Kategorie

Zwrot kosztów związanych z zawarciem umowy przedwstępnej

Ryszard Sadlik
Ryszard Sadlik
Z zawarcia umowy przedwstępnej wynikają istotne skutki prawne. Strony powinny podpisać w przyszłości umowę o pracę. Odmowa nawiązania stosunku pracy może oznaczać konieczność zapłaty odszkodowania.
Umowa przedwstępna nie została uregulowana w kodeksie pracy, jednakże jej zastosowanie do stosunków pracowniczych, a zwłaszcza do umów o pracę wynika z treści art. 300 k.p., który zezwala na zastosowanie w sprawach nieunormowanych przepisami prawa pracy - przepisów kodeksu cywilnego, jeżeli nie są one sprzeczne z zasadami prawa pracy. Ponieważ przepisy art. 389 i 390 k.c. określające cechy umowy przedwstępnej nie pozostają w sprzeczności z tymi zasadami, dlatego też mogą być one stosowane w stosunkach pracowniczych. Podkreślał to także Sąd Najwyższy w uchwale z 22 kwietnia 1977 r. (I PZP 5/77, OSN 1977/10/180).

Skutki zawarcia umowy

Zgodnie z art. 390 k.c. jeżeli strona zobowiązana do zawarcia umowy przyrzeczonej uchyla się do jej zawarcia, druga strona może żądać naprawienia szkody, jaką poniosła przez to, że liczyła na zawarcie umowy przyrzeczonej (jest to tzw. słabszy skutek umowy przedwstępnej). Skutek mocniejszy polega natomiast na możliwości dochodzenia na drodze sądowej zawarcia umowy przyrzeczonej. Wybór między tymi roszczeniami należy do osoby, która dąży do realizacji umowy przyrzeczonej.

Pod pojęciem uchylania się od zawarcia umowy przyrzeczonej zgodnie z art. 390 k.c. należy rozumieć sytuację, gdy osoba zobowiązana dopuszcza się świadomie działania lub zaniechania zmierzającego do bezpodstawnego niezawarcia umowy przyrzeczonej albo przynajmniej godzi się z takim skutkiem. Ponadto przez uchylanie się od zawarcia umowy przyrzeczonej można rozumieć także brak współdziałania w celu zawarcia umowy przedwstępnej. Sąd Najwyższy w wyroku z 14 grudnia 1999 r. ((II CKN 624/98, OSNC 2000/6/120), stwierdził, że uchylaniem się może być również już sama nieuzasadniona zwłoka zobowiązanego do zawarcia umowy przyrzeczonej.

Warto też zaznaczyć, że art. 390 par. 1 k.c. przewidujący prawo do odszkodowania w razie uchylania się drugiej strony od zawarcia umowy przyrzeczonej nie uzależnia roszczenia o odszkodowanie od domagania się jej zawarcia. Są to dwa niezależne od siebie roszczenia. Pracownik nie musi więc wpierw domagać się zawarcia umowy przyrzeczonej, lecz może od razu, gdy pracodawca będzie się uchylał od zawarcia umowy o pracę, wystąpić z roszczeniem o zapłatę odszkodowania. Potwierdzał to również Sąd Najwyższy w uchwale z 22 kwietnia 1977 r. (I PZP 5/77, OSNC 1977/10/180).

Należne odszkodowanie

Pracownik, który dochodzi odszkodowania w związku z niezawarciem umowy przyrzeczonej, może żądać tylko naprawienia szkody, której by nie poniósł, gdyby nie zawarł umowy przedwstępnej i nie liczył na zawarcie przyrzeczonej umowy o pracę. Chodzi tu jedynie o odszkodowanie w ramach tzw. ujemnego interesu umownego. Przy czym, jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 5 grudnia 2006 r. (II CSK 274/06, LEX nr 238945), odszkodowanie to obejmuje straty wynikłe z niedojścia do skutku umowy między stronami, na które składają się koszty zawarcia umowy, wydatki związane z własnym świadczeniem, zbędne nakłady podjęte w związku z własnym świadczeniem, wyłączone są natomiast nieuzyskane korzyści w postaci tych, które odpowiadały uzyskanym w razie dojścia do skutku umowy i jej wykonania. Odszkodowanie to z pewnością więc obejmuje wydatki i nakłady potrzebne dla zawarcia umowy przyrzeczonej, jak np. koszty przejazdu do siedziby pracodawcy, koszt porady prawnej oraz wydatki związane z samym zawarciem umowy przedwstępnej.


