Kategorie

Zwrot świadczeń z funduszu socjalnego

Jolanta Janus
Pracodawca, dzieląc środki zgromadzone w zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, musi uwzględnić kryterium socjalne. W przypadku ich niewłaściwego rozdysponowania związek zawodowy może żądać zwrotu nieprawidłowo wypłaconych pieniędzy.

Pracodawca, przyznając pracownikom świadczenia z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, musi kierować się oceną ich sytuacji socjalnej. Oznacza to, że przyznawanie ulgowych usług i świadczeń oraz wysokość dopłat z funduszu świadczeń socjalnych musi być uzależnione od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby uprawnionej do korzystania z funduszu. Wynika to wprost z art. 8 ust. 1 ustawy z 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych – zwanej dalej ustawą. Natomiast wydatkowanie środków zakładowego funduszu świadczeń socjalnych bez uwzględnienia kryterium socjalnego i sprzecznie z zakładowym regulaminem świadczeń socjalnych jest niezgodne z ustawą (wyrok SN z 16 sierpnia 2005 r., I PK 12/05).

Roszczenie związków zawodowych

Reklama

Związkom zawodowym przysługuje prawo wystąpienia do sądu pracy z roszczeniem o zwrot zakładowemu funduszowi świadczeń socjalnych środków wydatkowanych niezgodnie z przepisami ustawy lub o przekazanie należnych środków na fundusz. Oznacza to, że związki zawodowe mogą wystąpić do sądu z żądaniem zwrotu środków wadliwie wydatkowanych z funduszu świadczeń socjalnych. Należy podkreślić, że sprawa o zwrot środków wydatkowanych niezgodnie z przepisami ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych jest sprawą z zakresu prawa pracy i powinna się toczyć przed sądem pracy.

Legitymowanym biernie w takiej sprawie, czyli pozwanym, powinien być pracodawca (art. 3 k.p.), który ma zdolność sądową i procesową, choćby nie posiadał osobowości prawnej (art. 460 § 1 k.p.c.). Natomiast czynnie legitymowana do wystąpienia z takim roszczeniem jest zarówno zakładowa organizacja związkowa, jak i międzyzakładowa organizacja związkowa obejmująca swoim działaniem pozwanego pracodawcę (wyrok SN z 16 sierpnia 2005 r., I PK 12/05). A zatem z powództwem do sądu pracy o zwrot świadczeń wypłaconych z funduszu wbrew zasadom wynikającym z ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych lub niezgodnie z obowiązującym u danego pracodawcy regulaminem może wystąpić zakładowa lub międzyzakładowa organizacja związkowa, pozwanym zaś powinien być pracodawca w rozumieniu art. 3 k.p.

Reklama

Natomiast dysponowanie przez pracodawcę środkami zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, bez uzgodnienia z zakładowymi organizacjami związkowymi, uprawnia te organizacje do żądania przekazania przez pracodawcę na rzecz funduszu rozdysponowanych kwot (wyrok SN z 19 listopada 1997 r., I PKN 373/97).

Istotne jest przy tym, że w toku procesu pracodawca nie może zarzucać związkowi zawodowemu, że działa on wbrew zasadom współżycia społecznego. Wskazywał na to Sąd Najwyższy, stwierdzając, że pracodawca, który narusza art. 8 ust. 1 ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych przez wydatkowanie środków z tego funduszu bez zachowania kryterium socjalnego, nie może powoływać się na klauzule generalne określone w art. 8 k.p. Wynika to z tego, że pracodawca – łamiąc przepisy ustawy przez wydatkowanie środków funduszu socjalnego bez zachowania kryterium socjalnego (np. przez przyznanie tych świadczeń tylko członkom kierownictwa) – narusza równocześnie zasady współżycia społecznego oraz działa niezgodnie ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tych środków. W takiej sytuacji nie może więc powoływać się na klauzule zawarte w art. 8 k.p. (wyrok SN z 25 sierpnia 2004 r., I PK 22/03).

Przykład

Spółka X wypłaciła z funduszu świadczeń socjalnych po 300 zł dla wszystkich pracowników zatrudnionych w spółce ponad 10 lat. Działająca na terenie spółki X zakładowa organizacja związkowa „Murarze” zażądała od spółki X zwrotu wydatkowanej z tego tytułu kwoty 12 000 zł, podnosząc, że wypłata ta była niezgodna z zapisami regulaminu świadczeń z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych obowiązującego w spółce X oraz nie uwzględniała sytuacji socjalnej pracowników. Gdy spółka X odmówiła, związek zawodowy wystąpił z pozwem do sądu pracy, żądając zwrotu tej kwoty. Sąd pracy uwzględnił powództwo związku zawodowego, wskazując, że wypłata nastąpiła sprzecznie z przepisami ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych oraz postanowieniami regulaminu obowiązującego w spółce.


