Kategorie

Przekonać Temidę

Anna Telec
Postępowanie dowodowe w sprawach z zakresu prawa pracy co do zasady nie różni się od postępowania dowodowego w innych sprawach cywilnych. Kodeks pracy nie zawiera bowiem regulacji dotyczącej dowodów, odsyłając do przepisów prawa cywilnego zgodnie z artykułem 300 Kodeksu pracy.

Kodeks postępowania cywilnego stanowi, że to strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne.

Aktywność w trakcie sporu

Sąd może przeprowadzić z urzędu dowód niewskazany przez stronę tylko wyjątkowo. W wyroku z 29 grudnia 2003 r. (I ACa 1457/03, OSA 2005/3/12) Sąd Apelacyjny w Poznaniu stwierdził, że rzeczą sądu nie jest zarządzenie dochodzeń w celu uzupełnienia lub wyjaśnienia twierdzeń stron i wykrycia środków dowodowych pozwalających na ich udowodnienie ani też sąd nie jest zobowiązany do przeprowadzenia z urzędu dowodów zmierzających do wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Aktywność w trakcie sporu przed sądem jest więc bardzo wskazana, bowiem sąd może uznać za przyznane fakty udowadniane przez jedną ze stron, co do których druga strona nie przedstawia dowodów przeciwnych.

Najczęstszym i w praktyce najbardziej wiarygodnym środkiem dowodowym jest dowód w postaci dokumentu, zwłaszcza opatrzony podpisem. Na przykład lista obecności, na której pracownik własnym podpisem potwierdza częste spóźnienia do pracy, będzie najlepszym dowodem potwierdzającym zasadność wypowiedzenia umowy z tego właśnie powodu.

Artykuł 308 k.p.c. umożliwia w szczególności dopuszczenie przez sąd dowodów z filmu, telewizji, fotokopii, fotografii, planów, rysunków oraz płyt lub taśm dźwiękowych i innych przyrządów utrwalających albo przenoszących obrazy lub dźwięki. Dowodami mogą więc być nagrania rozmów, filmy z kamer przemysłowych, billingi rozmów telefonicznych, SMS-y, e-maile itp.

Na przykład pracownik pozywający przed sąd pracodawcę o wypłatę wynagrodzenia za godziny nadliczbowe może powołać jako dowody zapisy służbowych rozmów telefonicznych czy e-maile wysyłane w związku z załatwianiem zleconych mu spraw. Jeżeli wykonywane były poza normalnymi godzinami pracy, sąd może je uznać za fakty potwierdzające pracę w godzinach nadliczbowych (zobacz przykład 1).

Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania i żaden z przedstawionych przez strony środków dowodowych nie ma z założenia większej wartości procesowej. Ostateczna decyzja podejmowana jest przez sąd na podstawie całego zebranego i przedstawionego mu materiału, a dowodem może być w praktyce wszystko, co według sądu uprawdopodabnia dowodzony fakt. Warto więc przedstawiać sądowi nawet takie wnioski dowodowe, które w przekonaniu strony nie mają istotnego znaczenia, a w świetle swobodnej teorii dowodów mogą być przez sąd uznane za istotne.

Zgromadzenie dowodów

Zgodnie z podstawową zasadą dowodową wyrażoną w art. 6 Kodeksu cywilnego ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Innymi słowy, powód (strona pozywająca) ma obowiązek udowodnić przed sądem fakty, na których opiera swoje roszczenia wobec pozwanego.

