Kategorie

Prawne i podatkowe aspekty kontraktów menedżerskich

Bartosz S. Stradomski
Dokonana z dniem 1 stycznia 2009 r. zmiana stawek i skali podatkowej podatku dochodowego od osób fizycznych poprzez wprowadzenie dwóch stawek podatkowych, 18 proc. i 32 proc., skłoniła wielu menedżerów do kalkulacji, czy nadal opłacalne jest opodatkowanie dochodów uzyskiwanych z kontraktów menedżerskich na dotychczasowych zasadach.

Odpowiedzi na to z pozoru banalne pytanie należy poszukiwać w związku z wykształconą kilka lat temu koniecznością poszukiwania efektywnych podatkowo struktur zatrudniania osób zarządzających. Przy wysokich stawkach podatkowych według obowiązującej wówczas skali, które wynosiły 40 proc., a wcześniej nawet 45 proc. dochodu oraz w związku z rosnącą liczbą osób, których dochody opodatkowane były według najwyższej stawki podatku, coraz częściej w obrocie gospodarczym pojawiały się rozwiązania, które miały na celu „zneutralizowanie” negatywnych efektów nadmiernego opodatkowania.

Menedżer, czyli kto?

Reklama

Zmiany wprowadzone do ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 z późn. zm. dalej p.d.o.f.) z dniem 1 stycznia 2004 r. stanowiły próbę normatywnego uporządkowania istniejącego stanu rzeczy i próbę zablokowania kwalifikowania dochodów uzyskiwanych przez menedżerów z kontraktów menedżerskich jako dochodów uzyskiwanych w ramach prowadzonej działalności gospodarczej.

Co ciekawe: przepisy podatkowe, które generalnie są wtórne do zdarzeń obrotu gospodarczego, tym razem miały objawić się jako kreujące rzeczywistość gospodarczą. Kontrakt menedżerski stał się instytucją, która z nazwy została wspomniana w przepisach ustawy p.d.o.f., z prawnego zaś punktu widzenia nadal pozostaje umową „nienazwaną”.

Podstawą prawną kontraktu menedżerskiego jest art. 750 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym do wszystkich umów „o świadczenie usług” stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. Cywilnoprawny charakter kontraktu menedżerskiego jest jego największym atutem – pozwala on bowiem, w granicach swobody umów, na praktycznie nieograniczone kształtowanie praw i obowiązków z niego wynikających.

Z jednej strony zatem menedżer działa w imieniu i w interesie zlecającego przedsiębiorcy, ale jako niezależna strona stosunku cywilnoprawnego – zapewnia mu to swobodę i niezależność działania. Z drugiej jednak strony fakt dowolnego kształtowania stosunku prawnego w ramach kontraktu pozwala na takie ukształtowanie odpowiedzialności, zakresu i zadań, które umożliwiają nałożenie na menedżera o wiele dalej idących ograniczeń i wymogów aniżeli wynikałoby to ze stosunku pracy.


Treść kontraktu

Z czasem potrzeba regulacji kontraktów menedżerskich poprzez precyzyjne określanie praw i obowiązków doprowadziła do sytuacji, w której kontrakty te wprawdzie nadal pozostają umowami nienazwanymi, ale posiadają również wyraźnie ukształtowane i zdefiniowane cechy. Po części wynika to również z kwestii podatkowych, dla których istotne jest rozróżnienie, kiedy menedżer wykonuje usługi zarządcze, a kiedy usługi innego rodzaju: doradcze, konsultingowe, analityczne, sprzedażowe, eksperckie itp. Te drugie bowiem mogą być opodatkowane jako dochody z pozarolniczej działalności gospodarczej.

Kontrakt menedżerski zawarty jako cywilnoprawna umowa wymaga jednak uregulowania niektórych swoich aspektów. Dotyczy to w szczególności:

  • zasad ponoszenia odpowiedzialności przez menedżera (co do zasady jest to odpowiedzialność kontraktowa za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy),
  • zakazu konkurencji,
  • zasad dostępu do informacji poufnych i zastrzeżonych,
  • obowiązku dochowania tajemnicy przedsiębiorstwa,
  • kwestii ewentualnego przejścia praw autorskich na zlecającego.

