Kategorie

Stabilność zatrudnienia spółdzielczego

Marta Mianowska
Spółdzielczy stosunek pracy jest dość stabilną podstawą zatrudnienia. Dzieje się tak, ponieważ korzysta on niejako z podwójnej ochrony, tej przewidzianej przepisami Prawa spółdzielczego oraz ogólnej, czyli kodeksowej, właściwej dla wszystkich pracowników.

Podstawową funkcją prawa pracy jest ochrona zatrudnienia. Jednak spółdzielczy stosunek pracy zapewnia pracownikom o wiele większą stabilność zatrudnienia niż „zwykłe” umowy o pracę.

Spółdzielczy stosunek pracy jest nawiązywany między spółdzielnią pracy a jej członkami na podstawie spółdzielczej umowy o pracę. Do tej umowy stosuje się w pierwszej kolejności przepisy ustawy – Prawo spółdzielcze, a dopiero w drugiej kolejności, w razie gdy dana kwestia nie została uregulowana w Prawie spółdzielczym – przepisy Kodeksu pracy oraz przepisy innych ustaw i aktów wykonawczych z zakresu prawa pracy (wyrok SN z 19 lutego 2010 r., II PK 221/09).

Prawo spółdzielcze przewiduje wiele regulacji, które gwarantują pracownikom stabilność zatrudnienia w sposób odmienny niż przepisy niespółdzielczego prawa pracy.

Obowiązek zatrudnienia

Podstawą stabilności spółdzielczego zatrudnienia jest obowiązek nawiązania i pozostawania w spółdzielczym stosunku pracy przez spółdzielnię pracy i jej członka. Z punktu widzenia pracownika obowiązek ten oznacza, że ma on roszczenie o zawarcie spółdzielczej umowy o pracę (przez cały czas trwania członkostwa). Natomiast spółdzielnia ma obowiązek takiemu roszczeniu zadośćuczynić, chyba że zawarcie takiej umowy jest niemożliwe i spółdzielnia nie ponosi za to winy.

Obowiązek nawiązania spółdzielczego stosunku pracy powstaje nawet w sytuacji, w której dotychczasowy pracownik niebędący członkiem spółdzielni stał się następnie jej członkiem (wyrok SN z 5 maja 1999 r., I PKN 677/98).

WAŻNE!

Jeżeli ze swojej winy spółdzielnia odmówiła zawarcia spółdzielczej umowy o pracę, to nawet po zakończeniu członkostwa członek spółdzielni ma prawo dochodzić naprawienia szkody z tym związanej.

Taka regulacja gwarantuje pracownikowi przede wszystkim możliwość bycia zatrudnionym, co w obecnych czasach jest niezwykle cenne. Gwarancję tę wzmacniają regulacje dotyczące samego członkostwa w spółdzielni.

Pozbawienie członka spółdzielni jego statusu jest możliwe albo z jego inicjatywy (za wypowiedzeniem), albo poprzez wykluczenie ze spółdzielni z powodów określonych w statucie lub wykreślenie z rejestru członków spółdzielni. Zarówno wykluczenie, jak i wykreślenie może nastąpić jedynie z powodu niewykonywania obowiązków statutowych. A zatem jest to kategoria dość ścisła, niepozostawiająca pola do dyskretnego wykluczenia lub wykreślenia członka.


Rozwiązanie spółdzielczej umowy o pracę

Stabilność zatrudnienia członka spółdzielni jest realizowana również przez stabilność samej spółdzielczej umowy o pracę. Zasadą jest, że rozwiązanie spółdzielczej umowy o pracę w czasie trwania członkostwa jest niedopuszczalne, a umowa może być rozwiązana jedynie w przypadkach przewidzianych w Prawie spółdzielczym.

