Kategorie

Wyrok SN z dnia 22 czerwca 2005 r. sygn. I UK 352/04

Prawo do renty osoby, która stała się niezdolna do pracy po ukończeniu 30 lat życia oraz udowodniła okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiety lub 25 lat dla mężczyzny, stosownie do art. 57 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) powstaje wówczas, gdy spełnione są także przesłanki z art. 58 ust. 2 tej ustawy.

Prawo do renty osoby, która stała się niezdolna do pracy po ukończeniu 30 lat życia oraz udowodniła okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiety lub 25 lat dla mężczyzny, stosownie do art. 57 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) powstaje wówczas, gdy spełnione są także przesłanki z art. 58 ust. 2 tej ustawy.

Przewodniczący SSN Maria Tyszel (sprawozdawca)

Sędziowie SN: Józef lwulski, Zbigniew Myszka

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 czerwca 2005 r. sprawy z odwołania Stanisława F. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w B. o rentę, na skutek kasacji organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 5 października 2004 r. [...]

uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Apelacyjnemu-Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie

Reklama

Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w B. decyzją z dnia 20 sierpnia 2003 r. odmówił ubezpieczonemu Stanisławowi F. prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Suwałkach wyrokiem z dnia 30 kwietnia 2004 r. [...] zmienił powyższą decyzję w ten sposób, że przyznał wnioskodawcy prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy na czas od 10 lipca 2003 r. do 9 lipca 2005 r. Sąd Okręgowy ustalił, iż ubezpieczony jest całkowicie niezdolny do pracy przez okres dwóch lat. Niezdolność ta istnieje od 27 maja 2003 r, czyli od daty wystąpienia z wnioskiem o rentę. Okres ubezpieczenia zakończył się 31 grudnia 1997 r, przy czym w ostatnim dziesięcioleciu przed powstaniem niezdolności do pracy ubezpieczony udowodnił 4 lata okresów składkowych, natomiast łącznie w całym okresie ubezpieczenia 28 lat, 4 miesiące i 6 dni okresów składkowych, nie wykazując okresów nieskładkowych.

Reklama

Dokonując zmiany zaskarżonej decyzji, Sąd pierwszej instancji powołał się na przepis art. 57 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm., zwanej dalej ustawą o FUS) w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 października 2003 r, wobec czego, w jego ocenie, skoro znowelizowany przepis przewiduje dla całkowicie niezdolnego do pracy mężczyzny okres składkowy i nieskładkowy w wymiarze co najmniej 25 lat, nie ma potrzeby ustalania, czy osoba w wieku powyżej 30 lat legitymuje się pięcioletnim okresem składkowym i nieskładkowym przypadającym w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę lub powstania niezdolności do pracy. Sąd Okręgowy za podstawę przyznania renty Stanisławowi F. uznał art. 57 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy o FUS.

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku - na skutek apelacji organu rentowego - wyrokiem z dnia 5 października 2004 r. [...] zmienił zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w ten sposób, że przyznał ubezpieczonemu prawo do renty od 1 października 2003 r., a w pozostałym zakresie oddalił apelację. Według Sądu Apelacyjnego, ubezpieczony spełnił warunki do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy, określone w art. 57 ust. 2 ustawy o FUS, a ustawodawca poprzez nowelizację ustawy o FUS z dniem 1 października 2003 r. wyłączył wprost stosowanie art. 57 ust. 1 pkt 3 do osób całkowicie niezdolnych do pracy, ze stażem ubezpieczeniowym w wymiarze 25 lat w przypadku mężczyzn. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, art. 57 ust. 1 i 2 ustawy o FUS samodzielnie reguluje uprawnienia do renty osób całkowicie niezdolnych do pracy z określonym stażem ubezpieczeniowym bez potrzeby odwoływania się do art. 58 ust. 1 i 2 ustawy o FUS. Zmianę wyroku Sądu pierwszej instancji Sąd Apelacyjny uzasadnił okolicznością iż skoro zmieniony przepis art. 57 ust. 2 ustawy o FUS obowiązuje od 1 października 2003 r, renta na tej podstawie nie może być przyznana za okres wcześniejszy.