Rozszerzenie zakresu odszkodowania może nastąpić np. poprzez zamieszczenie w umowie przedwstępnej zapisów o karach umownych w razie uchylania się jednej ze stron od zawarcia umowy przyrzeczonej. Wskazuje na to treść art. 390 par. 1 k.c. Taka klauzula może mieć np. sformułowanie: w razie niezawarcia umowy o pracę w ustalonym terminie strona uchylająca się od jej zawarcia zapłaci karę umowną w wysokości 10 tys. zł. Taki zapis mógłby spowodować znaczne zwiększenie zakresu odszkodowania należnego stronie, która liczyła na zawarcie umowy przyrzeczonej.

Przepis art. 390 par. 1 k.c. nie określa górnej granicy odszkodowania, jednakże według Sądu Najwyższego w razie odmowy zawarcia przez pracodawcę przyrzeczonej umowy o pracę na czas nieokreślony wysokość odszkodowania nie powinna w zasadzie przekraczać kwoty trzymiesięcznego wynagrodzenia za pracę na stanowisku objętym umową przedwstępną (uchwała SN z 22 kwietnia 1977 r., I PZP 5/77, OSNC 1977/10/180). Sąd Najwyższy uzasadniał to tym, że wysokość wszelkich odszkodowań należnych za wadliwe rozwiązanie stosunku pracy jest w kodeksie pracy limitowana. Jednakże pogląd o ograniczeniu wysokości odszkodowania należnego pracownikowi budzi, moim zdaniem, istotne wątpliwości, gdyż w istocie jest pozbawiony podstawy prawnej. Dlatego też wydaje się, że w praktyce pracodawcy uchylający się od zawarcia umowy przyrzeczonej mogą być zobowiązani do zapłaty także wyższych odszkodowań niż kwota trzymiesięcznego wynagrodzenia za pracę na stanowisku objętym umową przedwstępną.

Właściwy sąd pracy

Sprawa o naprawienie szkody związanej z odmową zawarcia przyrzeczonej umowy o pracę jest sprawą ze stosunku pracy. Tak też wskazywał Sąd Najwyższy w uchwale z 26 lipca 1974 r. (III PZP 22/74, OSNC 1975/2/23). Stanowi to znaczne ułatwienie dla pracowników dochodzących zapłaty odszkodowania. Pracownik bowiem może skorzystać z szybszego i uproszczonego postępowania, w którym obowiązują zmniejszone wymagania formalne niż w ramach zwykłego procesu. Ponadto pracownik wnoszący powództwo w tego typu sprawie jest zwolniony od kosztów sądowych. Nie musi więc w szczególności ponosić opłaty w związku ze złożonym pozwem.

PRZYKŁAD: ODSZKODOWANIE ZA PORADĘ PRAWNĄ

Jan S. przed zawarciem ze spółką X umowy przedwstępnej dotyczącej przyszłej umowy o pracę udał się do adwokata, który udzielił mu porady prawnej. Mecenas przygotował projekt umowy, a także reprezentował go w negocjacjach z przyszłym pracodawcą. Po wykonaniu tych czynności wystawił rachunek na kwotę 1,4 tys. zł, który Jan S. zapłacił licząc na zawarcie umowy przyrzeczonej. Jednakże spółka X odmówiła zawarcia przyrzeczonej umowy o pracę twierdząc, że zmieniła plany inwestycyjne. W takiej sytuacji Jan S. może dochodzić zapłaty odszkodowania obejmującego kwotę 1,4 tys. zł, zapłaconą adwokatowi za udzieloną usługę.

