Kategorie

Kiedy sąd nie uwzględni roszczenia o przywrócenie do pracy

Rafał Krawczyk
Nie zawsze roszczenie zwolnionego pracownika o przywrócenie do pracy zostanie przez sąd uwzględnione. Nawet jeżeli uzna on, że pracodawca rozwiązał umowę o pracę z naruszeniem prawa, może orzec, że powrót pracownika jest niecelowy czy niemożliwy – bo np. pogłębi trwający od dawna konflikt.

Pracownik, z którym rozwiązano umowę o pracę bez wypowiedzenia (w trybie dyscyplinarnym), ma prawo domagać się przywrócenia do pracy na poprzednich warunkach albo odszkodowania. Uprawnienia te przysługują pracownikom zatrudnionym na podstawie zarówno umowy na czas nieokreślony, jak i terminowej lub na czas wykonania określonej pracy. Nie zawsze jednak sąd orzeknie o przywróceniu do pracy.

Stanowisko pracodawcy

Jeżeli pracodawca wypowiedział pracownikowi umowę o pracę zawartą na czas nieokreślony, wówczas pracownik może żądać uznania wypowiedzenia za bezskuteczne, a jeśli umowa uległa już rozwiązaniu, może dochodzić przywrócenia do pracy na poprzednich warunkach albo odszkodowania. W przypadku gdy pracownik będzie żądał przywrócenia do pracy, sąd może nie uwzględnić jego żądania, jeżeli spełnienie takich roszczeń jest niemożliwe lub niecelowe (art. 45 § 2 k.p. i art. 56 § 2 k.p.).

Na ostateczny werdykt sądu ma jednak wpływ także to, jak do takich żądań odnosi się pracodawca. Aby sąd mógł zasądzić odszkodowanie zamiast przywrócenia do pracy (czego domaga się pracownik, a zakład pracy chciałby uniknąć), pracodawca powinien w odpowiedzi na to roszczenie wskazać – w pozwie, a najpóźniej do końca rozprawy – na niecelowość lub niemożność (jest to tzw. zarzut niecelowości lub niemożliwości) przywrócenia pracownika do pracy, a po drugie – to udowodnić. Sąd nie ma obowiązku prowadzenia w tym kierunku postępowania dowodowego z urzędu, a nawet uzasadniania, dlaczego nie zastosował przepisu o zasądzeniu odszkodowania, jeśli pracodawca w ogóle nie postawi wspomnianego zarzutu (por. wyrok SN z 24 września 2009 r., sygn. akt II PK 69/09, niepublikowany; przykład 1).

Podstawy nieuwzględnienia żądania pracownika o przywrócenie do pracy nie są w prawie sformułowane jasno, szczególnie gdy chodzi o stwierdzenie, że powrót pracownika byłby niecelowy. Dlatego nie można dokładnie przewidzieć, kiedy sąd tak orzeknie.

Jak podkreśla się w orzecznictwie, podczas oceny, czy przywrócenie pracownika może być niecelowe, analizuje się np. możliwość odrodzenia się sytuacji konfliktowej w zakładzie pracy czy stosunek pracownika do pracy. Niecelowość wydania orzeczenia o przywróceniu do pracy uzasadniają bowiem nie tylko okoliczności wiążące się z jednej strony z funkcjonowaniem zakładu pracy, ale także z na tyle nagannym postępowaniem pracownika, że jego powrót do pracy byłby niewskazany. Niecelowość i niemożliwość przywrócenia pracownika do pracy wynikać może zarówno z przyczyn leżących po stronie pracodawcy, jak i pracownika. Ich liczne przykłady znajdziemy w wyrokach Sądu Najwyższego.

