zł : 3 m-ce (premia regulaminowa wypłacona w okresie od listopada 2011 r. do stycznia 2012 r.) = 340 zł,

5520 zł : 12 m-cy (premia kwartalna) = 460 zł.

W podstawie wymiaru odprawy obliczanej ze składników zmiennych nie należy uwzględniać nagrody jubileuszowej.

Pracownikowi przysługuje odprawa emerytalna w wysokości 5480 zł zgodnie z wyliczeniem: 4680 zł (podstawa ze składników stałych) + 800 zł (podstawa ze składników zmiennych).


Odprawa a podatek i składki

Odprawa emerytalna w pełnej wysokości jest zwolniona ze składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne (§ 2 ust. 1 rozporządzenia składkowego, art. 81 ust. 1 ustawy zdrowotnej). W praktyce mogą pojawić się wątpliwości, czy odprawa wypłacona w wysokości wyższej niż ustawowa będzie w całości zwolniona ze składek. Rozporządzenie składkowe nie ogranicza wysokości, do której od odprawy nie należy opłacać składek emerytalno-rentowych. Zatem należy uznać, że to zwolnienie dotyczy odprawy w każdej wysokości. Należy przy tym pamiętać, że istotą tego wyłączenia jest prawo pracownika do odprawy w związku z jego przejściem na emeryturę.

Natomiast jako przychód ze stosunku pracy, w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, odprawa podlega opodatkowaniu bez względu na wysokość (art. 12 ust. 1 updof).

Termin wypłaty odprawy

Prawo do odprawy i jej wypłata są wymagalne w dniu przejścia na emeryturę, którym jest dzień rozwiązania stosunku pracy. Niedotrzymanie terminu wypłaty powoduje, że pracownik może domagać się od pracodawcy odsetek za zwłokę na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego. Odsetki przysługują również w sytuacji, kiedy zostało wydane orzeczenie o przyznaniu emerytury później niż ustanie stosunku pracy (wyrok SN z 9 kwietnia 1998 r., I PKN 508/97, OSNP 1999/8/267). Natomiast w sytuacji, gdy pracodawca uchyla się od obowiązku wypłaty odprawy, pracownik ma prawo wystąpić z powództwem do sądu pracy, przy czym roszczenie o wypłatę odprawy emerytalnej przedawnia się z upływem 3 lat licząc od dnia, w którym stało się wymagalne.

Podstawa prawna:

  • art. 921, art. 291 § 1 Kodeksu pracy,
  • art. 481 § 1–2 Kodeksu cywilnego,
  • art. 81 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 ze zm.),
  • § 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 29 maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w Kodeksie pracy (Dz.U. Nr 62, poz. 289 ze zm.),
  • art. 87 Karty Nauczyciela,
  • art. 36, art. 38 ust. 3 ustawy z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 223, poz. 1458 ze zm.),
  • art. 28 ustawy z 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (Dz.U. z 2001 r. Nr 86, poz. 953 ze zm.),
  • art. 135 ust. 2, art. 138 ustawy z 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.),
  • art. 12 ust. 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2010 r. Nr 51, poz. 307 ze zm.),
  • § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. Nr 161, poz. 1106 ze zm.),
  • § 6, § 15–17 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 8 stycznia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop (Dz.U. Nr 2, poz. 14 ze zm.).

Orzecznictwo uzupełniające:

  • Otrzymanie przez pracownika odprawy z tytułu przejścia na rentę z powodu niezdolności do pracy wyklucza nabycie przez tego pracownika prawa do kolejnej odprawy z tytułu przejścia na emeryturę lub prawa do odprawy uzupełniającej, stanowiącej różnicę wysokości odprawy emerytalnej i wysokości otrzymanej odprawy rentowej. (Wyrok Sądu Najwyższego z 13 stycznia 2010 r., II PK 328/09)
Chcesz dowiedzieć się więcej, sięgnij po naszą publikację
Czas pracy 2021. Planowanie, rozliczanie i ewidencja
Czas pracy 2021. Planowanie, rozliczanie i ewidencja
Tylko teraz
Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Kadry
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Polski Ład - kalkulator wynagrodzeń, umowa o pracę

    Polski Ład - kalkulator wynagrodzeń pozwala obliczyć dla umowy o pracę wysokość pensji netto, zaliczki na podatek dochodowy oraz składki na ubezpieczenie społeczne w 2022 r.

    Lista obecności a ewidencja czasu pracy – różnice

    Lista obecności pracowników - czy jest obowiązkowa? Czy zastępuje ewidencję czasu pracy? Jakie informacje można zamieścić w tych dokumentach kadrowych? Czy można prowadzić je w elektroniczny sposób? Wyjaśniamy w artykule.

    Pracodawca dyskryminuje pracownika - co można zrobić?

    Dyskryminacja w pracy - kiedy można mówić o nierównym traktowaniu pracowników? Co można zrobić, kiedy pracodawca dyskryminuje pracownika?

    Wpłaty do PPK także od wynagrodzenia po ustaniu zatrudnienia

    Wpłaty do PPK nalicza się także od wynagrodzenia wypłaconego uczestnikowi PPK po ustaniu zatrudnienia. Czy nalicza się je od nagrody stanowiącej podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe? Jeśli tak, to w jakiej wysokości procentowej?

