Kategorie

Kontrowersje wokół zakazu nierównego traktowania - nowe przepisy

Agnieszka Zwolińska
Nowe przepisy regulują kwestie związane z naruszeniem zasady równego traktowania zleceniobiorców i wykonawców dzieła. Ustawy nie stosuje się do pracowników w zakresie uregulowanym w Kodeksie pracy.

Od 1 stycznia 2011 r. obowiązuje ustawa o wdrożeniu niektórych przepisów UE w zakresie równego traktowania (zwana dalej ustawą). Celem ustawy jest dostosowanie prawa krajowego do dyrektyw unijnych, dotyczących zakazu dyskryminacji ze względu na płeć, rasę, pochodzenie etniczne, religię, przekonania, niepełnosprawność, wiek oraz orientację seksualną.

Zakaz dyskryminacji w rozumieniu ustawy odnosi się do zakazu nierównego traktowania ze względu na płeć, rasę, pochodzenie etniczne, narodowość, religię, wyznanie, światopogląd, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną. Katalog ten ma charakter zamknięty.

Powyższe kryteria zostały również wymienione jako kryteria dyskryminacyjne w Kodeksie pracy, w związku z tym nasuwa się pytanie o relację między przepisami ustawy a Kodeksu pracy. Mówiąc inaczej, czy w związku z wejściem w życie ustawy na pracodawcy ciążą nowe, dodatkowe w stosunku do Kodeksu pracy, obowiązki.

Przepisy właściwe w ramach stosunku pracy

Przepisów ogólnych oraz regulacji zawartych w rozdziale drugim („Zasada równego traktowania i środki prawne dla jej ochrony”) ustawy nie stosuje się do pracowników w zakresie uregulowanym w Kodeksie pracy (art. 2 ust. 2 ustawy). Ustawę stosuje się w zakresie warunków podejmowania i wykonywania działalności gospodarczej lub zawodowej, w tym w szczególności w ramach stosunku pracy lub pracy na podstawie umowy cywilnoprawnej (art. 4 pkt 2 ustawy). Zestawienie tych przepisów wskazuje na niekonsekwencję ustawodawcy w określeniu relacji między przepisami ustawy a Kodeksu pracy. Uzasadniona wydaje się wykładnia art. 4 pkt 2 w zw. z art. 2 ust. 2, a w konsekwencji przyjęcie, że w zakresie wykonywania działalności zawodowej w ramach stosunku pracy ustawę stosuje się, jeżeli dana kwestia nie została uregulowana w Kodeksie pracy.

Przykład

Pracownik został zwolniony wyłącznie z powodu osiągnięcia wieku emerytalnego. W tej sytuacji pierwszeństwo będą miały przepisy Kodeksu pracy, a dyskryminowany pracownik może dochodzić od pracodawcy odszkodowania za naruszenie zasady równego traktowania na podstawie art. 183d k.p. Nie znajdzie natomiast zastosowania art. 13 ustawy, na podstawie którego każdy, wobec kogo zasada równego traktowania została naruszona, ma prawo do odszkodowania na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego.


Dyskryminacja przy nawiązywaniu stosunku pracy

Sformułowanie użyte w art. 2 ust. 2 ustawy nasuwa także wątpliwości co do tego, które przepisy – ustawy czy Kodeksu pracy – stosuje się w przypadku dyskryminacji przy nawiązywaniu stosunku pracy. Przepis ten wskazuje, że pierwszego i drugiego rozdziału ustawy nie stosuje się do pracowników w zakresie uregulowanym w Kodeksie pracy. Tymczasem wykładnia przepisów Kodeksu pracy – w szczególności art. 183a § 1 oraz art. 183b § 1 pkt 1 – prowadzi do wniosku, że zakres zastosowania kodeksowego zakazu dyskryminacji obejmuje również osoby ubiegające się o zatrudnienie, które pracownikami jeszcze nie są. Wniosek ten potwierdza również art. 183d k.p., w którym jest mowa o prawie osoby (a więc nie tylko pracownika), wobec której pracodawca naruszył zasadę równego traktowania w zatrudnieniu, do odszkodowania. Uwzględniając cel ustawy, pojęcie „pracownik” użyte w art. 2 ust. 2 należy rozumieć szerzej niż tylko „osoba zatrudniona na podstawie stosunku pracy”.

WAŻNE!

Zakaz dyskryminacji i skutki jego naruszenia wobec osoby ubiegającej się o zatrudnienie na podstawie stosunku pracy w pierwszej kolejności reguluje Kodeks pracy, a dopiero w zakresie w nim nieuregulowanym – omawiana ustawa.