Ważne jest, aby kontrakt regulował te kwestie nie tylko w czasie jego obowiązywania, lecz także po wygaśnięciu. Newralgiczną kwestią pozostaje też wprowadzenie zapisów o osobistym wykonywaniu kontraktu.

Ile fiskusowi

Reklama

Kontrakt menedżerski, który w obrocie gospodarczym pojawił się jako sposób na zmniejszenie obowiązków podatkowych, obecnie w swojej klasycznej postaci nie zapewnia takich benefitów. Umieszczenie kontraktów w katalogu przychodów klasyfikowanych jako działalność wykonywana osobiście spowodowało, że przychody uzyskiwane z tego tytułu są opodatkowane według skali podatkowej.

Przychody uzyskane na podstawie umów o zarządzanie przedsiębiorstwem, kontraktów menedżerskich bądź umów o podobnym charakterze zaliczane są do działalności wykonywanej osobiście. Rozliczenie dokonywane jest za pośrednictwem płatnika – zlecającego, który przy ustalaniu zaliczki na podatek zastosuje zryczałtowane koszty uzyskania przychodów właściwe dla dochodów uzyskiwanych ze stosunku pracy. Nie ma zatem ani możliwości rozpoznawania faktycznych kosztów uzyskania przychodów, ani zryczałtowanych kosztów uzyskania przychodów przewidzianych dla umowy zlecenia. Nie przysługuje mu też podatek liniowy, a dochód w zeznaniu rocznym opodatkowany zostanie według skali podatkowej 18 albo 32 proc.

Do tego pozostaje jeszcze kwestia ustalenia zasad opodatkowania wynagrodzenia z kontraktu podatkiem VAT. Z jednej strony, kontrakt menedżerski został ujęty w grupie przychodów, które wyłączone są w zakresie podmiotowym podatników VAT w perspektywie „samodzielnie wykonywanej działalności gospodarczej” (art. 15 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług Dz.U. nr 54, poz. 535 z późn. zm.). Z drugiej zaś, mając na uwadze, że regulacja VAT-owska w tym zakresie odwołuje się jeszcze do spełnienia innych przesłanek, organy podatkowe mają pretekst do kwestionowania w indywidualnych przypadkach wyłączenia menedżera z zakresu podmiotowego ustawy o VAT.

Przesłanki te wynikają z umowy zawartej przez menedżera ze zleceniodawcą i odnoszą się do więzów tworzących stosunek prawny pomiędzy zlecającym a zleceniobiorcą co do:

  • warunków wykonywania zlecenia,
  • wynagrodzenia,
  • odpowiedzialności zlecającego wobec osób trzecich.

Konstrukcja ta, powszechnie krytykowana na forach menedżerskich, jest przedmiotem wielu nieporozumień i dywagacji co do treści i zakresu jej regulacji.

Niewątpliwie kluczowy dla tego zapisu jest fragment o odpowiedzialności zlecającego wobec osób trzecich za skutki działań podejmowanych przez menedżera w ramach kontraktu. Nie chodzi przy tym o odpowiedzialność kontraktową menedżera wobec zlecającego – ta jest cechą immanentną kontraktu.

Skoro zatem kontrakt menedżerski jest opodatkowany według skali podatkowej, a do tego można jeszcze przy braku staranności przy jego podpisywaniu podpaść pod przepisy VAT, gdzie tu korzyść podatkowa? Tajemnica polega na podziale aktywności menedżera na dwa odrębne obszary.