Jeżeli umowa ma być rozwiązana z zachowaniem okresu wypowiedzenia przewidzianego w Kodeksie pracy, może to nastąpić w razie:

  • zmniejszenia stanu zatrudnienia spółdzielni, jeżeli jest to podyktowane gospodarczą koniecznością, a rada nadzorcza spółdzielni podejmie w tym zakresie stosowną uchwałę,
  • przyznania członkowi prawa do emerytury (art. 187 Prawa spółdzielczego).

W pierwszym przypadku rozwiązanie umowy zależy co najmniej od 2 czynników:

  • gospodarczej konieczności, przez którą należy rozumieć sytuację, gdy przy obecnym poziomie zatrudnienia sens gospodarczy istnienia spółdzielni zostałby podważony,
  • uchwały o zmniejszeniu zatrudnienia, co wymaga z kolei zgody co najmniej większości członków rady co do wystąpienia gospodarczej konieczności uzasadniającej zmniejszenie stanu zatrudnienia.

Przesłanki rozwiązania spółdzielczej umowy o pracę bez wypowiedzenia są równie rygorystyczne. Rozwiązanie takie może nastąpić na podstawie Kodeksu pracy z przyczyn uzasadniających rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia bez winy pracownika (art. 53 i 55 k.p.). A zatem Prawo spółdzielcze nie przewiduje rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika w razie niemożności dalszego zatrudnienia członka z jego winy (postanowienie SA w Katowicach z 23 czerwca 1995 r., III APr 21/95).

Oprócz tego rozwiązanie umowy jest możliwe na skutek nieuzasadnionej odmowy przyjęcia przez członka nowych warunków pracy lub płacy, a także na mocy porozumienia stron przy jednoczesnym wypowiedzeniu przez członka członkostwa.

Ze względu na powyższe kryteria, rozwiązanie spółdzielczej umowy o pracę może być w praktyce niemożliwe, a przynajmniej poważnie utrudnione.


Zmiana warunków pracy i płacy

Zmiana warunków pracy i płacy ustalonych w spółdzielczej umowie o pracę jest możliwa w 3 przypadkach w razie:

  • uzasadnienia takiej zmiany potrzebami gospodarczymi lub organizacyjnymi spółdzielni (np. zmiana zasad wynagradzania, likwidacja stanowiska),
  • utraty przez członka zdolności do wykonywania dotychczasowej pracy stwierdzonej orzeczeniem lekarskim albo niezawinionej przez niego utraty uprawnień koniecznych do jej wykonywania,
  • gospodarczej konieczności; aby zapewnić pracę wszystkim członkom może być równomiernie skrócony czas pracy i zmniejszone odpowiednio wynagrodzenie, przy czym taka zmiana wymaga wystąpienia gospodarczej konieczności oraz aktywności walnego zgromadzenia.

Roszczenia pracownika

Istnieje możliwość „reaktywacji” zakończonego spółdzielczego stosunku pracy. Pracownik, któremu zostały wypowiedziane warunki pracy lub płacy lub z którym została rozwiązana umowa, może domagać się uznania wypowiedzenia umowy lub jej warunków za bezskuteczne, a jeżeli umowa uległa już rozwiązaniu – przywrócenia do pracy. Sąd pracy powinien uwzględnić jedno z tych roszczeń. Nie ma bowiem prawa orzec o odszkodowaniu, jeżeli uzna przywrócenie pracownika do pracy za niecelowe lub niemożliwe.

WAŻNE!

Po ustaniu przyczyn wypowiedzenia lub rozwiązania umowy spółdzielnia i jej członek są zobowiązani ponownie do zawarcia spółdzielczej umowy o pracę.

Spółdzielnie muszą też współdziałać ze związkami zawodowymi (jeżeli istnieją) przy wypowiadaniu lub rozwiązaniu spółdzielczej umowy o pracę. Co więcej, jeżeli przepisy prawa pracy zakazujące lub ograniczające wypowiedzenie (lub rozwiązanie) umowy o pracę lub jej warunków są korzystniejsze dla członka spółdzielni niż przepisy Prawa spółdzielczego, to mogą być one stosowane.