Dyskryminacja ze względu na religię, wyznanie, światopogląd

Właściwa wykładnia art. 4 i 5 ustawy ma kluczowe znaczenie w odpowiednim określeniu zakresu zastosowania ustawy. Pierwszy przepis wskazuje obszary, w których stosuje się ustawę, drugi natomiast określa, kiedy nie znajdzie ona zastosowania. Zastrzeżenia budzi przede wszystkim art. 5 ustawy, gdyż zakres i mechanizm wyłączeń zastosowany w tym przepisie nie odpowiada wyłączeniom przewidzianym w dyrektywach unijnych, które ustawa implementuje. Wątpliwości w tym zakresie zostały zgłoszone, jak widać bezskutecznie, na etapie przygotowywania treści projektu ustawy. W opinii do projektu ustawy krytykowano m.in. treść art. 5 pkt 7 wówczas projektu ustawy, który z założenia miał odpowiadać art. 4 ust. 2 dyrektywy 2000/78/WE (zwanej dalej dyrektywą).


Reklama

Państwa członkowskie mogą ustanowić, że w przypadku kościołów i innych organizacji, których etyka opiera się na religii, światopoglądzie, odmienne traktowanie osoby ze względu na religię, światopogląd nie stanowi dyskryminacji, gdy ze względu na rodzaj działalności lub kontekst, w którym jest prowadzona, religia, światopogląd stanowi podstawowy, zgodny z prawem i uzasadniony wymóg zawodowy (art. 4 ust. 2 dyrektywy). Jednocześnie w dyrektywie zastrzega się, że takie odmienne traktowanie nie powinno być usprawiedliwieniem dla dyskryminacji, u podstaw której leżą inne przyczyny. Ustawa z kolei w art. 5 pkt 7 nie tylko dopuszcza nierówne traktowanie ze względu na religię, światopogląd przez kościoły, inne organizacje, których etyka opiera się na religii, światopoglądzie, jeżeli religia, światopogląd stanowią rzeczywiste, decydujące wymaganie zawodowe, ale zachowanie takie wyłącza z zakresu działania tej ustawy.

Dyrektywa wprost zastrzega, że odmienne traktowanie ze względu na religię, światopogląd nie może prowadzić do dyskryminacji ze względu na inne przyczyny. Ustawa takiego zastrzeżenia nie wprowadziła. Artykuł 5 pkt 7 ustawy należy jednak czytać na podstawie celów dyrektywy. Wobec tego uzasadniona jest wykładnia tego przepisu w ten sposób, że nie wyłącza on z zakresu zastosowania ustawy nierównego traktowania przez kościoły, inne organizacje ze względu na religię, światopogląd, jeżeli zastosowanie takich kryteriów w sposób choćby pośredni prowadzi do dyskryminacji ze względu na inne niż religia, światopogląd kryteria dyskryminacyjne. W związku z tym osoba, która uważałaby, że została dyskryminowana przez kościół ze względu na religię, dochodząc odszkodowania na podstawie ustawy, musiałaby uprawdopodobnić, że przyczyną nierównego traktowania nie była religia, ale inne kryterium dyskryminujące wskazane w ustawie, np. związane z dostępem do kształcenia.

Podstawa prawna:

•  art. 2 ust. 2, art. 4, 5, 13 ustawy z 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów UE w zakresie równego traktowania (DzU nr 254, poz. 1700),

•  art. 183a, 183b, 183d Kodeksu pracy,

•  art. 4 ust. 2 dyrektywy Rady 2000/78/WE z 27 listopada 2000 r. ustanawiającej ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy (DzUrz WE L 303 z 2.12.2000 r., s. 16, DzUrz UE Polskie wydanie specjalne 2004, rozdz. 5, t. 4, s. 79).

Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Kadry
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    "Blaski i cienie PPK" - niezależne badanie naukowe

    PPK - jakie są opinie o programie? Poznaj wyniki niezależnego badania naukowego "Blaski i cienie PPK".

    Tata wybiera urlop ojcowski

    Urlop ojcowski to urlop najczęściej wykorzystywany przez ojców urlop po narodzinach dziecka. Najrzadziej korzystają z urlopu rodzicielskiego.

    Monitoring poczty elektronicznej pracownika a przepisy

    Monitoring poczty elektronicznej pracownika - jakie są przepisy prawne? Czy to nie narusza dóbr osobistych pracownika?

    Zasiłek macierzyński i opiekuńczy - będzie okres wyczekiwania?

    Okres wyczekiwania przy zasiłku macierzyńskim i opiekuńczym? To propozycja ZUS mająca zapobiegać nadużyciom.

    Zwolnienie z ZUS - do kiedy wniosek?

    Zwolnienie z ZUS - do kiedy można złożyć wniosek o zwolnienie ze składek za grudzień 2020, styczeń, luty, marzec i kwiecień 2021 r. z tarczy 9.0?

    Pracownik niepełnosprawny – jakie prawa?

    Pracownik niepełnosprawny - jakie prawa przyznaje Kodeks pracy i ustawa o rehabilitacji zawodowej? Jaki jest wymiar czasu pracy i urlopu?