Przedawnienie roszczenia

Wątpliwości budzi kwestia, czy roszczenie związku zawodowego o zwrot świadczeń dokonanych przez pracodawcę z funduszu świadczeń socjalnych ulega przedawnieniu. Należy podkreślić, że roszczenie związku zawodowego nie jest roszczeniem ze stosunku pracy, a zatem nie będzie miał do niego zastosowania art. 291 k.p. Natomiast mogłyby mieć tu zastosowanie przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące przedawnienia (art. 117–125 k.c.).

Przedawnieniu ulegają bowiem roszczenia majątkowe, a roszczenie związku zawodowego wynikające z art. 8 ust. 3 ww. ustawy o zwrot kwoty wydatkowanej z funduszu świadczeń socjalnych ma charakter majątkowy.

W nauce prawa był także wyrażany pogląd, że roszczenie to nie ulega przedawnieniu, gdyż nie ma ono charakteru cywilnoprawnego. Uprawnienie związku zawodowego wynikające z art. 8 ust. 3 ustawy jest bowiem jednym ze środków realizacji zadań i uprawnień przyznanych związkom zawodowym.

Przyjęcie poglądu, że roszczenie związku zawodowego przeciwko pracodawcy wynikające z art. 8 ust. 3 nie ulegałoby przedawnieniu, oznaczałoby, że związek zawodowy mógłby w każdym czasie wystąpić o zwrot środków wydatkowanych z funduszu świadczeń socjalnych, a pracodawca nie miałby możliwości skutecznie zasłonić się zarzutem przedawnienia. Akceptacja tego poglądu byłaby więc bardzo niekorzystna dla pracodawcy, gdyż nawet po upływie znacznego czasu, np. 15 lat, związek zawodowy mógłby występować o zwrot wydatkowanych świadczeń.

Podstawa prawna:

  • art. 8 ust. 1 ustawy z 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (DzU z 2012 r. poz. 592),
  • art. 3, 8, 291 Kodeksu pracy,
  • art. 460 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego,
  • art. 117–125 Kodeksu cywilnego.

Orzecznictwo:

  • wyrok SN z 16 sierpnia 2005 r. (I PK 12/05, OSNP 2006/11–12/182),
  • wyrok SN z 19 listopada 1997 r. (I PKN 373/97, OSNP 1998/17/507),
  • wyrok SN z 25 sierpnia 2004 r. (I PK 22/03, OSNP 2005/6/80).

 

Chcesz dowiedzieć się więcej, sięgnij po naszą publikację
Czas pracy 2021. Planowanie, rozliczanie i ewidencja
Czas pracy 2021. Planowanie, rozliczanie i ewidencja
Tylko teraz
Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Kadry
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Pracownicy punktów szczepień jak funkcjonariusze publiczni

    Pracownicy punktów szczepień będą traktowani jak funkcjonariusze publiczni. Co to oznacza?

    Zaświadczenie z ZUS ściągniesz z Internetu

    Zaświadczenie o wysokości emerytury lub zasiłku z ZUS można ściągnąć z Internetu. Jak stworzyć elektroniczne potwierdzenie?

    PIP - coraz częstsze kontrole i decyzje

    Kontrole PIP odbywają się coraz częściej. Gdzie jest ich najwięcej? Jakie branże są najczęściej kontrolowane?

    Kalkulator wynagrodzeń Polski Ład - zlecenie 2022

    Kalkulator wynagrodzeń od umów zlecenie w 2022 r. - jak Polski Ład wpłynie na wysokość wynagrodzenia netto przy zleceniu?

    IOSKU: ile masz na koncie w ZUS?

    IOSKU czyli informacja o tym, ile masz na koncie w ZUS. Jak sprawdzić? Ile wyniesie przyszła emerytura?

    Polski Ład - kalkulator wynagrodzeń, umowa o pracę

    Polski Ład - kalkulator wynagrodzeń pozwala obliczyć dla umowy o pracę wysokość pensji netto, zaliczki na podatek dochodowy oraz składki na ubezpieczenie społeczne w 2022 r.

    Lista obecności a ewidencja czasu pracy – różnice

    Lista obecności pracowników - czy jest obowiązkowa? Czy zastępuje ewidencję czasu pracy? Jakie informacje można zamieścić w tych dokumentach kadrowych? Czy można prowadzić je w elektroniczny sposób? Wyjaśniamy w artykule.

    Pracodawca dyskryminuje pracownika - co można zrobić?

    Dyskryminacja w pracy - kiedy można mówić o nierównym traktowaniu pracowników? Co można zrobić, kiedy pracodawca dyskryminuje pracownika?