Zwolnienie dyscyplinarne

Od tej ogólnej reguły istnieją jednak wyjątki odwracające ciężar dowodu. Sytuacje takie zdarzają się także w sprawach z zakresu prawa pracy. Do częstych spraw rozpoznawanych przez sądy pracy należą odwołania pracowników od zwolnienia dyscyplinarnego. W takich sprawach ciężar dowodu spoczywa na pracodawcy, mimo że to pracownik odwołujący się od decyzji pracodawcy jest powodem. Na przykład jeżeli pracownik zwolniony z pracy w trybie natychmiastowym wystąpi do sądu o odszkodowanie albo o przywrócenie do pracy, ciężar udowodnienia faktów potwierdzających ciężkie naruszenie obowiązków pracownika spoczywa na pracodawcy (wyrok SN z 6 lutego 1997 r., I PKN 68/96, OSNP 1997/18/339). W takich przypadkach pracodawca będzie musiał dodatkowo udowodnić winę umyślną lub co najmniej ciężkie niedbalstwo pracownika, ponieważ lżejsze postaci winy nie są - zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego - wystarczającą przyczyną rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia.

Wypowiedzenie

Jeśli pracownik odwołuje się od nieuzasadnionego rozwiązania stosunku pracy za wypowiedzeniem, pracodawca musi udowodnić istnienie przyczyn uzasadniających wypowiedzenie. Za to pracownika obciąża dowód zmierzający do wykazania, że wypowiedzenie jest mimo to nieuzasadnione (wyrok SN z 8 maja 1977 r., I PRN 17/77, OSNP 1977/9/172).

Godziny nadliczbowe

Z odwróceniem ciężaru dowodu w kierunku pozwanego pracodawcy możemy także mieć do czynienia w sprawach o wynagrodzenie za godziny nadliczbowe, w przypadku nieprowadzenia lub niewłaściwego prowadzenia przez pracodawcę ewidencji czasu pracy.

To pracownik musi udowodnić, że pracował w godzinach nadliczbowych. Sąd Najwyższy w wyroku z 14 maja 1999 r. (I PKN 62/99, OSNAPiUS 2000/15/579) stwierdził jednak, iż pracodawca, który wbrew obowiązkowi przewidzianemu w art. 94 pkt 9a Kodeksu pracy nie prowadzi list obecności, list płac ani innej dokumentacji ewidencjonującej czas pracy pracownika i wypłacanego mu wynagrodzenia, musi liczyć się z tym, że będzie na nim spoczywał ciężar udowodnienia nieobecności pracownika, jej rozmiaru oraz wypłaconego wynagrodzenia.

Zaległe wynagrodzenie

Braki w dokumentacji pracowniczej mogą narazić pracodawcę na przegraną w sądzie także w przypadku innych roszczeń pracowników. Zgodnie z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 10 kwietnia 2003 r. (sygn. akt III APa 40/02, OSA 2003/12/43) brak dokumentacji płacowej wynikający z zaniedbania jej prowadzenia przez pracodawcę powoduje zmianę wynikającego z art. 6 k.c. rozkładu ciężaru dowodu. Przerzuca go na osobę zaprzeczającą faktom, z których strona powodowa wywodzi skutki pozwu. W sprawie tej, o wypłatę zaległego wynagrodzenia, sąd uznał, że złamanie przez pracodawcę obowiązku prowadzenia dokumentacji dotyczącej stosunku pracy (art. 94 Kodeksu pracy) powoduje przeniesienie na niego ciężaru dowodowego poprzez wykazanie, że pracownik otrzymał wszystkie składniki dochodzonego przed sądem wynagrodzenia.

Zważywszy więc na wynikającą z orzecznictwa sądów pracy zasadę, że brak dokumentacji pracowniczej nie może powodować ujemnych skutków dla pracownika i prowadzić do nieuwzględnienia jego roszczeń - warto z myślą o przyszłych kłopotach dowodowych w sądzie dbać o porządek w dokumentach.

Naprawienie szkody

W sprawach z zakresu odpowiedzialności materialnej pracowników za powierzone mienie, zgodnie z art. 124 Kodeksu pracy, przyjmuje się domniemanie odpowiedzialności pracownika, od której może się on uwolnić, jeśli wykaże, że szkoda powstała z przyczyn od niego niezależnych. Pracodawcę obciąża więc tylko dowód zmierzający do wykazania, że mienie zostało pracownikowi powierzone w sposób prawidłowy oraz oczywiście - ciężar udowodnienia wysokości szkody.