Kasację od wyroku Sądu Apelacyjnego złożył organ rentowy, który skarżąc w całości wyrok, wniósł o jego zmianę „w całości" i oddalenie odwołania. Kasację oparto na „rażącym naruszeniu przepisów prawa materialnego" - art. 57 ust. 2 w związku z art. 58 ust. 1 pkt 5 ustawy o FUS, „poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 57 ust. 2 powołanej ustawy wskutek przyjęcia, że wnioskodawca spełnia wszystkie warunki do uzyskania renty z tytułu niezdolności do pracy, pomimo że w dziesięcioleciu przed dniem złożenia wniosku o rentę i przed dniem powstania niezdolności do pracy nie udowodnił wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego, określonego w art. 58 ust. 1 pkt 5 ustawy o FUS".

Jako okoliczność uzasadniającą rozpoznanie przedmiotowej kasacji wskazano potrzebę wykładni art. 57 ust. 2 ustawy o FUS z uwagi na poważne wątpliwości przy interpretacji tego przepisu, w szczególności wyjaśnienie, jakie warunki powinny zostać spełnione w celu nabycia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Skarżący powołał się także na brak orzecznictwa opartego na przepisie art. 57 ust. 2 ustawy o FUS, wprowadzonego nowelizacją od dnia 1 października 2003 r. Ponadto, podniesiono, że zaskarżony wyrok narusza prawo, przyznając wnioskodawcy świadczenie rentowe, mimo że nie zostały spełnione wszystkie warunki z art. 57 ust. 1 ustawy o FUS.

Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, co następuje:

Uzasadniony jest podniesiony w kasacji zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego: art. 57 ust. 2 w związku z art. 58 ust. 1 pkt 5 ustawy o FUS, poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że wnioskodawca spełnia wszystkie warunki do uzyskania renty z tytułu niezdolności do pracy, pomimo że w dziesięcioleciu przed dniem złożenia wniosku o rentę i przed dniem powstania niezdolności do pracy nie udowodnił wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego, określonego w art. 58 ust. 1 pkt 5 ustawy o FUS.