    Wpłaty do PPK także od wynagrodzenia po ustaniu zatrudnienia

    Wpłaty do PPK nalicza się także od wynagrodzenia wypłaconego uczestnikowi PPK po ustaniu zatrudnienia. Czy nalicza się je od nagrody stanowiącej podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe? Jeśli tak, to w jakiej wysokości procentowej?

    Ile wynosi najniższa krajowa?

    Najniższa krajowa w 2021 i 2022 r. - ile wynosi brutto i netto? Jaka jest stawka godzinowa? Oto kalkulator wynagrodzeń.

    Praca zdalna w Kodeksie pracy - zmiany w projekcie

    Praca zdalna w Kodeksie pracy - jest nowa wersja projektu nowelizacji. Co się zmieni?

    Rejestracja w urzędzie pracy a umowa zlecenie, dzieło, działalność

    Rejestracja w urzędzie pracy - czy bezrobotny może wykonywać pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy o dzieło lub prowadzić działalność nierejestrowaną?

    Prezeska, prawniczka, psycholożka - kobiety o feminatywach

    Feminatywy - jakim językiem pisane są oferty pracy? Jak kobiety oceniają żeńskie nazwy stanowisk, np. prezeska, prawniczka, psycholożka? Oto wyniki badania.

    Zezwolenie na pracę sezonową dla cudzoziemca - jak uzyskać [PORADNIK]

    Zezwolenie na pracę sezonową dla cudzoziemca. Od 1 stycznia 2018 roku obowiązują nowe regulacje prawne dotyczące cudzoziemców świadczących prace sezonową. O zezwolenie typu S, czyli na pracę sezonową, mogą ubiegać się pracodawcy, którzy planują zatrudnić obcokrajowców do pracy w rolnictwie, ogrodnictwie lub turystyce.

    Błędy w umowie o pracę - jak je poprawić?

    Błędy w umowie o pracę w zakresie wynagrodzenia i innych świadczeń - jak je poprawić?

    Pracodawcy nie chcą pracy zdalnej [BADANIE]

    Praca zdalna nie jest dla pracodawców najlepszym rozwiązaniem. Prawie wszyscy chcą powrotu do biur. Wprowadzą elastyczne godziny rozpoczęcia i zakończenia pracy.

    Udzielanie zaległego urlopu wypoczynkowego - ustawa o covid-19

    Zaległy urlop wypoczynkowy - jak udzielić zgodnie z ustawą o COVID-19?

    Urząd pracy pomoże zmienić pracę

    Urząd pracy pomoże zmienić pracę i kwalifikacje pracownika. Obecnie skupia się na zatrudnianiu bezrobotnych. Rząd chce rozszerzyć jego kompetencje.

    Utrata pracy i finanse - obawy pracowników

    Utrata pracy i finanse to główne zmartwienia polskich pracowników. Ratują ich jednak deficyty kadrowe.

    Ukąszenie kleszcza a wypadek przy pracy - obowiązki pracodawcy

    Ukąszenie kleszcza - czy to może być wypadek przy pracy? Czy pracodawca zatrudniający pracowników do pracy na świeżym powietrzu ma obowiązek zabezpieczenia ich przed kleszczami?

    Sygnalista w firmie od 17 grudnia 2021 r. - co z ustawą?

    Sygnalista w firmie musi być wdrożony od 17 grudnia 2021 r. Polska musi implementować przepisy unijne do 16 grudnia tego roku. Co z ustawą o sygnalistach?

    Urlop wypoczynkowy - kalkulator

    Urlop wypoczynkowy - kalkulator wymiaru urlopu wypoczynkowego pozwala wyliczyć, ile dni urlopu przysługuje pracownikowi.

    Piloci wycieczek i przewodnicy turystyczni - zwolnienie z ZUS

    Piloci wycieczek i przewodnicy turystyczni mogą składać wnioski o zwolnienie z ZUS za lipiec, sierpień i wrzesień 2020 r. Do kiedy? Jakie warunki należy spełnić?

    Sklepiki szkolne - Tarcza Antykryzysowa

    Sklepiki szkolne - Tarcza Antykryzysowa przyznaje postojowe i zwolnienie z ZUS. Jakie kody PKD? Jakie warunki należy spełnić? Do kiedy złożyć wniosek?

    Sklepiki szkolne, piloci wycieczek i przewodnicy - wsparcie z ZUS

    Sklepiki szkolne, piloci wycieczek i przewodnicy - wsparcie z ZUS otrzymują wsparcie z ZUS. Mogą liczyć na postojowe i zwolnienie z opłacania składek. Do kiedy można składać wnioski?