Warto w tym miejscu wspomnieć, że stosowana przez pracodawców praktyka polegająca na zabezpieczaniu swoich roszczeń majątkowych wobec pracowników za pomocą weksla zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego również nie zwalnia pracodawcy z obowiązku wykazania rozmiaru wyrządzonej przez pracownika szkody.

Pracownik, przeciwko któremu kierowane jest roszczenie o naprawienie szkody, może bronić się, powołując dowody wykazujące, że szkoda powstała z przyczyn od niego niezależnych. W szczególności wskutek niezapewnienia przez pracodawcę warunków umożliwiających zabezpieczenie powierzonego mienia (zobacz przykład 2).

Tajemnice wycenione

W związku z rozwojem tzw. zatrudnienia menedżerskiego do sądów pracy trafia wiele spraw dotyczących sporów z umów o zakazie konkurencji. Zdarza się często, że pracodawcy usiłują uchylić się od obowiązku wypłaty byłemu pracownikowi odszkodowania za powstrzymywanie się od działalności konkurencyjnej, argumentując to faktem, że pracownik nie miał dostępu do żadnych istotnych informacji. Zgodnie z orzecznictwem (np. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 30 marca 2005 r., III APa 1/05) pracownik dochodzący odszkodowania z tytułu zawartej umowy o zakazie konkurencji nie ma obowiązku udowodnienia w postępowaniu sądowym, że miał dostęp do szczególnie ważnych informacji, których ujawnienie naraziłoby pracodawcę na szkodę. Należy więc zwracać uwagę na zasadność zawierania z pracownikiem umowy o zakazie konkurencji, ponieważ jeżeli okazałoby się, że pracownik ten nie miał dostępu do tajemnic pracodawcy, już sam fakt podpisania umowy powoduje obowiązek wypłaty mu odszkodowania.

Dyskryminacja i mobbing

Bardziej skomplikowane są kwestie związane z dowodami w sprawach dotyczących mobbingu lub dyskryminacji w stosunkach pracy. W przypadku mobbingu (działania lub zachowania dotyczące pracownika lub skierowane przeciwko pracownikowi, polegające na uporczywym i długotrwałym nękaniu lub zastraszaniu - art. 943 Kodeksu pracy) pracownik musi wskazać fakty o nim świadczące. Pracodawca w celu uwolnienia się od odpowiedzialności musi dowodzić, że fakty te nie istnieją albo nie są mobbingiem. W razie zarzutu dyskryminacji przyjmuje się, że ciężar dowodu przesunięty zostaje na pracodawcę. Moim zdaniem jednak zanim pracodawca będzie musiał udowodnić, że nie dyskryminował pracownika, pracownik musi przedstawić okoliczności świadczące jego zdaniem o dyskryminacji. Dopiero wykazanie przez niego tych okoliczności pozwala na przerzucenie na pracodawcę obowiązku przeprowadzenia dowodu przeciwnego.

UWAGA

Nie istnieje kodeksowa definicja dowodu. Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego dowodami są fakty mające dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie. Katalog dowodów nie jest także zamknięty. Kodeks postępowania cywilnego wskazuje tradycyjne dowody, takie jak dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych czy przesłuchanie stron, nie znaczy to jednak, że strony nie mogą wskazywać innych środków dowodowych.

PRZYKŁAD 1

W jednej ze spraw sądowych pracownik dochodził przed sądem potwierdzenia umowy o pracę. Pracownik ów zatrudniony był od dwóch miesięcy, jednak pracodawca zwlekał z zawarciem z nim umowy na piśmie, a wynagrodzenie, które wypłacał pracownikowi, było znacznie niższe od umówionego. Pracodawca dostarczył do sądu umowę o pracę zawartą trzy dni przed złożeniem pozwu. Pracownik wystąpił więc o ustalenie istnienia stosunku pracy od wskazanej przez siebie daty, a na potwierdzenie tego faktu wnioskował o przeprowadzenie dowodu z wydruków połączeń telefonicznych. Na podstawie billingów, z których wynikało, że pracownik w spornym okresie wielokrotnie dzwonił do pracodawcy - np. aby dowiedzieć się, gdzie ma stawić się do pracy albo usprawiedliwić swoje spóźnienie - sąd przyjął za uzasadnione roszczenie o ustalenie istnienia stosunku pracy.