Analizując, czy przywrócenie do pracy jest niemożliwe lub niecelowe, sąd powinien ocenić sytuację po rozwiązaniu umowy o pracę


Likwidacja stanowiska

Podstawową przyczyną leżącą po stronie pracodawcy przesądzającą o niemożliwości dalszego zatrudniania pracownika jest likwidacja stanowiska pracy, które on dotąd zajmował (przykład 2) i brak środków na utrzymanie dotychczasowego stanu zatrudnienia (wyrok SN z 14 maja 1999 r., sygn. akt I PKN 57/99, OSNAPiUS 2000 nr 15, poz. 576). O niemożliwości lub niecelowości przywrócenia pracownika do pracy nie przesądza natomiast z reguły sam fakt zmniejszania zatrudnienia w zakładzie pracy. Istotnym argumentem przeciwko uwzględnieniu żądania pracownika może być natomiast wykazanie, że po przywróceniu pracownika do pracy konieczne byłoby zwolnienie z tego powodu innego pracownika dobrze wykonującego swoje obowiązki. Za uznaniem niecelowości przywrócenia do pracy przemawia ponadto konieczność zatrudnienia nowych pracowników z odpowiednimi kwalifikacjami, których powód nie posiada (wyrok SN z 9 lutego 1999 r., sygn. akt I PKN 565/98, OSNP 2000/6/225).

Konflikt z pracownikiem

Ważną okolicznością, która w przeważającej części przypadków będzie przemawiała przeciwko przywróceniu pracownika do pracy, jest konflikt istniejący między pracodawcą a pracownikiem i wynikający z niego brak zaufania pracodawcy do pracownika. Nie chodzi jednak o zwykły, incydentalny spór. Konflikt między pracownikiem a jego przełożonym uzasadnia uznanie przywrócenia do pracy za niecelowe wtedy, jeżeli jest poważny, długotrwały i głęboki (wyrok SN z 28 lipca 1999 r., sygn. akt I PKN 110/99, OSNAPiUS 2000 nr 21, poz. 780). Jak podkreśla Sąd Najwyższy, zaufanie pracodawcy do pracownika jest istotnym elementem stosunku pracy, stwarza szczególną więź między pracodawcą a pracownikiem, która jest konieczna zwłaszcza w stosunkach z pracownikami na niektórych stanowiskach. W takich sytuacjach utrata zaufania uniemożliwia dalsze pozostawanie stron w stosunku pracy. Konflikt będzie uzasadniał uznanie przywrócenia do pracy za niecelowe zawsze wtedy, gdy będzie wywołany przez pracownika lub powstał na tle dotyczących go okoliczności (wyrok z 10 września 1998 r., sygn. akt I PKN 306/98, OSNAPiUS 1999 nr 19, poz. 610).

O niecelowości dalszego zatrudniania pracownika przesądza także długotrwały konflikt między pracodawcą a pracownikiem, który działa negatywnie na pozostałych pracowników, a także na wizerunek zakładu pracy (wyrok SN z 4 stycznia 2008 r., sygn. akt I PK 179/07, M.P. 2008, nr 5, s. 250). Jednak jeżeli sytuacja taka nie powstała wyłącznie z winy pracownika, a przyczyny konfliktu leżą przede wszystkim po stronie pracodawcy, to wówczas zarzut pracodawcy może zostać nieuwzględniony. O niemożliwości lub niecelowości przywrócenia do pracy nie świadczy także konflikt, który zrodził się na tle procesu o przywrócenie do pracy (wyrok SN z 19 maja 1997 r., I PKN 173/97, OSNAPiUS 1998 nr 8, poz. 243). W tym ostatnim przypadku zarzut pracodawcy z reguły nie może być uwzględniony.


Zła ocena pracownika

Do przyczyn niecelowości czy niemożliwości przywrócenia pracownika do pracy leżących z kolei po jego stronie i na które może się powołać pracodawca, można zaliczyć naganne zachowania zatrudnionego. Należą do nich np. wielokrotne nieusprawiedliwione nieobecności i używanie alkoholu w pracy, stanowiące ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych, czy inne szczególnie naganne postępowanie pracownika, które pracodawca jest w stanie wykazać (wyrok SN z 27 lutego 1997 r., sygn. akt I PKN 23/97, OSNAPiUS 1997 nr 21, poz. 419; wyrok SN z 13 listopada 1997 r., sygn. akt I PKN 343/97, OSNAPiUS 1998 nr 19, poz. 563). Pracodawca może także dowodzić, że wcześniej negatywnie oceniano wykonywanie obowiązków przez pracownika. O niecelowości przywrócenia do pracy świadczyć może ponadto brak umiejętności współpracy z pracownikami i przełożonymi niekorzystnie wpływający na pracę danej komórki organizacyjnej, a także niewystarczające zdolności organizacyjne oraz trwała niezdolność do pracy połączona z pobieraniem świadczenia (renty) z ubezpieczenia społecznego (wyrok SN z 28 czerwca 2001 r., sygn. akt I PKN 497/00, OSNP 2003/9/221).

