Kategorie

Wyrok SN z dnia 22 czerwca 2004 r. sygn. II UK 419/03

Stwierdzenie niepełnosprawności dziecka przed ukończeniem 16 roku życia wymaga ustalenia, czyjej przyczyna mieści się w stanach chorobowych wymienionych w § 1 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz.U. Nr 28, poz.

Stwierdzenie niepełnosprawności dziecka przed ukończeniem 16 roku życia wymaga ustalenia, czyjej przyczyna mieści się w stanach chorobowych wymienionych w § 1 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz.U. Nr 28, poz. 149 ze zm.) oraz czy stan ten uniemożliwiał mu samodzielność w decyzjach lub czynnościach życia codziennego, a następnie czy z tej niepełnosprawności wynikała potrzeba stałej nad nim opieki.

Przewodniczący SSN Andrzej Kijowski

Sędziowie SN: Barbara Wagner (sprawozdawca), Andrzej Wróbel

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 czerwca 2004 r. sprawy z wniosku Mieczysława G. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w S. o prawo do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dzieckiem, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 27 sierpnia 2003 r. [...]

uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Apelacyjnemu w Lublinie do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Reklama

Sąd Apelacyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 27 sierpnia 2003 r. [...] oddalił apelację Mieczysława G. od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Siedlcach z dnia 18 kwietnia 2002 r. [...] oddalającego jego odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w S. z dnia 24 stycznia 2001 r., odmawiającej prawa do wcześniejszej emerytury dla pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki.

Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia faktyczne i ich prawna ocena. Decyzją z dnia 24 stycznia 2001 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił Mieczysławowi G. prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dzieckiem wymagającym stałej opieki. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy podniósł, że całkowita niezdolność do pracy syna ubezpieczonego - Adama G., urodzonego w dniu 13 czerwca 1976 r., powstała po ukończeniu przez niego 18 roku życia. Powołany w toku postępowania sądowego biegły lekarz psychiatra rozpoznał u syna wnioskodawcy schizofrenię paranoidalną powodującą całkowitą niezdolność do pracy i niezdolność do samodzielnej egzystencji od stycznia 1997 r., tj. po ukończeniu przez niego 18 lat.

Reklama

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena materiału dowodowego jest prawidłowa. W szczególności Sąd ten właściwie ustalił, że całkowita niezdolność do pracy Adama G. powstała po 18 roku życia. Przedłożona przez wnioskodawcę dokumentacja lekarska nie wnosi, według Sądu, niczego istotnego do sprawy, a jedynie potwierdza ocenę stanu zdrowia Adama G. dokonaną przez Sąd pierwszej instancji. Z dokumentacji tej wynika bowiem, że syn wnioskodawcy został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 21 kwietnia 2000 r., tj. po ukończeniu przez niego 23 roku życia.

