Kategorie

Nienależnie pobrane świadczenie emerytalno-rentowe

Katarzyna Wojciechowska
Osoba pobierająca emeryturę lub rentę jest zobowiązana zawiadomić ZUS o okolicznościach powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do tego świadczenia. Jeżeli nienależne świadczenie będzie nadal wypłacane, wówczas ZUS nie może żądać jego zwrotu za okres dłuższy niż 12 miesięcy.

Za kwoty nienależnie pobranych świadczeń uważa się świadczenia, które zostały wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania, bądź świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów lub świadomego wprowadzenia w błąd organu wypłacającego świadczenia przez osobę pobierającą świadczenia.

Wymóg pouczenia

Reklama

Istotnym elementem regulacji dotyczącej zwrotu nienależnie pobranych świadczeń jest wymóg pouczenia osoby pobierającej świadczenia o braku prawa do jego pobierania. Dotyczy to zarówno pouczenia o braku w ogóle możliwości pobierania emerytury lub renty, jak również ich określonej części. Realizacja wspomnianego obowiązku obciąża organ rentowy i odbywa się na różne sposoby. Najczęstszą metodą stosowaną przez ZUS jest zamieszczanie szczegółowych pouczeń na drukach wniosków o świadczenia bądź informacji bezpośrednio w decyzji ZUS przyznającej świadczenie emerytalne lub rentowe.

Obowiązek pouczenia spoczywa na organie rentowym, samo zaś pouczenie powinno być wyczerpujące i zawierać informację o obowiązujących w dniu pouczenia zasadach zawieszalności prawa do świadczeń. Pouczenie zamieszczane standardowo w decyzjach organu rentowego, dotyczące wszystkich możliwych sytuacji, nie może być w odniesieniu do konkretnego świadczenia uznane za należyte w przypadku, gdy przytacza ono jedynie przepis ustawy, bez prób jego wyjaśnienia (wyrok SA w Rzeszowie z 20 kwietnia 1995 r., III AUr 110/95).

WAŻNE!

Brak pouczenia zwalnia osobę, która pobrała nienależne jej świadczenie, z obowiązku zwrotu tego świadczenia. Za niedokonanie pouczenia uważa się również pouczenie błędne. Sytuację tę należy natomiast odróżnić od błędnego zrozumienia pouczenia organu rentowego. Brak zrozumienia pouczenia nadal obciąża osobę pobierającą świadczenie. Natomiast w sytuacji zupełnego braku pouczenia ze strony ZUS świadczenie wypłacone bez podstawy prawnej staje się niezwracalne.


Ograniczenia czasowe zwrotu świadczenia

Reklama

Zwrot nienależnie pobranych świadczeń może obejmować okres nie dłuższy niż trzyletni. Oznacza to, że w sytuacji, w której osoba pobierająca świadczenie nie powiadomiła ZUS o okolicznościach powodujących ustanie (zawieszenie) prawa do jego pobierania, organ rentowy nie może żądać od niej kwot nienależnie pobranych świadczeń za okres dłuższy niż trzy lata.

Wyjątkiem jest sytuacja, w której osoba pobierająca świadczenie zawiadomiła organ rentowy o zajściu okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub w części, a mimo to świadczenia były jej nadal wypłacane. Gdy osoba uprawniona powiadomiła organ rentowy o zaistnieniu okoliczności skutkujących ustaniem (zawieszeniem) prawa do emerytury lub renty, a organ ten nadal wypłacał świadczenie – zwrotowi podlegają kwoty nienależnie pobranych świadczeń za okres nie dłuższy niż 12 miesięcy.

Zwrot kwoty brutto

Nienależnie pobrane świadczenie podlegające zwrotowi obejmuje kwotę brutto, czyli kwotę świadczenia faktycznie wypłaconego osobie pobierającej świadczenie, zwiększoną o kwotę podatku dochodowego od osób fizycznych odprowadzaną przez organ rentowy na rzecz organu podatkowego. W orzecznictwie przyjmuje się, że nie dotyczy to osób innych niż wskazane w decyzji organu rentowego, które pobierały świadczenie z przyczyn niezależnych od tego organu (wyrok SN z 24 stycznia 2001 r., III ZP 35/00). Należy pamiętać, że zwrot świadczenia w kwocie brutto skutkuje powstaniem roszczenia o „nadpłacony” podatek dochodowy, ponieważ świadczeniobiorca otrzymywał kwotę świadczenia netto. Trzeba też wziąć pod uwagę, że od nienależnie pobranej emerytury czy renty nie podlega zwrotowi składka na ubezpieczenie zdrowotne.