PRZYKŁAD 2

W jednej ze spraw pozwany o odszkodowanie pracownik sklepu przedstawił jako dowód mający uwolnić go od odpowiedzialności zeznanie świadka, który słyszał, jak pracodawca odmówił pozwanemu pracownikowi przeprowadzenia inwentaryzacji towaru w sklepie przed jego powierzeniem. Sąd uznał to za dowód wystarczający do przyjęcia, że pracodawca nie przekazał pracownikowi powierzonego mienia w sposób właściwy i zwolnił pracownika od odpowiedzialności.

 

Anna Telec

Autorka jest sędzią w Wydziale Pracy Sądu Okręgowego w Warszawie.

Kontakt: aniatelec@wp.pl

 

Chcesz dowiedzieć się więcej, sięgnij po naszą publikację
Umowy o pracę – zawieranie i rozwiązywanie
Umowy o pracę – zawieranie i rozwiązywanie
Tylko teraz
Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Kadry
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Kodeks pracy art. 30

    Kodeks pracy w art. 30 wylicza sposoby rozwiązania umowy o pracę: porozumienie stron, wypowiedzenie, dyscyplinarka i upływ czasu.

    Kontroferta dla pracownika - co to jest?

    Kontroferta dla pracownika - co to jest i w jakim celu się ją stosuje? Czy warto przyjąć kontrofertę?

    Jesienna rekrutacja w logistyce - jak zachęcić do pracy w firmie?

    Startuje jesienna rekrutacja w logistyce. Jakich pracowników brakuje? Jak zachęcić do pracy w danej firmie? Co przyciąga pracowników?

    Kontrole PIP na małych budowach 2021 - wyniki

    Kontrole PIP na małych budowach zostały wzmożone w 2021 r. Z danych statystycznych wynika, że to właśnie na małych budowach jest najwięcej wypadków przy pracy. Jakie są wyniki kontroli PIP?

    Praca sezonowa - prawa cudzoziemców przez cały rok

    Praca sezonowa - prawa cudzoziemców nie są sezonowe. Przypomina o tym PIP w kampanii "Prawa przez cały rok". Jak zatrudnić cudzoziemca na podstawie zezwolenia na pracę sezonową? Czym jest umowa o pomocy przy zbiorach?

    Europejskie Porozumienie dotyczące aktywnego starzenia się

    Europejskie Porozumienie podpisane w 2017 r. dotyczy aktywnego starzenia się i podejścia międzypokoleniowego w pracy. Realizując je, w Polsce powstało "Porozumienie strony pracowników oraz strony pracodawców RDS na rzecz aktywnego starzenia". Wypracowano w nim szereg rozwiązań na rzecz aktywnego starzenia się.

    Kiedy zmiana czasu na zimowy w 2021?

    Kiedy jest zmiana czasu na zimowy w 2021 r.? Czy ostatni raz przestawiamy zegarki jesienią? Jak zmiana czasu wpływa na czas pracy w nocy?

    Wypłata wynagrodzenia za pracę w sobotę, niedzielę

    Wypłata wynagrodzenia za pracę to podstawowy obowiązek pracodawcy. Co w przypadku, gdy dzień wypłaty wynagrodzenia wypada w sobotę lub niedzielę?

    Jak niemieccy pracodawcy przygotowują się na 4 falę covid?

    4 fala covid przewidywana jest na jesień 2021 r. Statystyki wskazują na tendencję wzrostową zakażeń. Jak niemieccy pracodawcy przygotowują się na ten trudny czas?