Kilka ról menedżera

Należy zwrócić uwagę, że kontrakt menedżerski wymieniany jednym tchem przez ustawę p.d.o.f. razem z umowami o zarządzanie przedsiębiorstwem (oraz umowami o podobnym charakterze) odnosi się tylko do jednego z obszarów aktywności menedżera dla zleceniodawcy. „Jednego” – co wcale nie oznacza, że „jedynego”. Skoro ustawa p.d.o.f. sama kwalifikuje menedżera jako zarządcę, wcale nie jest powiedziane, że menedżer może skutecznie wspomagać firmę również w innych obszarach – w szczególności występując jako doradca, ekspert, analityk lub sprzedawca. Prowadzenie projektów można śmiało wyprowadzić poza działalność obejmującą „zwykłe” zarządzanie przedsiębiorstwem. To już otwiera pola na całkiem nowe formy opodatkowania dodatkowego czy nawet podstawowego dochodu uzyskiwanego przez menedżera.

Przy takim założeniu wszystkie rzeczywiste koszty wykonywania kontraktu – samochód służbowy, laptop, telefon komórkowy, przejazdy, hotele, koszty funkcjonowania biura można zakwalifikować jako koszt prowadzonej działalności związanej z obsługą działalności doradczej. Daje to zresztą możliwość dowolnego kształtowania podziału kosztów pomiędzy te, które będą pokrywane przez zleceniodawcę w ramach kontraktu, a te, które menedżer weźmie na własną kieszeń.

Przykładowo koszty wyjazdów służbowych opłaca się pozostawić pod kontraktem, gdyż są one kosztem uzyskania przychodów zleceniodawcy, a nie są przychodem menedżera.

Dochody uzyskane w ten sposób będą już bez przeszkód mogły być kwalifikowane jako źródło przychodów „pozarolnicza działalność gospodarcza” i opodatkowane według stawki liniowej 19 proc.

Innym występującym w obrocie gospodarczym sposobem na zmniejszenie wysokości opodatkowania, menedżera jest wykorzystanie formuły spółek osobowych. Jednak organy podatkowe, które przez pewien czas akceptowały tę formę opodatkowania, od pewnego czasu wydają w tym zakresie negatywne interpretacje. Konstrukcja ta zakłada, że to nie menedżer jest stroną kontraktu, ale osobowa spółka menedżerska (np. dwóch menedżerów), która „oddelegowuje” do wykonywania kontraktu jednego ze swoich menedżerów. Ustawa p.d.o.f. przewiduje dla dochodów pochodzących ze spółek osobowych zasady opodatkowania właściwe dla dochodów z pozarolniczej działalności gospodarczej. Dochód ten – przypisany proporcjonalnie według zapisów umowy – stanowi suma przychodów uzyskana przez spółkę pomniejszona o sumę kosztów spółki.

O ile zatem w konstrukcji pierwszej trzeba dokonać rozszczepienia aktywności menedżera, o tyle w konstrukcji drugiej istotne jest, aby zczepić ze sobą aktywność dwóch menedżerów.


Obowiązki wobec ZUS

Z dniem 1 stycznia 2004 r. została zrównana pozycja prawna menedżera i zleceniobiorcy. Oznacza to, że menedżer podlega ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu, wypadkowemu i zdrowotnemu. Zleceniodawca jako płatnik składek musi również naliczyć składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Oczywiście oskładkowanie na tych zasadach dotyczy „tylko” samego kontraktu – a już nie dochodów opodatkowanych z działalności gospodarczej.

Kontrakt mimo wszystko

Kontrakty menedżerskie są i pewnie nadal będą jednym z najlepszych sposobów na zatrudnianie menedżerów najwyższego szczebla w spółkach. Sam kontrakt stwarza bowiem okazję dla zleceniodawcy do takiego opisania warunków, na jakich powierza on menedżerowi zarządzanie całą firmą lub wybranym jej odcinkiem, jakie są z jego perspektywy najwłaściwsze. Menedżer również, w zamian za większe wymagania, i bardziej ambitne wyzwania, uzyskuje większą operatywność i swobodę działania – bez uciążliwych i żmudnych procedur wynikających z prawa pracy.