Podstawa prawna:

  • art. 77 Kodeksu pracy,
  • art. 182, 187 ustawy z 16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze (DzU z 2003 r. nr 188, poz. 1848 ze zm.).

Orzecznictwo:

  • wyrok SN z 5 maja 1999 r. (I PKN 677/98, OSNP 2000/14/537),
  • wyrok SN z 19 lutego 2010 r. (II PK 221/09, niepubl.),
  • postanowienie SA w Katowicach z 23 czerwca 1995 r. (III APr 21/95, Pr. Pracy 1996/3/47).
Poszerzaj swoją wiedzę, korzystając z naszej oferty
Webinarium: Potrącenia komornicze + Certyfikat gwarantowany
Webinarium: Potrącenia komornicze + Certyfikat gwarantowany
Tylko teraz
Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Kadry
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Wzrost minimalnego wynagrodzenia - czy trzeba zmieniać umowę o pracę?

    Wzrost minimalnego wynagrodzenia - czy trzeba zmieniać umowę o pracę? Co roku rośnie kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę (tzw. najniższej krajowej, płacy minimalnej) i minimalnej stawki godzinowej. Już dziś wiadomo, że minimalne wynagrodzenie wzrośnie w 2022 r. do 3010 zł brutto (w 2021 roku wynosi 2800 zł). Pracownicy i pracodawcy mają wątpliwości, czy z uwagi na wzrost płacy minimalnej od nowego roku trzeba zmienić postanowienia wszystkich umów o pracę, które obecnie opiewają na kwotę niższą niż 3010 zł? Czy można nie zmieniać umów a np. uzupełniać wynagrodzenie za pracę, premią do wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę? Co może zrobić pracownik, jeżeli pracodawca nie wypłaca mu minimalnego wynagrodzenia? Wyjaśnień w tym zakresie udzieliła Państwowa Inspekcja Pracy.

    Jak zapewnić bezpieczeństwo pracownikom zdalnym?

    Bezpieczeństwo pracowników zdalnych może stanowić duże wyzwanie. To w domu zdarza się najwięcej wypadków. Za co odpowiada pracodawca? Jakie są przepisy BHP?

    Potwierdzenie danych w ZUS - instrukcja

    Potwierdzenie danych w ZUS można otrzymać przez PUE ZUS. Jak samodzielnie utworzyć dokument? Oto instrukcja jak zrobić to krok po kroku.

    Potwierdzenie z PUE ZUS pobierze także świadczeniobiorca

    Elektroniczne Potwierdzenie z PUE ZUS pobierze teraz także świadczeniobiorca, np. potwierdzenie prawa do emerytury, renty, zasiłku.

    Od wypłat z PPK zazwyczaj nie pobiera się podatku Belki

    Wypłaty z PPK - uczestnik PPK może w każdym czasie skorzystać ze swoich środków. W niektórych przypadkach wiąże się to jednak z obowiązkiem zapłaty 19% zryczałtowanego podatku dochodowego (tzw. podatku Belki).

    Potrzeby pracowników - wnioski z pandemii

    Potrzeby pracowników różnią się w zależności od rodzaju pracowników: fizycznych i biurowych. Jakie wnioski można wyciągnąć z pandemii COVID-19?

    Nadgodziny średniotygodniowe Polaków - pandemia

    Nadgodziny średniotygodniowe Polaków w czasie pandemii wzrosły. Statystyczny pracownik ma w tygodniu 5,5 godziny nadgodzin.

    Narzędzia do identyfikacji talentów - 3 zalety

    Narzędzia do identyfikacji talentów pozwalają zwiększyć potencjał firmy. Jakie są 3 główne zalety tego typu narzędzi?

    Odprawa z tytułu zwolnienia z pracy w pandemii - wątpliwości

    Odprawa z tytułu zwolnienia z pracy w czasie pandemii została uregulowana przepisami ustawy covidowej. Czy nowy limit wysokości odpraw odnosi się do wszystkich świadczeń? Jakie wątpliwości budzą nowe przepisy?