Nienależnie pobrane świadczenia za okres po dniu 31 grudnia 1998 r. podlegają zwrotowi wraz z odsetkami za zwłokę, w sytuacji gdy osoba pobierająca świadczenie nie zawiadomiła organu rentowego o zajściu okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia albo wstrzymanie wypłaty w całości lub w części. Może się zdarzyć, że osoba pobierająca świadczenia zawiadomiła organ wypłacający te świadczenia o zajściu okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty, a mimo to świadczenia były nadal wypłacane. W takiej sytuacji kwoty nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczeń społecznych podlegają zwrotowi bez odsetek za zwłokę.

Od osób nieuprawnionych do pobierania świadczeń emerytalnych i rentowych kwoty nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, na podstawie prawomocnej decyzji organu rentowego.


Odstąpienie od żądania zwrotu

ZUS może odstąpić od żądania zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, zmniejszyć wysokość potrąceń, które nie mogą przekroczyć 50% świadczenia, bądź zawiesić dokonywanie potrąceń na okres nie dłuższy niż 12 miesięcy, w przypadku zajścia szczególnych okoliczności.

Chociaż ustawodawca nie określił w ustawie zamkniętego katalogu tych „szczególnych okoliczności”, organy rentowe rozróżniają sytuacje, w których po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego należy zastosować powyższe rozwiązanie. Do „szczególnie uzasadnionych okoliczności” zaliczamy więc na przykład sytuację, w której osoba zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia nie posiada majątku, z którego można byłoby dochodzić zwrotu. Taką okolicznością będzie też śmierć tej osoby.

Przedawnienie roszczeń

Roszczenia z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczeń społecznych ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia uprawomocnienia się decyzji ustalającej te należności. Okres przedawnienia rozpoczyna swój bieg od momentu uprawomocnienia się decyzji organu rentowego, ustalającej należność.

Podstawa prawna:

  • art. 84 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (DzU z 2009 r. nr 205, poz. 1585 ze zm.),
  • art. 138 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (DzU z 2009 r. nr 153, poz. 1227 ze zm.),
  • art. 94 ust. 3 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (DzU z 2008 r. nr 164, poz. 1027 ze zm.).

Orzecznictwo:

  • wyrok SA w Rzeszowie z 20 kwietnia 1995 r. (III AUr 110/95, OSA 1997/1/3),
  • wyrok SN z 24 stycznia 2001 r. (III ZP 35/00, Prok. i Pr. – wkł. 2001/4/39).
Poszerzaj swoją wiedzę, korzystając z naszego programu
INFORLEX Książki dla Firm
INFORLEX Książki dla Firm
Tylko teraz
598,00 zł
798,00
Przejdź do sklepu
Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Kadry
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    PIP - coraz częstsze kontrole i decyzje

    Kontrole PIP odbywają się coraz częściej. Gdzie jest ich najwięcej? Jakie branże są najczęściej kontrolowane?

    Kalkulator wynagrodzeń Polski Ład - zlecenie 2022

    Kalkulator wynagrodzeń od umów zlecenie w 2022 r. - jak Polski Ład wpłynie na wysokość wynagrodzenia netto przy zleceniu?

    IOSKU: ile masz na koncie w ZUS?

    IOSKU czyli informacja o tym, ile masz na koncie w ZUS. Jak sprawdzić? Ile wyniesie przyszła emerytura?

    Polski Ład - kalkulator wynagrodzeń, umowa o pracę

    Polski Ład - kalkulator wynagrodzeń pozwala obliczyć dla umowy o pracę wysokość pensji netto, zaliczki na podatek dochodowy oraz składki na ubezpieczenie społeczne w 2022 r.

    Lista obecności a ewidencja czasu pracy – różnice

    Lista obecności pracowników - czy jest obowiązkowa? Czy zastępuje ewidencję czasu pracy? Jakie informacje można zamieścić w tych dokumentach kadrowych? Czy można prowadzić je w elektroniczny sposób? Wyjaśniamy w artykule.

    Pracodawca dyskryminuje pracownika - co można zrobić?

    Dyskryminacja w pracy - kiedy można mówić o nierównym traktowaniu pracowników? Co można zrobić, kiedy pracodawca dyskryminuje pracownika?

    Wpłaty do PPK także od wynagrodzenia po ustaniu zatrudnienia

    Wpłaty do PPK nalicza się także od wynagrodzenia wypłaconego uczestnikowi PPK po ustaniu zatrudnienia. Czy nalicza się je od nagrody stanowiącej podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe? Jeśli tak, to w jakiej wysokości procentowej?