Ma też zapewnioną co do zasady mniejszą ochronę. To tak, jak w przypadku marynarzy admirała Nelsona – nagroda tylko za zwycięskie bitwy.

Kontrakt menedżerski pozwala na uniknięcie wielu obligatoryjnych postanowień i regulacji charakterystycznych dla umowy o pracę: konieczności ustalenia miejsca pracy, wymiaru czasu pracy, sposobu wykonywania, wymiaru urlopu, wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych, zachowania prawa do urlopu macierzyńskiego, wychowawczego i innych.

Organy podatkowe w odpowiedzi na zapytania podatników wydają zgodne interpretacje, w których nie widzą nic zdrożnego w świadczeniu przez tę samą osobę usług w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w sytuacji, gdy ta sama osoba zarządza przedsiębiorstwem w ramach kontraktu. Skrupulatnie jednak przypominają, że dwutorowa aktywność wymaga precyzyjnego rozdziału pomiędzy zarządzaniem przedsiębiorstwem a dodatkową działalnością. Kładą przy tym nacisk, aby wszystko, co dotyczyło zarządzania, było objęte kontraktem menedżerskim.

UWAGA

Należy pamiętać o obowiązkowej rocznej karencji pomiędzy przejściem na stawkę liniową a uzyskiwaniem przychodów ze stosunku pracy u byłego pracodawcy, a obecnego zleceniodawcy.

Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Kadry
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Stawka godzinowa 2022 – netto, zlecenie

    Stawka godzinowa 2022 i umowa zlecenie – kwota netto i brutto? Ile wynosi minimalne wynagrodzenie na umowach cywilnoprawnych, a ile na umowie o pracę?

    Elektroniczny system kadrowy na praca.gov.pl - nowa ustawa

    Elektroniczny system kadrowy na praca.gov.pl to ułatwienie dla mikroprzedsiębiorcy, rolnika i osoby fizycznej. Za pomocą systemu będzie można zawrzeć umowę o pracę i zlecenia. Automatycznie dokona zgłoszenia do ZUS i KAS, wyliczy wynagrodzenie, składki, podatki i rozliczy urlopy.

    Podwyżka minimalnego wynagrodzenia 2022 a inne świadczenia

    Podwyżka minimalnego wynagrodzenia w 2022 r. wpłynie na wysokość innych świadczeń, np. odprawy, odszkodowania, wynagrodzenia za czas gotowości do pracy i przestój, dodatek za pracę w nocy. Ile wyniosą?

    Praca w upały - zalecenia GIP

    Praca w upały - GIP wydał zalecenia dla pracodawców w związku z wysokimi temperaturami. Jakie obowiązki bhp mają pracodawcy względem pracowników?

    Staż z urzędu pracy 2021 - wynagrodzenie, urlop, L4, ciąża

    Staż z urzędu pracy odbywa osoba bezrobotna. Jakie wynagrodzenie za staż należy się w 2021 r.? Czy stażysta ma prawo do L4 i urlopu? Co w przypadku ciąży?

    Umowa o pomocy przy zbiorach - KRUS 2021

    Umowa o pomocy przy zbiorach w 2021 r. - rolnicy ubezpieczeni w KRUS mogą podpisywać umowy cywilnoprawne na pomoc przy zbiorach. Jaka jest stawka godzinowa?

    Strategia Demograficzna 2040 - zmiany w Kodeksie pracy

    Strategia Demograficzna 2040 przewiduje duże zmiany w Kodeksie pracy. Rodzice będą chronieni przed zwolnieniem i zapewnia się im elastyczną pracę.

    Urlop rodzicielski - rewolucyjne zmiany w 2022 r.

    Urlop rodzicielski - do 2 sierpnia 2022 r. wejdą w życie rewolucyjne zmiany w urlopach rodzicielskich dla ojców. Co się zmieni?

    Bonusy i dni wolne dla zaszczepionych pracowników - PIP

    Bonusy i dni wolne dla zaszczepionych pracowników - co na to PIP? Czy to zgodne z Kodeksem pracy?