    Ile wynosi najniższa krajowa?

    Najniższa krajowa w 2021 i 2022 r. - ile wynosi brutto i netto? Jaka jest stawka godzinowa? Oto kalkulator wynagrodzeń.

    Praca zdalna w Kodeksie pracy - zmiany w projekcie

    Praca zdalna w Kodeksie pracy - jest nowa wersja projektu nowelizacji. Co się zmieni?

    Rejestracja w urzędzie pracy a umowa zlecenie, dzieło, działalność

    Rejestracja w urzędzie pracy - czy bezrobotny może wykonywać pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy o dzieło lub prowadzić działalność nierejestrowaną?

    Prezeska, prawniczka, psycholożka - kobiety o feminatywach

    Feminatywy - jakim językiem pisane są oferty pracy? Jak kobiety oceniają żeńskie nazwy stanowisk, np. prezeska, prawniczka, psycholożka? Oto wyniki badania.

    Zezwolenie na pracę sezonową dla cudzoziemca - jak uzyskać [PORADNIK]

    Zezwolenie na pracę sezonową dla cudzoziemca. Od 1 stycznia 2018 roku obowiązują nowe regulacje prawne dotyczące cudzoziemców świadczących prace sezonową. O zezwolenie typu S, czyli na pracę sezonową, mogą ubiegać się pracodawcy, którzy planują zatrudnić obcokrajowców do pracy w rolnictwie, ogrodnictwie lub turystyce.

    Błędy w umowie o pracę - jak je poprawić?

    Błędy w umowie o pracę w zakresie wynagrodzenia i innych świadczeń - jak je poprawić?

    Pracodawcy nie chcą pracy zdalnej [BADANIE]

    Praca zdalna nie jest dla pracodawców najlepszym rozwiązaniem. Prawie wszyscy chcą powrotu do biur. Wprowadzą elastyczne godziny rozpoczęcia i zakończenia pracy.

    Udzielanie zaległego urlopu wypoczynkowego - ustawa o covid-19

    Zaległy urlop wypoczynkowy - jak udzielić zgodnie z ustawą o COVID-19?

    Urząd pracy pomoże zmienić pracę

    Urząd pracy pomoże zmienić pracę i kwalifikacje pracownika. Obecnie skupia się na zatrudnianiu bezrobotnych. Rząd chce rozszerzyć jego kompetencje.

    Utrata pracy i finanse - obawy pracowników

    Utrata pracy i finanse to główne zmartwienia polskich pracowników. Ratują ich jednak deficyty kadrowe.

    Ukąszenie kleszcza a wypadek przy pracy - obowiązki pracodawcy

    Ukąszenie kleszcza - czy to może być wypadek przy pracy? Czy pracodawca zatrudniający pracowników do pracy na świeżym powietrzu ma obowiązek zabezpieczenia ich przed kleszczami?

    Sygnalista w firmie od 17 grudnia 2021 r. - co z ustawą?

    Sygnalista w firmie musi być wdrożony od 17 grudnia 2021 r. Polska musi implementować przepisy unijne do 16 grudnia tego roku. Co z ustawą o sygnalistach?

    Urlop wypoczynkowy - kalkulator

    Urlop wypoczynkowy - kalkulator wymiaru urlopu wypoczynkowego pozwala wyliczyć, ile dni urlopu przysługuje pracownikowi.

    Piloci wycieczek i przewodnicy turystyczni - zwolnienie z ZUS

    Piloci wycieczek i przewodnicy turystyczni mogą składać wnioski o zwolnienie z ZUS za lipiec, sierpień i wrzesień 2020 r. Do kiedy? Jakie warunki należy spełnić?

    Sklepiki szkolne - Tarcza Antykryzysowa

    Sklepiki szkolne - Tarcza Antykryzysowa przyznaje postojowe i zwolnienie z ZUS. Jakie kody PKD? Jakie warunki należy spełnić? Do kiedy złożyć wniosek?

    Sklepiki szkolne, piloci wycieczek i przewodnicy - wsparcie z ZUS

    Sklepiki szkolne, piloci wycieczek i przewodnicy - wsparcie z ZUS otrzymują wsparcie z ZUS. Mogą liczyć na postojowe i zwolnienie z opłacania składek. Do kiedy można składać wnioski?

    Minimalna płaca w 2022 r. brutto netto

    Minimalna płaca w 2022 r. wyniesie 3000 zł brutto. Ile to netto?

    Emerytura brutto netto - kalkulator

    Emerytura brutto - ile to netto? Kalkulator emerytalny pozwala ustalić wysokość emerytury. Oblicz.

    Ochrona przedemerytalna - ile lat?

    Ochrona przedemerytalna - ile lat trwa ochrona przed zwolnieniem? Od ilu lat pracownika zaczyna obowiązywać pracodawcę?

    Strategia Demograficzna 2040 - ocena Konfederacji Lewiatan

    Strategia Demograficzna 2040 jest zbyt ogólna i nie odpowiada współczesnym trendom związanym z rodziną. Jak ocenia ją Konfederacja Lewiatan?

    Zwolnienie lekarskie musi wskazywać aktualny adres pobytu

    Zwolnienie lekarskie musi wskazywać aktualny adres pobytu. Czy trzeba poinformować ZUS o zmianie miejsca pobytu?