Przy dokonywaniu przez sąd oceny zarzutu pracodawcy ważną okolicznością może być to, czy pracownik zgłasza swoje roszczenia, wskazując na formalne naruszenie przepisów o rozwiązywaniu umowy o pracę, czy na nieprawdziwość przyczyny jej rozwiązania. SN przyjmuje bowiem, że pracodawca, który wskazuje nieprawdziwą przyczynę rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika, z reguły nie może żądaniu przywrócenia do pracy przeciwstawić twierdzenia o niecelowości jego uwzględnienia (wyrok SN z 21 września 2001 r., sygn. akt I PKN 625/00, OSNP 003/18/427). Również możliwość utraty przez pracownika uprawnień warunkowanych okresem zatrudnienia przemawia przeciwko oddaleniu jego żądania dotyczącego przywrócenia do pracy.

Ochrona przed zwolnieniem

Możliwość domagania się przez pracodawcę oddalenia żądania pracownika o przywrócenie do pracy i zasądzenia zamiast niego odszkodowania nie dotyczy pracowników szczególnie chronionych. Należą do nich m.in.

  • działacze związkowi,
  • pracownicy w wieku przedemerytalnym,
  • pracownice w okresie ciąży i urlopu macierzyńskiego.

W przypadku takich osób w szczególnie uzasadnionych przypadkach sąd może jednak nie uwzględnić żądania przywrócenia do pracy, uznając je za nieuzasadnione z powodu kolizji z zasadami współżycia społecznego.


W takiej sytuacji zasądzenie odszkodowania zamiast przywrócenia do pracy następuje na podstawie art. 8 k.p. Jak z niego wynika, działanie uprawnionego polegające na czynieniu ze swego prawa użytku, który byłby sprzeczny z zasadami współżycia społecznego „nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony” – podkreślił Sąd Najwyższy (wyrok z 11 września 2001 r., sygn. akt I PKN 619/00 OSNP 2003/16/376). W jednej z rozpatrywanych przez SN spraw powód żądający przywrócenia do pracy był działaczem związkowym, skonfliktowanym nie tylko z pracodawcą, ale też z innymi pracownikami. Sąd stwierdził, że uwzględnienie jego żądania zrodziłoby wśród pozostałych pracowników przekonanie o tolerowaniu bezkarności nagannego postępowania działacza związkowego nacechowanego wyjątkową agresją skierowaną przeciwko swemu pracodawcy, przełożonemu i współpracownikom. Byłoby ponadto też sygnałem, że status działacza związkowego pozwala na wszystko i stanowi ochronę przed wszelkimi skutkami jego działań, jak też, że lekceważący stosunek do przełożonej, współpracowników i petentów jest akceptowaną przez prawo i stosujące je sądy formą działania.

SN wskazuje jednak, że zarówno oddalenie powództwa, jak i zasądzenie odszkodowania zamiast przywrócenia do pracy może mieć jednak miejsce zupełnie wyjątkowo, w okolicznościach szczególnie rażącego naruszenia przez pracownika obowiązków pracowniczych lub obowiązujących przepisów prawa.

PRZYKŁAD 1: Spóźniony wniosek o odszkodowanie

Pracownik przekazał istotne dane konkurencyjnej firmie. Pracodawca uznał to za rażące naruszenie jego interesów i z tego powodu zwolnił pracownika dyscyplinarnie. Pracownik domagał się przywrócenia do pracy. Pracodawca w czasie procesu przed sądem I instancji nie postawił zarzutu niecelowości przywrócenia pracownika do pracy, zwalczał jedynie zarzuty pracownika, że przy rozwiązywaniu umowy o pracę doszło do naruszenia przepisów prawa. W tej sytuacji sąd nie rozważał wniosku pracodawcy o uznanie za niecelowe przywrócenia pracownika do pracy, bo takiego nie przedstawił. Pracodawca powinien wiedzieć, że jeśli będzie chciał dopiero w apelacji wnioskować o wydanie orzeczenia o odszkodowaniu zamiast o przywróceniu do pracy, będzie to wniosek spóźniony.