Przede wszystkim należy przypomnieć, że od początku wprowadzenia w systemie ubezpieczeń społecznych świadczenia rentowego przysługującego w związku z niezdolnością do pracy, a więc zarówno w stanach prawnych istniejących przed 1 stycznia 1999 r, jak i po wejściu w życie ustawy o FUS, warunkiem uzyskania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy (uprzednio zwanej rentą inwalidzką) było kumulatywne spełnienie następujących wymagań: 1) określony stan zdrowia powodujący inwalidztwo, obecnie niezdolność do pracy, 2) posiadanie wymaganego okresu zatrudnienia z okresami równorzędnymi i (lub) zaliczalnymi, aktualnie - składkowymi i nieskładkowymi oraz 3) powstanie niezdolności do pracy w ściśle przewidzianych okresach czasu. Od 1 stycznia 1999r. warunki, od spełnienia których uzależnione jest prawo do tego świadczenia, określa art. 57 ustawy o FUS. Zgodnie z jego ust. 1 renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który spełnił łącz-nie następujące warunki: jest niezdolny do pracy (pkt 1), ma wymagany okres składkowy i nieskładkowy (pkt 2 ) a jego niezdolność do pracy powstała w okresach wymienionych w pkt 3 albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów. Konkretyzacjąart. 57 pkt 2, jest art. 58 ustawy o FUS określający minimalną ilość okresów składkowych i nieskładkowych, w których powstała niezdolność do pracy, wymaganych do powstania prawa do renty dla poszczególnych grup wiekowych. Dla osób, których niezdolność ta powstała w wieku powyżej 30 lat ustawodawca w ust. 2 tego przepisu przewidział dodatkowy warunek uzależniający powstanie prawa do renty od wykazania wymaganych okresów składkowych (i nieskładkowych) w określonym przedziale czasowym: „w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed zgłoszenie wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy." Z dniem 1 października 2003 r. rygoryzm, przewidziany w art. 57 ustawy o FUS co do warunków koniecznych do uzyskania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, został złagodzony nowelizacją tego przepisu, wprowadzoną w art. 24 pkt 1 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (Dz.U. Nr 135, poz.1268) poprzez dodanie do art. 57 przepisu ust. 2 o treści: „przepisu ust. 1 pkt 3 nie stosuje się do ubezpieczonego, który udowodnił okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiety lub 25 lat dla mężczyzny oraz jest całkowicie niezdolny do pracy." Zmiana ta miała na celu umożliwienie tym osobom ubezpieczonym, które stały się całkowicie niezdolnymi do pracy, a posiadającym okresy składkowe (z nieskładkowymi) w ilości znacznie przekraczającej wymiar wskazany w art. 58 ustawy o FUS, uzyskanie prawa do renty z tej niezdolności, po spełnieniu dwóch pierwszych, z trzech wyżej przytoczonych warunków. Zatem tylko te osoby - całkowicie niezdolne do pracy i posiadające wymagany okres składkowy i nieskładkowy w ilości wskazanej w art. 57 ust. 2 omawianej ustawy - mogą od 1 października 2003 r. uzyskać rentę z tytułu niezdolności do pracy, także wówczas, gdy ich niezdolność do pracy powstała w okresach innych, niż wymienione w ust. 1 pkt 3 tego przepisu, a także po upływie 18 miesięcy od ustania ostatniego okresu składkowego lub nieskładkowego. Przykładowo, można wymienić, że osoba, której niezdolność ta powstała w okresie niewykonywania pracy, spowodowanym koniecznością sprawowania opieki nad innym, niż dziecko członkiem rodziny, względnie w okresie nauki w szkole wyższej, w warunkach określonych w art. 7 pkt 7 lub pkt 9 ustawy o FUS, uzyska prawo do renty w razie całkowitej niezdolności do pracy i wykazania 20 (25) lat okresów składkowych. Zaprezentowany w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku pogląd Sądu, że „przepis art. 57 ust.1 i2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS samodzielnie reguluje uprawnienia do renty osób całkowicie niezdolnych do pracy z określonym stażem ubezpieczeniowym bez potrzeby odwoływania się do art. 58 ust. 1 i 2 ustawy" nie znajduje uzasadnienia, skoro art. 57 ust. 2 wyraźnie odwołuje się tylko do punktu trzeciego art. 57 ust. 1 ustawy o FUS, czyli do tej części przepisu, która wymienia okresy powstania niezdolności do pracy uprawniającej do renty. Generalna zasada powstania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy ustanowiona w art. 57 ust. 1 ustawy o FUS, to nie tylko wymagany okres ubezpieczenia i niezdolność do pracy, lecz także związek pomiędzy powstaniem tej niezdolności w niektórych okresach składkowych lub nieskładkowych z określonym czasem. Przepis art. 57 ust. 2 ustawy o FUS stanowiący wyjątek od tej zasady, jako szczególny, podlega wykładni ścisłej. Skoro więc jednoznacznie pozwala on na niestosowanie wobec ubezpieczonych, których dotyczy wymaganie z art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy o FUS, to żadna z metod wykładni nie uprawnia wniosku, że obejmuje on również wymaganie z jej art. 57 ust. 1 pkt 2. Zasadny jest więc pogląd wyrażony w kasacji, iż pięcioletni, wymagany przez ustawę okres składkowy i nieskładkowy, w przypadku niezdolności powstałej po ukończeniu 30 roku życia, powinien przypadać w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy także w odniesieniu do mężczyzn, legitymujących się łącznym okresem składkowym i nieskładkowym wynoszącym co najmniej 25 lat. Odpowiadając na przedstawione w kasacji zagadnienie, Sąd Najwyższy wyraża pogląd, że stosownie do art. 57 ust. 2 ustawy o FUS prawo do renty osoby, która stała się całkowicie niezdolna do pracy po ukończeniu 30 lat życia, i udowodniła okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiety lub 25 lat dla mężczyzny powstaje wówczas, gdy spełnione zostaną także przesłanki z art. 58 ust. 2 tej ustawy.

