Zatrudnianie cudzoziemców – Kto ma prawo do pracy w Polsce, jakie obowiązki ma pracodawca

• Zatrudnianie cudzoziemców – krok po kroku
• Kiedy cudzoziemiec ma prawo do pracy w Polsce
• Ułatwiona procedura zatrudnienia – kto może z niej skorzystać?

Wielu cudzoziemców skorzystało z możliwości przedłużenia terminu na złożenie wniosku o zezwolenie pobytowe w związku z pandemią koronawirusa oraz zgodnie z art. 15 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych. Termin ten został dodatkowo przedłużony o 30 dni od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii – czyli do 31 lipca 2023 r. Od tego czasu do obowiązku pracodawcy należy zweryfikowanie ważności posiadanych przez zagranicznych pracowników dokumentów potwierdzających legalność ich pobytu. 

Zatrudnianie cudzoziemców – krok po kroku

Każdy pracodawca niezależnie od kraju pochodzenia pracownika musi zapewnić warunki zatrudnienia zgodne z polskimi przepisami prawa pracy. To podstawowe kwestie związane m.in. z wymiarem czasu pracy czy urlopu wypoczynkowego oraz wysokości wynagrodzenia, ale także te wynikające bezpośrednio z faktu innego kraju pochodzenia pracownika – w tym legalności pobytu.

Pierwszym krokiem, który powinien zostać podjęty przez pracodawcę w momencie zatrudniania osoby zza granicy, jest ustalenie kraju pochodzenia pracownika. Od tego zależy, co i czy będzie potrzebne pracodawcy do dopełnienia wszelkich formalności. Co ważne, cudzoziemcy pochodzący z państwa będącego członkiem UE lub EOG mogą podejmować pracę zgodnie z zasadą dowolnego przepływu pracowników oraz dowolnego zatrudnienia. Natomiast osoby pochodzące z innych krajów, muszą posiadać dodatkowe zezwolenia, w tym zezwolenie na przebywanie w Polsce  – wskazuje Anna Sikorska, ekspertka Koalicji Bezpieczni w Pracy, Dyrektor Działu Zasobów Ludzkich i Administracji w PW Krystian.

Oprócz zezwolenia do pracy na terenie kraju RP, cudzoziemiec powinien być także wpisany przez pracodawcę do ewidencji oświadczeń o powierzeniu wykonywania pracy. Zatrudniający ma też obowiązek spisać umowę w języku zrozumiałym dla cudzoziemca. Po stronie pracownika z innego kraju należy uzyskanie tytułu pobytowego oraz zezwolenia na wykonywanie pracy wydane przez właściwego wojewodę.

Kiedy cudzoziemiec ma prawo do pracy w Polsce

Art. 87 ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, wskazuje, że cudzoziemiec posiada uprawnienia do pracy na terenie RP, jeśli m.in.:

• ma status uchodźcy nadany w RP;
• ma ochronę uzupełniająca w RP;
• posiada zezwolenie na stały pobyt w RP;
• posiada zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej w RP;
• posiada zgodę na pobyt ze względów humanitarnych;
• posiada zgodę na pobyt tolerowany w RP;
• korzysta z ochrony czasowej w RP;
• posiada ważne zaświadczenie wydane na podstawie art. 35 usługi rynku pracy ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP;
• jest obywatelem państwa niebędącego stroną umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, który może korzystać ze swobody przepływu osób na podstawie umowy zawartej przez to państwo ze Wspólnotą Europejską i jej państwami członkowskimi;
• towarzyszy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej cudzoziemcowi będącemu obywatelem UE / EOG lub obywatelowi polskiemu, jako członek rodziny w rozumieniu ustawy z dnia 14 lipca 2006 r. o wjeździe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, pobycie oraz wyjeździe z tego terytorium obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej i członków ich rodzin.

Z art. 87 wynika także, że zezwolenia na pracę nie potrzebują m.in.:

• osoby posiadające uprawnienia na pobyt tymczasowy w celu podjęcia studiów, prowadzenia badań naukowych, mobilności długoterminowej naukowca oraz posiadające członka rodziny, który jest obywatelem RP;
• osoby, których małżonek jest obywatelem Polski lub cudzoziemcem posiadającym uprawnienia, o których mowa w pkt 1 i ust. 1 pkt 1–6.

Wyjątkami, kiedy nie jest potrzebne zezwolenie na pracę przez cudzoziemców są także niektóre zawody i aktywności. To m.in. nauczyciele języków obcych w szkołach, przedszkolach, placówkach itd., członkowie sił zbrojnych lub personelu cywilnego, którzy wykonują pracę w międzynarodowych strukturach wojskowych znajdujących się na terytorium RP, czy też będących stałymi korespondentami zagranicznych środków masowego przekazu.

Brak wymaganego zezwolenia na pracę stanowi naruszenie zarówno dla zatrudniającego, jak i zatrudnianego. Dla pracodawcy przewidziana jest grzywna w wysokości od 1 tys. do 30 tys. zł. Natomiast w przypadku cudzoziemca pracującego nielegalnie można zastosować karę w wysokości sięgającej do 5 tys. zł. Dodatkowo możliwe jest zobowiązanie go do wyjazdu z Polski, a także zakaz wjazdu na terytorium Polski i innych państw obszaru Schengen – obowiązujący od 1 roku do 3 lat.

Ułatwiona procedura zatrudnienia – kto może z niej skorzystać?

Ułatwioną procedurę podjęcia pracy mają obywatele: 

• Mołdawii, 
• Armenii, 
• Gruzji, 
• Rosji, 
• Ukrainy oraz 
• Białorusi. 

Osoby z tych państw mogą otrzymać oświadczenie o powierzeniu wykonywania pracy, które jest również dokumentem stanowiącym podstawę do uzyskania wizy z pozwoleniem do wykonywania pracy w Polsce. 

Należy pamiętać, że jeśli cudzoziemiec pochodzi z państw spoza UE, EOG lub Szwajcarii, pracodawca powinien zweryfikować czy dany kraj posiada umowę zawartą z RP o zabezpieczeniu społecznym. Warto wtedy sprawdzić, czy zgodnie z przepisami wynikającymi z umowy z danym krajem, cudzoziemiec podlega ubezpieczeniu w swoim kraju czy w Polsce – dodaje Anna Sikorska.

Takie umowy międzynarodowe RP ma obecnie podpisane z USA, Kanadą, Australią, Koreą Południową, Macedonią, Ukrainą, Mongolią, Serbią, Bośnią i Hercegowiną oraz Ukrainą i Czarnogórą. Jeśli takiej umowy z danym krajem nie ma, trzeba zgłosić cudzoziemca do ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego w Polsce w przeciągu 7 dni od rozpoczęcia pracy przez pracownika.