    Nowe święto państwowe w Polsce od 2021 r.

    Nowe święto państwowe w Polsce od 2021 r. ustanawia Prezydent RP. Święto będzie w grudniu. Czy oznacza to kolejny dzień wolny od pracy?

    Niebieska Karta UE - będą zmiany

    Niebieska Karta UE dotyczy zatrudniania cudzoziemców spoza UE. Odbywa się na innych zasadach niż obywateli państw członkowskich UE. Europarlament przyjął przepisy ułatwiające zatrudnianie obcokrajowców.

    Jak najniższa krajowa rosła od 2015 do 2022 r.?

    Najniższa krajowa w 2015 r. wynosiła 1750 zł brutto. W 2022 r. będzie to 3010 zł brutto. Najniższa krajowa wzrosła o 1260 zł.

    Dzień próbny w pracy - płatny czy nie?

    Dzień próbny w pracy a wynagrodzenie - czy jest płatny? Co na to prawo? W celu sprawdzenia pracownika należałoby podpisać umowę na okres próbny.

    PIT-2 a ukończenie 26 roku życia - kiedy złożyć?

    PIT-2 a ukończenie 26 roku życia - kiedy należy złożyć oświadczenie? Co z podwyższonymi kosztami przychodu?

    ZUS ERO - emerytura z datą wsteczną

    ZUS ERO to wniosek o emeryturę z datą wsteczną. Podstawą przyznania lub przeliczenia emerytury z datą wcześniejszą są przepisy covidowe. Dla kogo jest ten wniosek?

    Odprawa emerytalna - wysokość, warunki

    Jaka jest wysokość odprawy emerytalnej? Jakie warunki należy spełnić, aby ją otrzymać? Czy odprowadza się od niej podatek i składki ZUS? Kiedy wypłacić odprawę?

    Jakie są składniki wynagrodzenia za pracę?

    Składniki wynagrodzenia za pracę to przede wszystkim wynagrodzenie zasadnicze i dodatki. Czym premia różni się od nagrody?

    PPK: od 2022 r. stan oszczędności na mojeppk.pl

    PPK - od 2022 r. stan oszczędności będzie można sprawdzić na mojeppk.pl. Do jakich danych będzie miał dostęp każdy uczestnik PPK?

    Płaca minimalna 2022 - jest decyzja rządu

    Płaca minimalna w 2022 r. wzrośnie o 210 zł. Ile wyniesie płaca minimalna 2022? Jest już ostateczna decyzja rządu.

    Praca zdalna a migracje zarobkowe

    Jak praca zdalna wpływa na migracje zarobkowe? Czy na pewno jest ich teraz mniej? Oto wyniki badania.

    Urlop okolicznościowy - śmierć ojca

    Urlop okolicznościowy - śmierć ojca to okoliczność uprawniająca pracownika do wolnego od pracy. Ile dni przysługuje? Jaki jest termin ich wykorzystania?

    Praca zdalna a kolejne fale pandemii [RAPORT]

    Praca zdalna zyskiwała na popularności wraz z nastaniem kolejnych fal pandemii COVID-19. Sprawdź, jaki wpływ na pracę miały fale koronawirusa w Polsce i Unii Europejskiej.

    Co pracownicy mówią o pracodawcach w sieci?

    Pracownik i pracodawca - jak wyglądają stosunki z szefem? Co można przeczytać na ten temat w Internecie? Okazuje się, że najważniejsze jest dobre rozstanie.

    Urodzeni w latach 1984-1994 chcą całkowitej pracy zdalnej

    Całkowita praca zdalna najwięcej zwolenników ma wśród pracowników urodzonych w latach 1984-1994.

    Niemcy: odszkodowanie za kwarantannę tylko dla zaszczepionych

    Odszkodowanie za czas kwarantanny będzie przyznawane tylko zaszczepionym pracownikom? Taki projekt nowych przepisów powstał w Niemczech.