Mimo uwzględnienia kasacji organu rentowego, opartej jedynie na zarzucie naruszenia przepisów prawa materialnego, Sąd Najwyższy nie uwzględnił wniosku o zmianę zaskarżonego wyroku „w całości i oddalenie odwołania ubezpieczonego od decyzji ZUS". Pomijając wadliwość wniosku, w którym pominięto wyrok pierwszoin-stancyjny, to ustalenia stanowiące podstawę zaskarżonego wyroku nie są wystarczające dla merytorycznego rozstrzygnięcia, ponieważ Sąd Apelacyjny swe postępowanie ograniczył do konstatacji, że wnioskodawca wykazał na przestrzeni całego życia 28 lat okresów składkowych i nieskładkowych oraz jest całkowicie niezdolny do pracy od 27 maja 2003 r, natomiast - mimo zebrania dokumentacji lekarskiej zokresu poprzedzającego tę datę - nie ustalił, kiedy stał się on przynajmniej częściowo niezdolny do pracy, czyli czy spełnił warunek przewidziany w art. 58 ust. 2 ustawy o FUS.

Z powyższych względów, skoro podstawa kasacji okazała się usprawiedliwiona, a zaszła konieczność przeprowadzenia w sprawie postępowania dowodowego, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39313 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji wyroku.

Chcesz dowiedzieć się więcej, sięgnij po nasze publikacje
KOMPLET: VAT zmiany od 1 lipca 2021 + JPK_VAT +  VAT w e-commerce
KOMPLET: VAT zmiany od 1 lipca 2021 + JPK_VAT + VAT w e-commerce
Tylko teraz
99,00 zł
119,70
Przejdź do sklepu
Źródło: Orzeczenia Sądu Najwyższego - Izby Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Kadry
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Czy pracodawca widzi kod choroby na L4?

    Kod choroby na L4 - czy pracodawca widzi numer statystyczny choroby wpisany na zwolnieniu lekarskim?

    Praca w Niemczech bez znajomości języka

    Praca w Niemczech bez znajomości języka jest możliwa. Pracodawcy w dużych niemieckich miastach zatrudniają wykwalifikowanych pracowników z zagranicy.

    Elektroniczny wniosek urlopowy a przepisy prawne

    Elektroniczny wniosek urlopowy - czy jest zgodny z przepisami prawnymi? Czy wniosek o urlop musi być składany w formie papierowej? Co na to Kodeks pracy?

    Wyłączenie winy pracownika w naruszeniu obowiązków

    Wyłączenie winy pracownika. Zgodnie z wykładnią dominującą w nauce oraz orzecznictwie prawa pracy rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika, o którym mowa w art. 52 §1 pkt 1) kp jest zasadne, jeżeli pracownik naruszy swoje podstawowe obowiązki pracownicze i można mu przypisać winę „ciężką" w postaci winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa oraz gdy jednocześnie to naruszenie stanowi jednocześnie poważnie zagrożenie lub naruszenie interesów pracodawcy. Ponieważ Kodeks pracy nie zawiera przepisów precyzujących rozumienie winy pracownika, w poszukiwaniu odpowiedzi na pytanie jakie przesłanki i w jakich okolicznościach mogą wyłączyć winę pracowniczą, zwrócić należy się do nauki prawa pracy i orzecznictwa Sądu Najwyższego. Warto zatem przybliżyć niektóre z przesłanek mogących uzasadnić wyłączenie winy pracownika, co w rezultacie oznaczać może bezzasadność dyscyplinarnego rozwiązania umowy o pracę.

    Ile dni urlopu wypoczynkowego przy dwóch umowach o pracę?

    Ile dni urlopu wypoczynkowego przysługuje pracownikowi zatrudnionemu na dwóch umowach o pracę? Jak wyliczyć liczbę dni wolnych?

    Ubiór do pracy - opinia Polaków

    Ubiór do pracy - jak Polacy chcą ubierać się do wykonywania codziennych obowiązków służbowych?

    Kalkulator wynagrodzeń Polski Ład - umowa o dzieło 2022

    Kalkulator wynagrodzeń od umów o dzieło - czy Polski Ład wpłynie na wysokość wynagrodzenia netto w 2022 r.?