PRZYKŁAD: OBOWIĄZEK ZAPŁATY KARY UMOWNEJ

Adam Z. zawarł ze spółką X umowę przedwstępną, w której ustalono, że po uzyskaniu przez niego uprawnień diagnosty zostanie on zatrudniony na stanowisku kierownika stacji diagnostycznej. W umowie zawarto także zapis przewidujący obowiązek zapłaty kary umownej w wysokości 10 tys. zł w razie uchylania się z zawarciem umowy o pracę. Adam Z. pomimo uzyskania uprawnień diagnosty nie zgłosił się jednak do spółki X. Zatrudnił się w innym przedsiębiorstwie. W tej sytuacji spółka X wystąpiła do sądu z pozwem przeciwko Adamowi Z. o zasądzenie kwoty 10 tys. zł.

RYSZARD SADLIK

sędzia orzekający Sądu Okręgowego w Kielcach

PODSTAWA PRAWNA

Art. 300 ustawy z 26 czerwca 1976 r. Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Art. 389, art. 390 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).

Poszerzaj swoją wiedzę, korzystając z naszego programu
INFORLEX Książki dla Firm
INFORLEX Książki dla Firm
Tylko teraz
598,00 zł
798,00
Przejdź do sklepu
Źródło: GP
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Kadry
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Przeniesienie urlopu na kolejną umowę - wzór porozumienia

    Przeniesienie urlopu wypoczynkowego na kolejną umowę o pracę może nastąpić na mocy porozumienia stron. Jak je prawidłowo sporządzić? Oto wzór porozumienia.

    Ostatnie dni na wniosek o zwolnienie z ZUS!

    Wniosek o zwolnienie z ZUS - sklepiki szkolne i piloci muzealnych wycieczek mają ostatnie dni na ubieganie się o zwolnienie z obowiązku opłacania składek ZUS.

    Podwyższona kwota wolna od potrąceń - covid

    Podwyższona kwota wolna od potrąceń została przewidziana w tarczy na czas pandemii COVID-19. Kogo dotyczy? Ile wynosi?

    Usprawiedliwienie nieobecności w pracy - szczepienie

    Usprawiedliwienie nieobecności w pracy z powodu szczepienia - kiedy jest możliwe? Czy szczepienie dziecka uzasadnia zwolnienie od pracy?

    Kobiety najwięcej ucierpiały na pandemii

    Kobiety najwięcej straciły w czasie pandemii. To one częściej były zwalniane. Spadł na nie ciężar opieki nad dziećmi i pracy jednocześnie. Jak wpłynęło to na ich zdrowie?

    Płace rosną, bo firmy walczą o pracowników

    Płace rosną wszędzie. Wszystkie kody PKD odnotowały w sierpniu 2021 r. podwyżki wynagrodzeń. Firmy walczą w ten sposób o pracowników.

    Jak można podzielić urlop ojcowski?

    Urlop ojcowski przysługuje w wymiarze 2 tygodni. Jak można go podzielić? Do kiedy należy go wykorzystać?

    Skrócenie izolacji i dopuszczenie pracownika do pracy

    Skrócenie izolacji i dopuszczenie pracownika do pracy - czy jest możliwe? Co na to prawo? Jakie świadczenia przysługują za czas izolacji?

    Składki KRUS - IV kwartał 2021 r.

    Składki KRUS w IV kwartale 2021 r. - ile wynosi miesięczna składka na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie?

    Dyscyplinarka za brak szkolenia BHP

    Czy brak szkolenia BHP może być podstawą dyscyplinarki? Czy można uznać to za ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracownika?

    Dzień Pracownika Służby BHP

    Dzień Pracownika Służby BHP przypada na 19 września każdego roku. Z tej okazji Minister Rodziny i Polityki Społecznej przygotowała list z podziękowaniami i życzeniami dla pracowników służb BHP.

    Dobre i złe nawyki pracy zdalnej [BADANIE]

    Praca zdalna pomaga łączyć pracę z życiem prywatnym. Jakie są dobre i złe nawyki zdalnych pracowników? Oto wyniki badania przeprowadzonego w Wielkiej Brytanii, Francji i Niemczech.

    Płaca minimalna a gospodarka - podcast premiera

    Jaki wpływ na gospodarkę ma płaca minimalna? Czym skutkuje brak godziwego wynagrodzenia? Premier wystartował z autorskim podcastem.