    Weryfikacja szczepień pracowników - projekt

    Weryfikacja szczepień pracowników - trwają prace nad projektem nowych przepisów. Czy pracodawcy będą mogli sprawdzić fakt zaszczepienia się przeciw COVID-19 przez pracowników?

    Umowa o dzieło - ZUS, zgłoszenie

    Umowa o dzieło - zgłoszenie do ZUS jest obowiązkowe od 2021 r. Jaki jest termin na zgłoszenie? Kto musi zgłosić umowę do ZUS?

    Zmiany w ubezpieczeniach społecznych od 18 września 2021 r.

    Najnowsze zmiany w ubezpieczeniach społecznych weszły w życie 18 września 2021 r. Sprawdź, co się zmieni.

    Wypalenie zawodowe podstawą zwolnienia lekarskiego od 2022 r.

    Wypalenie zawodowe od 2022 r. będzie podstawą do otrzymania zwolnienia lekarskiego (l4). Czym jest wypalenie? Jakie są objawy? Jak przeciwdziałać?

    Przeniesienie urlopu na kolejną umowę - wzór porozumienia

    Przeniesienie urlopu wypoczynkowego na kolejną umowę o pracę może nastąpić na mocy porozumienia stron. Jak je prawidłowo sporządzić? Oto wzór porozumienia.

    Ostatnie dni na wniosek o zwolnienie z ZUS!

    Wniosek o zwolnienie z ZUS - sklepiki szkolne i piloci muzealnych wycieczek mają ostatnie dni na ubieganie się o zwolnienie z obowiązku opłacania składek ZUS.

    Podwyższona kwota wolna od potrąceń - covid

    Podwyższona kwota wolna od potrąceń została przewidziana w tarczy na czas pandemii COVID-19. Kogo dotyczy? Ile wynosi?

    Usprawiedliwienie nieobecności w pracy - szczepienie

    Usprawiedliwienie nieobecności w pracy z powodu szczepienia - kiedy jest możliwe? Czy szczepienie dziecka uzasadnia zwolnienie od pracy?

    Kobiety najwięcej ucierpiały na pandemii

    Kobiety najwięcej straciły w czasie pandemii. To one częściej były zwalniane. Spadł na nie ciężar opieki nad dziećmi i pracy jednocześnie. Jak wpłynęło to na ich zdrowie?

    Płace rosną, bo firmy walczą o pracowników

    Płace rosną wszędzie. Wszystkie kody PKD odnotowały w sierpniu 2021 r. podwyżki wynagrodzeń. Firmy walczą w ten sposób o pracowników.

    Jak można podzielić urlop ojcowski?

    Urlop ojcowski przysługuje w wymiarze 2 tygodni. Jak można go podzielić? Do kiedy należy go wykorzystać?

    Skrócenie izolacji i dopuszczenie pracownika do pracy

    Skrócenie izolacji i dopuszczenie pracownika do pracy - czy jest możliwe? Co na to prawo? Jakie świadczenia przysługują za czas izolacji?

    Składki KRUS - IV kwartał 2021 r.

    Składki KRUS w IV kwartale 2021 r. - ile wynosi miesięczna składka na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie?

    Dyscyplinarka za brak szkolenia BHP

    Czy brak szkolenia BHP może być podstawą dyscyplinarki? Czy można uznać to za ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracownika?

    Dzień Pracownika Służby BHP

    Dzień Pracownika Służby BHP przypada na 19 września każdego roku. Z tej okazji Minister Rodziny i Polityki Społecznej przygotowała list z podziękowaniami i życzeniami dla pracowników służb BHP.

    Dobre i złe nawyki pracy zdalnej [BADANIE]

    Praca zdalna pomaga łączyć pracę z życiem prywatnym. Jakie są dobre i złe nawyki zdalnych pracowników? Oto wyniki badania przeprowadzonego w Wielkiej Brytanii, Francji i Niemczech.