    PIP przeprowadzi kontrolę bez zapowiedzi

    Kontrola PIP już niedługo będzie mogła odbyć się bez zapowiedzi. Przewidziano to w nowelizacji ustawy Prawo przedsiębiorców.

    Lodołamacze 2021 - zgłoszenia do 15 sierpnia!

    Lodołamacze 2021 - zapraszamy do udziału w 16 edycji konkursu! Patronem medialnym wydarzenia jest portal Infor.pl.

    Zasiłek macierzyński - jakie zmiany?

    Zasiłek macierzyński - jakie zmiany chce wprowadzić ZUS? Czym jest okres wyczekiwania?

    Podatki i składka zdrowotna - zmiany od 1 stycznia 2022 r.

    Podatki i składka zdrowotna - jakie zmiany wprowadza Polski Ład? Co zmieni się od 1 stycznia 2022 r.?

    Planner kadrowo-płacowy na sierpień 2021 r.

    Planner kadrowo-płacowy na sierpień 2021 r. wymienia wszystkie obowiązki miesięczne. Jaki jest wymiar czasu pracy w sierpniu? Ile wynosi dodatek nocny?

    Obowiązek szczepień dla niektórych grup zawodowych?

    Obowiązek szczepień dla niektórych grup zawodowych może wejść w życie?

    Pracownicy punktów szczepień jak funkcjonariusze publiczni

    Pracownicy punktów szczepień będą traktowani jak funkcjonariusze publiczni. Co to oznacza?

    Zaświadczenie z ZUS ściągniesz z Internetu

    Zaświadczenie o wysokości emerytury lub zasiłku z ZUS można ściągnąć z Internetu. Jak stworzyć elektroniczne potwierdzenie?

    PIP - coraz częstsze kontrole i decyzje

    Kontrole PIP odbywają się coraz częściej. Gdzie jest ich najwięcej? Jakie branże są najczęściej kontrolowane?

    Kalkulator wynagrodzeń Polski Ład - zlecenie 2022

    Kalkulator wynagrodzeń od umów zlecenie w 2022 r. - jak Polski Ład wpłynie na wysokość wynagrodzenia netto przy zleceniu?

    IOSKU: ile masz na koncie w ZUS?

    IOSKU czyli informacja o tym, ile masz na koncie w ZUS. Jak sprawdzić? Ile wyniesie przyszła emerytura?

    Polski Ład - kalkulator wynagrodzeń, umowa o pracę

    Polski Ład - kalkulator wynagrodzeń pozwala obliczyć dla umowy o pracę wysokość pensji netto, zaliczki na podatek dochodowy oraz składki na ubezpieczenie społeczne w 2022 r.

    Lista obecności a ewidencja czasu pracy – różnice

    Lista obecności pracowników - czy jest obowiązkowa? Czy zastępuje ewidencję czasu pracy? Jakie informacje można zamieścić w tych dokumentach kadrowych? Czy można prowadzić je w elektroniczny sposób? Wyjaśniamy w artykule.

    Pracodawca dyskryminuje pracownika - co można zrobić?

    Dyskryminacja w pracy - kiedy można mówić o nierównym traktowaniu pracowników? Co można zrobić, kiedy pracodawca dyskryminuje pracownika?

    Wpłaty do PPK także od wynagrodzenia po ustaniu zatrudnienia

    Wpłaty do PPK nalicza się także od wynagrodzenia wypłaconego uczestnikowi PPK po ustaniu zatrudnienia. Czy nalicza się je od nagrody stanowiącej podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe? Jeśli tak, to w jakiej wysokości procentowej?

    Ile wynosi najniższa krajowa?

    Najniższa krajowa w 2021 i 2022 r. - ile wynosi brutto i netto? Jaka jest stawka godzinowa? Oto kalkulator wynagrodzeń.

    Praca zdalna w Kodeksie pracy - zmiany w projekcie

    Praca zdalna w Kodeksie pracy - jest nowa wersja projektu nowelizacji. Co się zmieni?

    Rejestracja w urzędzie pracy a umowa zlecenie, dzieło, działalność

    Rejestracja w urzędzie pracy - czy bezrobotny może wykonywać pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy o dzieło lub prowadzić działalność nierejestrowaną?