    Składka zdrowotna 9% średniej płacy krajowej

    Składka zdrowotna liczona od średniej płacy krajowej to propozycja Rzecznika MŚP. Czy 9% przeciętnej płacy w gospodarce przy podatku liniowym to dobre rozwiązanie? Ile wyniosłaby w 2022 r.?

    Wzrost minimalnego wynagrodzenia - czy trzeba zmieniać umowę o pracę?

    Wzrost minimalnego wynagrodzenia - czy trzeba zmieniać umowę o pracę? Co roku rośnie kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę (tzw. najniższej krajowej, płacy minimalnej) i minimalnej stawki godzinowej. Już dziś wiadomo, że minimalne wynagrodzenie wzrośnie w 2022 r. do 3010 zł brutto (w 2021 roku wynosi 2800 zł). Pracownicy i pracodawcy mają wątpliwości, czy z uwagi na wzrost płacy minimalnej od nowego roku trzeba zmienić postanowienia wszystkich umów o pracę, które obecnie opiewają na kwotę niższą niż 3010 zł? Czy można nie zmieniać umów a np. uzupełniać wynagrodzenie za pracę, premią do wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę? Co może zrobić pracownik, jeżeli pracodawca nie wypłaca mu minimalnego wynagrodzenia? Wyjaśnień w tym zakresie udzieliła Państwowa Inspekcja Pracy.

    Jak zapewnić bezpieczeństwo pracownikom zdalnym?

    Bezpieczeństwo pracowników zdalnych może stanowić duże wyzwanie. To w domu zdarza się najwięcej wypadków. Za co odpowiada pracodawca? Jakie są przepisy BHP?

    Potwierdzenie danych w ZUS - instrukcja

    Potwierdzenie danych w ZUS można otrzymać przez PUE ZUS. Jak samodzielnie utworzyć dokument? Oto instrukcja jak zrobić to krok po kroku.

    Potwierdzenie z PUE ZUS pobierze także świadczeniobiorca

    Elektroniczne Potwierdzenie z PUE ZUS pobierze teraz także świadczeniobiorca, np. potwierdzenie prawa do emerytury, renty, zasiłku.

    Od wypłat z PPK zazwyczaj nie pobiera się podatku Belki

    Wypłaty z PPK - uczestnik PPK może w każdym czasie skorzystać ze swoich środków. W niektórych przypadkach wiąże się to jednak z obowiązkiem zapłaty 19% zryczałtowanego podatku dochodowego (tzw. podatku Belki).

    Potrzeby pracowników - wnioski z pandemii

    Potrzeby pracowników różnią się w zależności od rodzaju pracowników: fizycznych i biurowych. Jakie wnioski można wyciągnąć z pandemii COVID-19?

    Nadgodziny średniotygodniowe Polaków - pandemia

    Nadgodziny średniotygodniowe Polaków w czasie pandemii wzrosły. Statystyczny pracownik ma w tygodniu 5,5 godziny nadgodzin.

    Narzędzia do identyfikacji talentów - 3 zalety

    Narzędzia do identyfikacji talentów pozwalają zwiększyć potencjał firmy. Jakie są 3 główne zalety tego typu narzędzi?

    Odprawa z tytułu zwolnienia z pracy w pandemii - wątpliwości

    Odprawa z tytułu zwolnienia z pracy w czasie pandemii została uregulowana przepisami ustawy covidowej. Czy nowy limit wysokości odpraw odnosi się do wszystkich świadczeń? Jakie wątpliwości budzą nowe przepisy?

    Nowe święto państwowe w Polsce od 2021 r.

    Nowe święto państwowe w Polsce od 2021 r. ustanawia Prezydent RP. Święto będzie w grudniu. Czy oznacza to kolejny dzień wolny od pracy?

    Niebieska Karta UE - będą zmiany

    Niebieska Karta UE dotyczy zatrudniania cudzoziemców spoza UE. Odbywa się na innych zasadach niż obywateli państw członkowskich UE. Europarlament przyjął przepisy ułatwiające zatrudnianie obcokrajowców.