Mieczysław G. zaskarżył ten wyrok kasacją. Wskazując jako podstawy kasacji naruszenie prawa materialnego, a mianowicie § 1 ust. 1 pkt2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz.U. Nr 28, poz. 149), powoływanego dalej jako „rozporządzenie” - poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że „całkowita niezdolność do pracy i niezdolność do samodzielnej egzystencji są tożsame z „inwalidztwem” w rozumieniu rozporządzenia, a w „konsekwencji uznanie, iż wnioskodawca nie jest uprawniony do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dzieckiem” oraz naruszenie przepisów postępowania, a to: art. 244 k.p.c.- poprzez „nieuznanie mocy dowodowej Orzeczenia o niepełnosprawności”, art. 233 k.p.c. i art. 382 k.p.c. - poprzez „brak wnikliwej i wszechstronnej oceny materiału dowodowego”, prowadzącej do wniosku, że „inwalidztwo Adama G. powstało po ukończeniu przez niego 18 roku życia”, podczas gdy zgromadzony materiał dowodowy wskazuje, iż powstało ono przed ukończeniem 18 roku życia, pełnomocnik wnioskodawcy wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i prze kazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Lublinie do ponownego rozpoznania, ewentualnie o jego zmianę „poprzez uwzględnienie odwołania wnioskodawcy i przyznanie mu prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dzieckiem wymagającym stałej opieki” oraz o zasądzenie kosztów sporządzenia i wniesienia kasacji według obowiązujących przepisów. Za okoliczność uzasadniającą rozpoznanie kasacji podał konieczność dokonania przez Sąd Najwyższy wykładni pojęcia „inwalidztwo” w rozumieniu § 1 ust. 1 pkt2 rozporządzenia. W uzasadnieniu kasacji podniósł, że Sądy błędnie przyjęły, iż całkowita niezdolność do pracy i niezdolność do samodzielnej egzystencji są tożsame z pojęciem „inwalidztwa” w rozumieniu rozporządzenia. O odmienności terminologicznej tych pojęć można, według niego, wnosić z uregulowań ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, która nie przewiduje jakiegokolwiek związku faktycznego między inwalidztwem a niezdolnością do pracy. Ponadto, powiatowe i wojewódzkie zespoły orzekania o stopniu niepełnosprawności, orzekające na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych - orzekają o niepełnosprawności jako stanie fizycznym, psychicznym lub umysłowym, powodującym trwałe lub okresowe utrudnienie, ograniczenie bądź uniemożliwienie samodzielnej egzystencji. Zaznaczył, że z pisemnych orzeczeń tychże organów oraz z orzeczenia o niepełnosprawności Adama G. wynika, że niepełnosprawność nie jest tożsama z inwalidztwem. Pełnomocnik Mieczysława G. wywodził również, że dla prawidłowego orzeczenia o prawie wnioskodawcy do wcześniejszej emerytury konieczne jest ustalenie, czy u jego dziecka istnieje inwalidztwo pierwszej albo drugiej grupy, a nie, czy zachodzi niezdolność do samodzielnej egzystencji lub niezdolność do pracy, jak ustalały Sądy obu instancji. Odnosząc się natomiast do naruszenia przez Sąd przepisów prawa procesowego, twierdził, że „inwalidztwo” i „grupy inwalidzkie” w rozumieniu rozporządzenia odpowiadają orzekanej obecnie „niepełnosprawności” i „stopniom niepełnosprawności”. Jego zdaniem, Sąd naruszył art. 244 k.p.c., albowiem nie uwzględnił orzeczenia wojewódzkiego zespołu orzekania o stopniu niepełnosprawności z dnia 25 września 2000 r., z którego wynika, że niepełnosprawność Adama G. powstała przed 16 rokiem życia. Podnosił również, że Sądy nie ustaliły „czy Adam G. jest inwalidą w rozumieniu właściwych przepisów, oraz do której grupy inwalidzkiej został ewentualnie zaliczony”. Poprzez brak wnikliwej i wszechstronnej oceny zebranego materiału dowodowego, a zwłaszcza opinii biegłego lekarza psychiatry, która - w ocenie skarżącego -jest wątpliwa i „zewnętrznie sprzeczna”, Sąd naruszył także art. 233 k.p.c. oraz 382 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z dniem 1 stycznia 1999 r. weszła w życie ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.). Uchyliła ona wszystkie akty prawne obowiązujące dotychczas w zakresie nabywania prawa do emerytury, w tym rozporządzenie Rady Ministrów z 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki. Zgodnie z art. 186 ust. 3 powołanej ustawy, do wniosków o emeryturę osób, które do dnia wejścia w życie ustawy nie zgłosiły wniosku o to świadczenie, mimo że spełniły warunki do nabycia do niego prawa, w zakresie warunków nabycia prawa do emerytury stosuje się przepisy dotychczasowe. Mieczysław G. wnosił o przyznanie mu wcześniejszej emerytury z tytułu sprawowania stałej opieki nad synem Adamem. Zgodnie z § 1 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, warunkiem nabycia prawa do wcześniejszej emerytury było zaliczenie dziecka do I grupy inwalidów lub do grupy II ze względu na stany chorobowe wymienione w ust. 3. Wśród owych enumeratywnie wyliczonych stanów chorobowych znalazły się, między innymi, umiarkowane, znaczne i głębokie upośledzenie umysłowe, choroba psychiczna, uszkodzenie lub choroba centralnego układu nerwowego uniemożliwiające samodzielność w decyzjach lub czynnościach życia codziennego (pkt 2). Wykazanie konieczności sprawowania stałej opieki nad dzieckiem, które nie ukończyło 16 roku życia nie wymagało orzeczenia o jego inwalidztwie; wystarczało stwierdzenie przez poradnię specjalistyczną lub oddział sprawujący opiekę medyczną że z powodu jednego ze stanów chorobowych wymienionych w ust. 3 § 1 rozporządzenia dziecko wymaga stałej opieki. Ustawą z dnia 28 czerwca 1996 r. o zmianie niektórych ustaw o zaopatrzeniu emerytalnym i o ubezpieczeniu społecznym (Dz.U. Nr 100, poz. 461) wprowadzono w miejsce pojęcia „inwalidztwo” pojęcie „niezdolność do pracy” (art. 1). Zgodnie z jej art. 10, ilekroć przepisy regulujące sprawy zaopatrzenia emerytalnego pracowników uzależniają określone prawo do świadczenia od spełnienia warunku inwalidztwa, należy przez to rozumieć całkowitą lub częściową niezdolność do pracy (ust.1); przez inwalidów I grupy należy rozumieć całkowitą niezdolność do pracy oraz niezdolność do samodzielnej egzystencji, a przez inwalidów grupy II - całkowitą nie zdolność do pracy. Z dniem 1 września 1997 r. (data wejścia ustawy z 28 czerwca 1996 r. w życie) zmieniony został tryb orzekania o niezdolności do pracy; komisje do spraw inwalidztwa i zatrudnienia zastąpił lekarz orzecznik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (nie ma przeto racji pełnomocnik skarżącego, że komisje zostały zlikwidowane od 1 stycznia 1999 r.). Ustawą z 28 czerwca 1996 r. (art. 8) wprowadzono także istotne zmiany w ustawie z dnia 9 maja 1991 r. o zatrudnieniu i rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych (Dz.U. Nr 46, poz. 201 ze zm.). Polegały one na wprowadzeniu „nowej” definicji osoby niepełnosprawnej, ustaleniu „po nowemu” stopni niepełnosprawności oraz wprowadzeniu innego od dotychczasowego trybu orzekania o niepełnosprawności (przejętych następnie w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych, Dz.U. Nr 123, poz. 776). U podstaw tych zmian znalazło się - słuszne - założenie, że jakkolwiek i niepełnosprawność i niezdolności do pracy są stanami wynikającymi z naruszenia sprawności organizmu, inwalidztwo biologiczne (niepełnosprawność) nie zawsze musi oznaczać inwalidztwa zawodowego (niezdolności do pracy). Niepełnosprawność i jej stopień ustalane są wprawdzie z odniesieniem się do zdolności do pracy, ale pracy w rozumieniu socjologicznym -jako jednej z wykonywanych ról społecznych. Niezdolność do pracy na gruncie przepisów ustawy o osobach niepełnosprawnych jest w związku z tym tylko częściowo tożsama z niezdolnością do pracy - warunkiem nabycia prawa do niektórych świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Niezdolność do pracy i niepełnosprawność nie wykluczają się, ale krzyżują. Wobec tego z orzeczenia o niezdolności do pracy można wnosić o niepełnosprawności, i odwrotnie - z orzeczenia o niepełnosprawności o niezdolności do pracy. W tym kontekście, orzeczenie z 25 września 2000 r. o niepełnosprawności Adama G. istniejącej przed ukończeniem przez niego 16 roku życia wymagało oceny, czyjej przyczyna (schizofrenia paranoidalna) mieści się w stanach chorobowych wymienionych w § 1 ust. 3 rozporządzenia, czy stan ten uniemożliwiał mu samodzielność w decyzjach lub czynnościach życia codziennego, a następnie czy z niepełnosprawności tej wynikała potrzeba stałej nad nim opieki.