PRZYKŁAD 2: Pozorna likwidacja stanowiska

W trakcie procesu o uznanie bezskuteczności wypowiedzenia pracodawca postawił zarzut niemożliwości przywrócenia pracownika do pracy ze względu na likwidację stanowiska pracy, które zajmował. Pracownik twierdził natomiast, że likwidacja stanowiska miała charakter pozorny. Sąd pracy ma w tej sytuacji prawo ustalić, czy likwidacja stanowiska pracy była rzeczywista.

Podstawa prawna

  • Art. 8, 45, 56, 59 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy – t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94; ost. zm. Dz.U. z 2010 r. nr 224, poz. 1459.
Chcesz dowiedzieć się więcej, sięgnij po naszą publikację
Umowy o pracę – zawieranie i rozwiązywanie
Umowy o pracę – zawieranie i rozwiązywanie
Tylko teraz
Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Kadry
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Potrącenie zaległości ZUS z emerytury od 2022 r.

    Potrącenie zaległości składkowych z emerytury, renty i zasiłku będzie możliwe od 2022 r. ZUS odliczy składkę zdrowotną, podatek i należności składkowe nieopłacone w terminie. Do jakiej wysokości?

    Niemcy: niezaszczepieni bez rekompensaty za czas kwarantanny

    Niezaszczepieni nie otrzymają rekompensaty za czas kwarantanny. Nowe przepisy w Niemczech zaczną obowiązywać od 1 listopada 2021 r.

    Praca zdalna a work-life balance

    Praca zdalna a work-life balance - za dużo work i za mało life? Z badania "Candidate Pulse" wynika, ze praca zdalna zachwiała balansem między życiem prywatnym i zawodowym. Pracownicy odczuwają również więcej presji ze strony pracodawców.

    Pracodawca sprawdzi certyfikat covid [VIDEO]

    Pracodawca sprawdzi certyfikat covid? Najpewniej tak, ale na zasadzie dobrowolności. Co to oznacza? Na to i inne pytania odpowiada Stanisław Szwed, wiceminister pracy, polityki społecznej i rodziny.

    Obniżenie wieku emerytalnego jako fatalna decyzja [VIDEO]

    Obniżenie wieku emerytalnego było fatalną decyzją. Ekonomiści negatywnie oceniają niższy i zróżnicowany dla kobiet i mężczyzn wiek emerytalny w Polsce.

    Co pandemia uświadomiła menadżerom? [VIDEO]

    Pandemia a zarządzanie - co kryzys wywołany pandemią uświadomił menadżerom? Okazało się, że kapitał ludzki jest niezwykle ważny. Duże znaczenie ma także zdolność do szybkich zmian.

    Kodeks pracy art. 30

    Kodeks pracy w art. 30 wylicza sposoby rozwiązania umowy o pracę: porozumienie stron, wypowiedzenie, dyscyplinarka i upływ czasu.

    Kontroferta dla pracownika - co to jest?

    Kontroferta dla pracownika - co to jest i w jakim celu się ją stosuje? Czy warto przyjąć kontrofertę?

    Jesienna rekrutacja w logistyce - jak zachęcić do pracy w firmie?

    Startuje jesienna rekrutacja w logistyce. Jakich pracowników brakuje? Jak zachęcić do pracy w danej firmie? Co przyciąga pracowników?

    Kontrole PIP na małych budowach 2021 - wyniki

    Kontrole PIP na małych budowach zostały wzmożone w 2021 r. Z danych statystycznych wynika, że to właśnie na małych budowach jest najwięcej wypadków przy pracy. Jakie są wyniki kontroli PIP?