    Sygnalista - nowe przepisy od grudnia 2021 r.

    Sygnalista - nowe przepisy implementujące dyrektywę unijną mają wejść w życie w grudniu 2021 r. Kto to sygnalista? Jaki będzie system zgłaszania nieprawidłowości w zakładzie pracy?

    Pracownicy fizyczni w czasie pandemii [RAPORT]

    Pracownicy fizyczni - jak wpłynęła na nich pandemia COVID-19? Zapoznaj się z wynikami raportu "Kariera okiem fachowca".

    Ilu Polaków pracuje po 60. roku życia?

    Praca po 60. roku życia - ilu Polaków nadal pracuje po ukończeniu 60 lat?

    Minimalne wynagrodzenie w 2022 r. netto

    Minimalne wynagrodzenie w 2022 r. wyniesie 3000 zł brutto. Ile to netto?

    Ustawa dezubekizacyjna - Trybunał Konstytucyjny

    Ustawa dezubekizacyjna - Trybunał Konstytucyjny orzekł, że obniżenie renty inwalidzkiej byłym funkcjonariuszom służb bezpieczeństwa PRL jest zgodne z konstytucją.

    Minimalna płaca w 2022 r. - 3000 zł brutto

    Minimalna płaca w 2022 r. - 3000 zł brutto to propozycja rządu. Minimalna stawka godzinowa wyniesie 19,50 zł brutto.

    Waloryzacja środków na kontach i subkontach ZUS 2021

    Waloryzacja środków zgromadzonych na kontach i subkontach w ZUS odbywa się corocznie w czerwcu. W 2021 r. wyniosła 5,41%. O ile zwiększył się stan kont przyszłych emerytów?

    System kadrowo-płacowy - od czego zależy cena?

    System kadrowo-płacowy a cena - od czego zależy, ile kosztuje?

    Konkurs "HR OF CHANGE" – 18 czerwca poznamy zwycięzców!

    Konkurs "HR OF CHANGE" - już 18 czerwca ogłoszeni zostaną zwycięzcy! Kto otrzyma nagrodę w kategoriach: szkolenia i rozwój, zarządzanie zmianą, HR Business Partnering?

    Niepełny etat a praca ponadwymiarowa - jak wynagradzać?

    Niepełny etat a praca ponadwymiarowa - jak wynagradzać pracownika zatrudnionego na część etatu za pracę w godzinach ponadwymiarowych?

    Dodatek wyrównawczy do wynagrodzenia - jak obliczyć?

    Dodatek wyrównawczy do wynagrodzenia - jakie są zasady jego przyznawania? Jak obliczyć wysokość dodatku wyrównawczego?

    Transfer oszczędności PPK - pracodawca może pomóc

    Transfer oszczędności PPK - pracodawca może pomóc pracownikowi (uczestnikowi PPK) w przeniesieniu oszczędności między rachunkami PPK. Ustawa o PPK określa dwie takie sytuacje.

    Zatrudnienie Brytyjczyka po brexicie

    Zatrudnienie Brytyjczyka po brexicie - jak brexit wpłynął na zatrudnienie pracownika z Wielkiej Brytanii w Polsce? Co z dokumentami? Jakich formalności trzeba dokonać?

    Nadanie statusu płatnika składek - wyrok TK (K 15/16)

    Wyrok Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt K 15/16 - czy TK uznał wniosek o nadanie statusu płatnika składek pracodawcy, którego pracownik wykonuje na jego rzecz pracę w ramach umowy cywilnoprawnej zawartej z osobą trzecią?

    Zadaniowy czas pracy a praca zdalna

    Zadaniowy czas pracy a praca zdalna - jak wprowadzić? Jak ewidencjonować i kontrolować czas pracy zdalnej w systemie zadaniowym?

    Dlaczego pracodawcy płacą Ukraińcom więcej niż Polakom?

    Pracodawcy chcą płacić Ukraińcom więcej niż Polakom? Dlaczego?