Warunkiem nabycia prawa do wcześniejszej emerytury na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z 15 maja 1989 r. jest istnienie inwalidztwa dziecka od urodzenia albo jego powstanie przed ukończeniem 18 roku życia. Syn skarżącego urodził się 13 czerwca 1976 r. Ukończył więc 18 lat w dniu 13 czerwca 1994 r. Do oceny jego stanu zdrowia w celu ustalenia uprawnień emerytalnych jednego z rodzi ców powinny być stosowane przepisy obowiązujące najpóźniej 12 czerwca 1994 r. W tym czasie obowiązywała ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.). Do I grupy inwalidów zaliczane były osoby „niezdolne do wykonywania jakiegokolwiek zatrudnienia, które ze względu na niemożność samodzielnej egzystencji wymagają stałej lub długotrwałej opieki innej osoby” (art. 24 ust. 4); do inwalidów grupy II - „osoby niezdolne do wykonywania jakiegokolwiek zatrudnienia” (art. 24 ust. 3). Nie ma przeto racji pełnomocnik skarżącego, że pojęcie inwalidztwa wymaga na gruncie przepisów rozporządzenia definicji. Nie wymaga, skoro zdefiniował je ustawodawca. Wymagają natomiast wyjaśnienia dwie zasadnicze dla prawidłowego rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy kwestie. Po pierwsze, czy przed 13 czerwca 1992 r. rozpoznana u Adama G. paranoidalna schizofrenia uniemożliwiała mu „samodzielność w decyzjach lub czynnościach życia codziennego” i czy wymagał on stałej opieki (§ 1 ust. 2 i ust. 3 pkt 2 rozporządzenia); po drugie - czy po 13 czerwca 1992 r., a przed 13 czerwca 1994 r., był on inwalidą I lub II grupy z powodu tego schorzenia (§ 1 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 pkt 2 rozporządzenia). Ustalenia w tym zakresie wymagały pogłębionej analizy stanu zdrowia syna skarżącego, odniesienia się do etiologii choroby, określenia czasu, w którym ujawniły się jej objawy i wnikliwej charakterystyki poszczególnych jej etapów. Nie spełnia tych warunków opinia biegłego lekarza psychiatry Bogumiły Ł.-K. Oparcie rozstrzygnięcia na tym tylko dowodzie czyni uzasadnionym zarzut kasacji, iż Sąd drugiej instancji wydał zaskarżony wyrok z naruszeniem art. 233 k.p.c.

Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy, stosownie do art. 39313 k.p.c. orzekł jak w sentencji.

Źródło: Orzeczenia Sądu Najwyższego - Izby Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Kadry
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Stawka godzinowa 2022 – netto, zlecenie

    Stawka godzinowa 2022 i umowa zlecenie – kwota netto i brutto? Ile wynosi minimalne wynagrodzenie na umowach cywilnoprawnych, a ile na umowie o pracę?

    Elektroniczny system kadrowy na praca.gov.pl - nowa ustawa

    Elektroniczny system kadrowy na praca.gov.pl to ułatwienie dla mikroprzedsiębiorcy, rolnika i osoby fizycznej. Za pomocą systemu będzie można zawrzeć umowę o pracę i zlecenia. Automatycznie dokona zgłoszenia do ZUS i KAS, wyliczy wynagrodzenie, składki, podatki i rozliczy urlopy.

    Podwyżka minimalnego wynagrodzenia 2022 a inne świadczenia

    Podwyżka minimalnego wynagrodzenia w 2022 r. wpłynie na wysokość innych świadczeń, np. odprawy, odszkodowania, wynagrodzenia za czas gotowości do pracy i przestój, dodatek za pracę w nocy. Ile wyniosą?

    Praca w upały - zalecenia GIP

    Praca w upały - GIP wydał zalecenia dla pracodawców w związku z wysokimi temperaturami. Jakie obowiązki bhp mają pracodawcy względem pracowników?

    Staż z urzędu pracy 2021 - wynagrodzenie, urlop, L4, ciąża

    Staż z urzędu pracy odbywa osoba bezrobotna. Jakie wynagrodzenie za staż należy się w 2021 r.? Czy stażysta ma prawo do L4 i urlopu? Co w przypadku ciąży?

    Umowa o pomocy przy zbiorach - KRUS 2021

    Umowa o pomocy przy zbiorach w 2021 r. - rolnicy ubezpieczeni w KRUS mogą podpisywać umowy cywilnoprawne na pomoc przy zbiorach. Jaka jest stawka godzinowa?

    Strategia Demograficzna 2040 - zmiany w Kodeksie pracy

    Strategia Demograficzna 2040 przewiduje duże zmiany w Kodeksie pracy. Rodzice będą chronieni przed zwolnieniem i zapewnia się im elastyczną pracę.

    Urlop rodzicielski - rewolucyjne zmiany w 2022 r.