    Elektroniczne wypowiedzenie umowy o pracę - jak przechowywać?

    Elektroniczne wypowiedzenie umowy o pracę polega na złożeniu oświadczenia woli w postaci elektronicznej i opatrzeniu go kwalifikowanym podpisem elektronicznym. Jak je przechowywać?

    Czas wolny za nadgodziny a odpoczynek tygodniowy

    Czas wolny za nadgodziny może zostać zaliczony do 35-godzinnego odpoczynku tygodniowego. To stanowisko MRPiT z dnia 5 maja 2021 r.

    PIP kontroluje małe budowy

    Kontrole PIP - mała budowa to miejsce, gdzie najczęściej w budownictwie występują wypadki przy pracy. PIP rozpoczęła więc akcję "Kontrole na małych budowach".

    Przeciętne wynagrodzenie 2021

    Przeciętne wynagrodzenie w 2021 r. wzrosło o 10% w stosunku do roku poprzedniego. Ile wynosi?

    Amerykański pracodawca wymarzony dla Polaków

    Amerykański pracodawca jest pracodawcą wymarzonym dla Polaków. Najchętniej pracowaliby dla korporacji z zagranicznym kapitałem, przede wszystkim z USA.

    Praca na magazynie - ile zarabia pracownik i kierownik magazynu

    Praca na magazynie - jakie są zarobki? Ile zarabia pracownik, a ile kierownik magazynu?

    Pandemia lekcją dla HR-owców

    Pandemia jest dla HR-owców lekcją, która wpłynie na przyszłość tego zawodu

    Stawka godzinowa 2022 – netto, zlecenie

    Stawka godzinowa 2022 i umowa zlecenie – kwota netto i brutto? Ile wynosi minimalne wynagrodzenie na umowach cywilnoprawnych, a ile na umowie o pracę?

    Elektroniczny system kadrowy na praca.gov.pl - nowa ustawa

    Elektroniczny system kadrowy na praca.gov.pl to ułatwienie dla mikroprzedsiębiorcy, rolnika i osoby fizycznej. Za pomocą systemu będzie można zawrzeć umowę o pracę i zlecenia. Automatycznie dokona zgłoszenia do ZUS i KAS, wyliczy wynagrodzenie, składki, podatki i rozliczy urlopy.

    Podwyżka minimalnego wynagrodzenia 2022 a inne świadczenia

    Podwyżka minimalnego wynagrodzenia w 2022 r. wpłynie na wysokość innych świadczeń, np. odprawy, odszkodowania, wynagrodzenia za czas gotowości do pracy i przestój, dodatek za pracę w nocy. Ile wyniosą?

    Praca w upały - zalecenia GIP

    Praca w upały - GIP wydał zalecenia dla pracodawców w związku z wysokimi temperaturami. Jakie obowiązki bhp mają pracodawcy względem pracowników?

    Staż z urzędu pracy 2021 - wynagrodzenie, urlop, L4, ciąża

    Staż z urzędu pracy odbywa osoba bezrobotna. Jakie wynagrodzenie za staż należy się w 2021 r.? Czy stażysta ma prawo do L4 i urlopu? Co w przypadku ciąży?

    Umowa o pomocy przy zbiorach - KRUS 2021

    Umowa o pomocy przy zbiorach w 2021 r. - rolnicy ubezpieczeni w KRUS mogą podpisywać umowy cywilnoprawne na pomoc przy zbiorach. Jaka jest stawka godzinowa?

    Strategia Demograficzna 2040 - zmiany w Kodeksie pracy

    Strategia Demograficzna 2040 przewiduje duże zmiany w Kodeksie pracy. Rodzice będą chronieni przed zwolnieniem i zapewnia się im elastyczną pracę.

    Urlop rodzicielski - rewolucyjne zmiany w 2022 r.

    Urlop rodzicielski - do 2 sierpnia 2022 r. wejdą w życie rewolucyjne zmiany w urlopach rodzicielskich dla ojców. Co się zmieni?

    Bonusy i dni wolne dla zaszczepionych pracowników - PIP

    Bonusy i dni wolne dla zaszczepionych pracowników - co na to PIP? Czy to zgodne z Kodeksem pracy?

    Sygnalista - nowe przepisy od grudnia 2021 r.

    Sygnalista - nowe przepisy implementujące dyrektywę unijną mają wejść w życie w grudniu 2021 r. Kto to sygnalista? Jaki będzie system zgłaszania nieprawidłowości w zakładzie pracy?

    Pracownicy fizyczni w czasie pandemii [RAPORT]

    Pracownicy fizyczni - jak wpłynęła na nich pandemia COVID-19? Zapoznaj się z wynikami raportu "Kariera okiem fachowca".

    Ilu Polaków pracuje po 60. roku życia?

    Praca po 60. roku życia - ilu Polaków nadal pracuje po ukończeniu 60 lat?