Do 2 lat więzienia i 45 000 zł kary dla pracodawcy. Za co i dlaczego? [projekt zmian w KK i KP]

• Zmieni się polskie prawo pracy i prawo karne na skutek unijnych przepisów
• Od 1 500 zł do 45 000 zł grzywny dla pracodawcy
• Nie tylko kara grzywny ale i do 2 lat pozbawienia wolności: zmiany w kodeksie karnym
• Złośliwe lub uporczywe naruszanie praw pracownika

Zmieni się polskie prawo pracy i prawo karne na skutek unijnych przepisów

Brak wypłaty wynagrodzenia czy jego części przez co najmniej 3 miesiące może oznaczać dla pracodawcy nawet 2 lata pozbawienia wolności. Będzie zatem nowy typ przestępstwa i wykroczenia. Trwają prace nad implementacją dyrektywy, która zmieni m.in. przepisy z zakresu prawa pracy, prawa karnego i prawa wykroczeń.

Uszczegóławiając, do 15 listopada 2024 r. Polska miała wyznaczony czas na wdrożenie do polskiego porządku prawnego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/2041 z dnia 19 października 2022 r. w sprawie adekwatnych wynagrodzeń minimalnych w Unii Europejskiej (Dz. Urz. L 275 z 25.10.2022 r., str. 33). Tak się nie stało! Cały czas trwają prace nad projektem ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (numer projektu: UC62). Projekt ma zmienić wiele przepisów, szczególnie w zakresie wynagrodzenia z pracę, oczywiście na korzyść pracowników. Nowe przepisy głównie mają na celu doprecyzowanie istniejących już regulacji, wprowadzenie bardziej sprawiedliwego i przejrzystego kształtu minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz minimalnej stawki godzinowej, ale też zaostrzenie kar względem pracodawców za wykroczenia i przestępstwa przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową.

Jak wskazuje się w uzasadnieniu do projektu ustawy: Zgodnie z art. 13 dyrektywy państwa członkowskie ustanawiają przepisy dotyczące sankcji mających zastosowanie w przypadku naruszeń praw i obowiązków objętych zakresem stosowania niniejszej dyrektywy, jeżeli te prawa i obowiązki przewidziano w prawie krajowym lub w umowach zbiorowych. Przewidziane sankcje muszą być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające. W związku z powyższym projekt ustawy (art. 24 i 26) zawiera przepisy zmieniające Kodeks karny oraz Kodeks pracy, wprowadzające nowy typ przestępstwa oraz nowy typ wykroczenia, które związane są z naruszeniem prawa pracownika do wynagrodzenia za pracę, a także przewidujące naliczanie odsetek za nieterminowe wypłacenie należnych pracownikom wynagrodzeń. Odpłatność i wypłata pracownikowi wynagrodzenia jest istotą stosunku pracy. Stosownie do art. 94 pkt 5 Kodeksu pracy, terminowe i prawidłowe wypłacanie pracownikom wynagrodzeń jest podstawowym obowiązkiem pracodawcy. Obowiązek ten powinien być bezwzględnie egzekwowany. Istnieje zatem potrzeba szczególnej ochrony prawa do wynagrodzenia za pracę i wprowadzenia nowych instrumentów prawnych, które wzmacniałyby tę ochronę. Celem nowo utworzonych regulacji jest wzmocnienie ochrony prawa do wynagrodzenia, a podstawą jego realizacji wypłata minimalnego wynagrodzenia za pracę.

Od 1 500 zł do 45 000 zł grzywny dla pracodawcy

Zgodnie z projektem ustawy proponuje się, aby w przepisie art. 282 § 1 KP dokonać pewnych zmian. Ma on otrzymać takie brzmienie: „§ 1. Kto, wbrew obowiązkowi: 1) nie wypłaca w ustalonym terminie wynagrodzenia za pracę lub innego świadczenia przysługującego pracownikowi albo uprawnionemu do tego świadczenia członkowi rodziny pracownika, wysokość tego wynagrodzenia lub świadczenia bezpodstawnie obniża albo dokonuje bezpodstawnych potrąceń, 2) nie udziela przysługującego pracownikowi urlopu wypoczynkowego lub bezpodstawnie obniża wymiar tego urlopu, 3) nie wydaje pracownikowi w terminie świadectwa pracy, 4) wypłaca wynagrodzenie w wysokości niższej od wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę ustalonego na podstawie odrębnych przepisów,– podlega karze grzywny od 1 500 zł do 45 000 zł.

Nie tylko kara grzywny ale i do 2 lat pozbawienia wolności: zmiany w kodeksie karnym

Na skutek unijnej dyrektywy ma zostać dodany do KK przepis art. 218 § 1b KK. Dodawany §1b będzie sankcjonował niezgodne z prawem zachowanie pracodawcy, który uporczywie będzie naruszał prawo prawo pracownika do otrzymania wynagrodzenia za swoją pracę. Jak dokładnie ma brzmieć nowy przepis? Proponuje się taką regulację: art. 218 § 1b KK: Osoba określona w § 1a, która będąc zobowiązana do wypłaty wynagrodzenia za pracę, obowiązku tego nie wykonuje przez okres co najmniej 3 miesięcy, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.”. 

Sprawcą przestępstw określonych w art. 218 KK może być tylko osoba wykonująca czynności w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych (przestępstwo indywidualne właściwe). Zasadnicza wątpliwość dotyczy tego, czy podmiotem może być tylko pracodawca lub osoba działająca w jego imieniu, czy również inne osoby wykonujące czynności w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, niezwiązane z zakładem pracy, w którym zatrudniony jest pracownik (tak słusznie podkreśla się w literaturze przedmiotu: A. Grześkowiak, K. Wiak (red.), Kodeks karny. Komentarz. Wyd. 8, Warszawa 2024 r./ Legalis/el). Na gruncie nowego przepisu, który ma być dodany do KK, wydaje się, że przestępstwo to będzie mógł popełnić nie tylko pracodawca, ale i np. kadrowa, mająca upoważnienie do robienia przelewów wynagrodzenia czy też dział księgowości.  

Złośliwe lub uporczywe naruszanie praw pracownika

Aktualnie w KK jest przewidzina regulacja, że za złośliwe lub uporczywe naruszanie naruszanie praw pracownika wynikających ze stosunku pracy lub ubezpieczenia społecznego grozi:

• grzywna,
• kara ograniczenia wolności,
• pozbawienie wolności do lat 2.

Za popełnienie tego przestępstwa odpowiada osoba, która wykonuje czynności w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, może to być np. pracodawca czy osoba, która wykonuje w jego imieniu czynności, menager, kadrowa, główny księgowy. Trafnie określił to SN w wyr. z 17.1.2017 r. (WA 18/16) wskazując, że: "uporczywość uzewnętrznia się natrętnymi, sekwencyjnymi czy powtarzalnymi zachowaniami (…) złośliwość objawia się w niemożliwej racjonalnie do umotywowania woli zaszkodzenia pracownikowi, perfidnym zachowaniu, dokuczeniu mu, poniżeniu, wyrządzeniu krzywdy". Przyjmuje się, że zachowanie jest uporczywe, gdy jest ciągłe i długotrwałe, gdy trwa co najmniej 3 miesiące. Złośliwość może zaś być incydentalna.