    Urlop rodzicielski - do 2 sierpnia 2022 r. wejdą w życie rewolucyjne zmiany w urlopach rodzicielskich dla ojców. Co się zmieni?

    Bonusy i dni wolne dla zaszczepionych pracowników - PIP

    Bonusy i dni wolne dla zaszczepionych pracowników - co na to PIP? Czy to zgodne z Kodeksem pracy?

    Sygnalista - nowe przepisy od grudnia 2021 r.

    Sygnalista - nowe przepisy implementujące dyrektywę unijną mają wejść w życie w grudniu 2021 r. Kto to sygnalista? Jaki będzie system zgłaszania nieprawidłowości w zakładzie pracy?

    Pracownicy fizyczni w czasie pandemii [RAPORT]

    Pracownicy fizyczni - jak wpłynęła na nich pandemia COVID-19? Zapoznaj się z wynikami raportu "Kariera okiem fachowca".

    Ilu Polaków pracuje po 60. roku życia?

    Praca po 60. roku życia - ilu Polaków nadal pracuje po ukończeniu 60 lat?

    Minimalne wynagrodzenie w 2022 r. netto

    Minimalne wynagrodzenie w 2022 r. wyniesie 3000 zł brutto. Ile to netto?

    Ustawa dezubekizacyjna - Trybunał Konstytucyjny

    Ustawa dezubekizacyjna - Trybunał Konstytucyjny orzekł, że obniżenie renty inwalidzkiej byłym funkcjonariuszom służb bezpieczeństwa PRL jest zgodne z konstytucją.

    Minimalna płaca w 2022 r. - 3000 zł brutto

    Minimalna płaca w 2022 r. - 3000 zł brutto to propozycja rządu. Minimalna stawka godzinowa wyniesie 19,50 zł brutto.

    Waloryzacja środków na kontach i subkontach ZUS 2021

    Waloryzacja środków zgromadzonych na kontach i subkontach w ZUS odbywa się corocznie w czerwcu. W 2021 r. wyniosła 5,41%. O ile zwiększył się stan kont przyszłych emerytów?

    System kadrowo-płacowy - od czego zależy cena?

    System kadrowo-płacowy a cena - od czego zależy, ile kosztuje?

    Konkurs "HR OF CHANGE" – 18 czerwca poznamy zwycięzców!

    Konkurs "HR OF CHANGE" - już 18 czerwca ogłoszeni zostaną zwycięzcy! Kto otrzyma nagrodę w kategoriach: szkolenia i rozwój, zarządzanie zmianą, HR Business Partnering?

    Niepełny etat a praca ponadwymiarowa - jak wynagradzać?

    Niepełny etat a praca ponadwymiarowa - jak wynagradzać pracownika zatrudnionego na część etatu za pracę w godzinach ponadwymiarowych?

    Dodatek wyrównawczy do wynagrodzenia - jak obliczyć?

    Dodatek wyrównawczy do wynagrodzenia - jakie są zasady jego przyznawania? Jak obliczyć wysokość dodatku wyrównawczego?

    Transfer oszczędności PPK - pracodawca może pomóc

    Transfer oszczędności PPK - pracodawca może pomóc pracownikowi (uczestnikowi PPK) w przeniesieniu oszczędności między rachunkami PPK. Ustawa o PPK określa dwie takie sytuacje.

    Zatrudnienie Brytyjczyka po brexicie

    Zatrudnienie Brytyjczyka po brexicie - jak brexit wpłynął na zatrudnienie pracownika z Wielkiej Brytanii w Polsce? Co z dokumentami? Jakich formalności trzeba dokonać?

    Nadanie statusu płatnika składek - wyrok TK (K 15/16)

    Wyrok Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt K 15/16 - czy TK uznał wniosek o nadanie statusu płatnika składek pracodawcy, którego pracownik wykonuje na jego rzecz pracę w ramach umowy cywilnoprawnej zawartej z osobą trzecią?

    Zadaniowy czas pracy a praca zdalna

    Zadaniowy czas pracy a praca zdalna - jak wprowadzić? Jak ewidencjonować i kontrolować czas pracy zdalnej w systemie zadaniowym?

    Dlaczego pracodawcy płacą Ukraińcom więcej niż Polakom?

    Pracodawcy chcą płacić Ukraińcom więcej niż Polakom? Dlaczego?