    Ile wynosi najniższa krajowa?

    Najniższa krajowa w 2021 i 2022 r. - ile wynosi brutto i netto? Jaka jest stawka godzinowa? Oto kalkulator wynagrodzeń.

    Praca zdalna w Kodeksie pracy - zmiany w projekcie

    Praca zdalna w Kodeksie pracy - jest nowa wersja projektu nowelizacji. Co się zmieni?

    Rejestracja w urzędzie pracy a umowa zlecenie, dzieło, działalność

    Rejestracja w urzędzie pracy - czy bezrobotny może wykonywać pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy o dzieło lub prowadzić działalność nierejestrowaną?

    Prezeska, prawniczka, psycholożka - kobiety o feminatywach

    Feminatywy - jakim językiem pisane są oferty pracy? Jak kobiety oceniają żeńskie nazwy stanowisk, np. prezeska, prawniczka, psycholożka? Oto wyniki badania.

    Zezwolenie na pracę sezonową dla cudzoziemca - jak uzyskać [PORADNIK]

    Zezwolenie na pracę sezonową dla cudzoziemca. Od 1 stycznia 2018 roku obowiązują nowe regulacje prawne dotyczące cudzoziemców świadczących prace sezonową. O zezwolenie typu S, czyli na pracę sezonową, mogą ubiegać się pracodawcy, którzy planują zatrudnić obcokrajowców do pracy w rolnictwie, ogrodnictwie lub turystyce.

    Błędy w umowie o pracę - jak je poprawić?

    Błędy w umowie o pracę w zakresie wynagrodzenia i innych świadczeń - jak je poprawić?

    Pracodawcy nie chcą pracy zdalnej [BADANIE]

    Praca zdalna nie jest dla pracodawców najlepszym rozwiązaniem. Prawie wszyscy chcą powrotu do biur. Wprowadzą elastyczne godziny rozpoczęcia i zakończenia pracy.

    Udzielanie zaległego urlopu wypoczynkowego - ustawa o covid-19

    Zaległy urlop wypoczynkowy - jak udzielić zgodnie z ustawą o COVID-19?

    Urząd pracy pomoże zmienić pracę

    Urząd pracy pomoże zmienić pracę i kwalifikacje pracownika. Obecnie skupia się na zatrudnianiu bezrobotnych. Rząd chce rozszerzyć jego kompetencje.

    Utrata pracy i finanse - obawy pracowników

    Utrata pracy i finanse to główne zmartwienia polskich pracowników. Ratują ich jednak deficyty kadrowe.

    Ukąszenie kleszcza a wypadek przy pracy - obowiązki pracodawcy

    Ukąszenie kleszcza - czy to może być wypadek przy pracy? Czy pracodawca zatrudniający pracowników do pracy na świeżym powietrzu ma obowiązek zabezpieczenia ich przed kleszczami?

    Sygnalista w firmie od 17 grudnia 2021 r. - co z ustawą?

    Sygnalista w firmie musi być wdrożony od 17 grudnia 2021 r. Polska musi implementować przepisy unijne do 16 grudnia tego roku. Co z ustawą o sygnalistach?

    Urlop wypoczynkowy - kalkulator

    Urlop wypoczynkowy - kalkulator wymiaru urlopu wypoczynkowego pozwala wyliczyć, ile dni urlopu przysługuje pracownikowi.

    Piloci wycieczek i przewodnicy turystyczni - zwolnienie z ZUS

    Piloci wycieczek i przewodnicy turystyczni mogą składać wnioski o zwolnienie z ZUS za lipiec, sierpień i wrzesień 2020 r. Do kiedy? Jakie warunki należy spełnić?

    Sklepiki szkolne - Tarcza Antykryzysowa

    Sklepiki szkolne - Tarcza Antykryzysowa przyznaje postojowe i zwolnienie z ZUS. Jakie kody PKD? Jakie warunki należy spełnić? Do kiedy złożyć wniosek?

    Sklepiki szkolne, piloci wycieczek i przewodnicy - wsparcie z ZUS

    Sklepiki szkolne, piloci wycieczek i przewodnicy - wsparcie z ZUS otrzymują wsparcie z ZUS. Mogą liczyć na postojowe i zwolnienie z opłacania składek. Do kiedy można składać wnioski?

    Minimalna płaca w 2022 r. brutto netto

    Minimalna płaca w 2022 r. wyniesie 3000 zł brutto. Ile to netto?

    Emerytura brutto netto - kalkulator

    Emerytura brutto - ile to netto? Kalkulator emerytalny pozwala ustalić wysokość emerytury. Oblicz.