    Praca sezonowa - prawa cudzoziemców przez cały rok

    Praca sezonowa - prawa cudzoziemców nie są sezonowe. Przypomina o tym PIP w kampanii "Prawa przez cały rok". Jak zatrudnić cudzoziemca na podstawie zezwolenia na pracę sezonową? Czym jest umowa o pomocy przy zbiorach?

    Europejskie Porozumienie dotyczące aktywnego starzenia się

    Europejskie Porozumienie podpisane w 2017 r. dotyczy aktywnego starzenia się i podejścia międzypokoleniowego w pracy. Realizując je, w Polsce powstało "Porozumienie strony pracowników oraz strony pracodawców RDS na rzecz aktywnego starzenia". Wypracowano w nim szereg rozwiązań na rzecz aktywnego starzenia się.

    Kiedy zmiana czasu na zimowy w 2021?

    Kiedy jest zmiana czasu na zimowy w 2021 r.? Czy ostatni raz przestawiamy zegarki jesienią? Jak zmiana czasu wpływa na czas pracy w nocy?

    Wypłata wynagrodzenia za pracę w sobotę, niedzielę

    Wypłata wynagrodzenia za pracę to podstawowy obowiązek pracodawcy. Co w przypadku, gdy dzień wypłaty wynagrodzenia wypada w sobotę lub niedzielę?

    Jak niemieccy pracodawcy przygotowują się na 4 falę covid?

    4 fala covid przewidywana jest na jesień 2021 r. Statystyki wskazują na tendencję wzrostową zakażeń. Jak niemieccy pracodawcy przygotowują się na ten trudny czas?

    Weryfikacja szczepień pracowników - projekt

    Weryfikacja szczepień pracowników - trwają prace nad projektem nowych przepisów. Czy pracodawcy będą mogli sprawdzić fakt zaszczepienia się przeciw COVID-19 przez pracowników?

    Umowa o dzieło - ZUS, zgłoszenie

    Umowa o dzieło - zgłoszenie do ZUS jest obowiązkowe od 2021 r. Jaki jest termin na zgłoszenie? Kto musi zgłosić umowę do ZUS?

    Zmiany w ubezpieczeniach społecznych od 18 września 2021 r.

    Najnowsze zmiany w ubezpieczeniach społecznych weszły w życie 18 września 2021 r. Sprawdź, co się zmieni.

    Wypalenie zawodowe podstawą zwolnienia lekarskiego od 2022 r.

    Wypalenie zawodowe od 2022 r. będzie podstawą do otrzymania zwolnienia lekarskiego (l4). Czym jest wypalenie? Jakie są objawy? Jak przeciwdziałać?

    Przeniesienie urlopu na kolejną umowę - wzór porozumienia

    Przeniesienie urlopu wypoczynkowego na kolejną umowę o pracę może nastąpić na mocy porozumienia stron. Jak je prawidłowo sporządzić? Oto wzór porozumienia.

    Ostatnie dni na wniosek o zwolnienie z ZUS!

    Wniosek o zwolnienie z ZUS - sklepiki szkolne i piloci muzealnych wycieczek mają ostatnie dni na ubieganie się o zwolnienie z obowiązku opłacania składek ZUS.

    Podwyższona kwota wolna od potrąceń - covid

    Podwyższona kwota wolna od potrąceń została przewidziana w tarczy na czas pandemii COVID-19. Kogo dotyczy? Ile wynosi?

    Usprawiedliwienie nieobecności w pracy - szczepienie

    Usprawiedliwienie nieobecności w pracy z powodu szczepienia - kiedy jest możliwe? Czy szczepienie dziecka uzasadnia zwolnienie od pracy?

    Kobiety najwięcej ucierpiały na pandemii

    Kobiety najwięcej straciły w czasie pandemii. To one częściej były zwalniane. Spadł na nie ciężar opieki nad dziećmi i pracy jednocześnie. Jak wpłynęło to na ich zdrowie?

    Płace rosną, bo firmy walczą o pracowników

    Płace rosną wszędzie. Wszystkie kody PKD odnotowały w sierpniu 2021 r. podwyżki wynagrodzeń. Firmy walczą w ten sposób o pracowników.