Syndrom oszusta w pracy dotyka ambitnych i sprawia, że nie proszą o awans i podwyżki. Jak się go pozbyć?

• Syndrom oszusta w pracy
• Czym jest syndrom oszusta?
• Objawy syndromu oszusta u pracowników
• Syndrom oszusta wpływa na wybory zawodowe
• Jak pozbyć się syndromu oszusta?

Syndrom oszusta w pracy

Na polskim rynku pracy funkcjonuje wielu utalentowanych specjalistów i menedżerów z wysoko rozwiniętymi kompetencjami oraz imponującym doświadczeniem zawodowym. Jednocześnie duża grupa z nich mierzy się z poczuciem niepewności, niską samooceną i błędnym poczuciem, że ich zawodowe sukcesy są wynikiem przypadku, czyli syndromem oszusta. Potwierdzają to najnowsze dane Hays Poland. Z badania agencji rekrutacyjnej wynika, że prawie 4 na 10 profesjonalistów doświadczyło tego problemu.

• Mniej niż połowa profesjonalistów jednoznacznie przyznaje, że nigdy nie doświadczyła syndromu oszusta w pracy. Osoby, które się z nim mierzyły, najczęściej odczuwały go regularnie.
• Nadmierny perfekcjonizm i porównywanie się z innymi to najbardziej powszechne objawy syndromu oszusta w środowisku pracowniczym. Wiele osób obawia się też, że ich wady czy brak kompetencji mogą wyjść na jaw w każdej chwili.
• Aż 44% specjalistów i menedżerów przyznaje, że syndrom oszusta wpłynął bezpośrednio na ich karierę. Najczęściej był powodem decyzji o zrezygnowaniu z udziału w rekrutacji.

Dynamicznie zmieniający się rynek pracy wymusza na specjalistach nie tylko stały rozwój kompetencji i elastyczną postawę, ale także gotowość do wychodzenia poza własną strefę komfortu i podejmowania również tych potencjalnie ryzykownych decyzji. Dla osób, które nie wierzą w swoje możliwości i podświadomie deprecjonują osiągnięcia, bywa to szczególnie trudne.

Czym jest syndrom oszusta?

Syndrom oszusta to zjawisko psychologiczne, któremu towarzyszą błędne przekonania poznawcze i podważanie swoich umiejętności, wiedzy oraz sukcesów. Osoba doświadczająca takiego stanu jest często przekonana, że nie zasługuje na uznanie i ma braki, które w końcu zostaną zauważone przez otoczenie. Badanie agencji doradztwa personalnego Hays Poland, w którym udział wzięło blisko 1000 specjalistów i menedżerów, wykazało, że jest to problem, którego w środowisku pracowniczym przynajmniej raz doświadczyło 38% specjalistów i menedżerów.

Jak zauważa Karolina Lis, Senior Director w Hays Poland – Syndrom oszusta paradoksalnie najczęściej dotyka pracowników ambitnych i utalentowanych, którzy stawiają sobie bardzo wysokie wymagania. Im wyższe stanowisko i większa odpowiedzialność w firmie, tym większa świadomość złożoności wielu kwestii i własnych obszarów do rozwoju. Jako menedżerka wielokrotnie obserwowałam, że osoby najbardziej kompetentne często oceniają siebie znacznie surowiej niż ich otoczenie.

Kolejna 1/5 respondentów ma wątpliwości co do tego, czy kiedykolwiek mierzyła się z syndromem oszusta, co może wynikać zarówno z ograniczonej świadomości samego zjawiska, jak i trudności w identyfikacji jego przejawów we własnym życiu zawodowym. Mimo to, z badania wynika też pozytywny wniosek. Wciąż duża grupa ankietowanych – bowiem 41% – jednoznacznie przyznaje, że nigdy nie mierzyła się z takim problemem. Obrazuje to, jak wielu specjalistów i menedżerów zna swoją wartość oraz potrafi realistycznie oceniać posiadane kompetencje i doceniać własne osiągnięcia. Taka samoświadomość jest niezwykle cenną cechą, która sprzyja zarówno rozwojowi kariery, jak i budowaniu odporności psychicznej.

Objawy syndromu oszusta u pracowników

Choć doświadczenia specjalistów i menedżerów mierzących się z syndromem oszusta są oczywiście bardzo różnorodne, to nie brakuje w tym kontekście podobieństw. Odpowiedzi respondentów wykazały bowiem, że w praktyce syndrom oszusta objawia się przede wszystkim nadmiernym perfekcjonizmem (35% wskazań), porównywaniem się z innymi (34%) oraz obawą, że inni przeceniają posiadane kompetencje i odkryją ich braki (po 32%).

Tym, co obecnie może nasilać takie przekonania i odczucia jest m.in. sytuacja na dzisiejszym rynku pracy. – Dynamiczne zmiany technologiczne, w tym rozwój AI, liczne transformacje w organizacjach oraz coraz wyższe oczekiwania pracodawców sprawiają, że wiele osób ma poczucie, że musi nieustannie udowadniać swoją wartość. W efekcie nawet doświadczeni profesjonaliści mogą kwestionować swoje kompetencje i konkurencyjność na rynku. Stawianie sobie celów czy regularna autorefleksja to objawy zdrowej ambicji, jednak problem zaczyna się, gdy wątpliwości zamiast wspierać rozwój – zaczynają go blokować. Alarmującą przesłanką mogą być nieustanna trudność w przyjmowaniu pochwał czy ciągły lęk przed popełnieniem błędu. Jeśli takie zachowania utrzymują się przez dłuższy czas i wpływają na decyzje zawodowe, warto się im przyjrzeć bliżej – podkreśla Karolina Lis z Hays.

Syndrom oszusta wpływa na wybory zawodowe

A jak pokazują wyniki badania, syndrom oszusta często wykracza poza samopoczucie profesjonalistów, przekładając się na konkretne działania i sposób, w jaki zarządzają swoją karierą. Wśród osób, które kiedykolwiek go doświadczyły, aż 44% przyznaje, że wpłynął on na ich wybory zawodowe. Regularne opieranie swoich decyzji zawodowych na tym, co podpowiada „wewnętrzny krytyk”, może prowadzić do niewykorzystania swojego własnego potencjału. Jak wynika z odpowiedzi respondentów, najczęstszym skutkiem doświadczania syndromu oszusta jest rezygnacja z aplikowania na wybrane oferty pracy (64%), niezabieranie głosu podczas spotkań (38%) czy też odkładanie zmiany pracy na bliżej nieokreśloną przyszłość, trzymając się obecnie tego, co znane – tzw. job hugging (35%). Częstym wynikiem tego zjawiska jest też nieubieganie się o awans i rezygnacja z negocjowania wynagrodzenia.

– Specjaliści i menedżerowie, którzy rezygnują z ambitnych planów, nie zgłaszają się do wartościowych, strategicznych projektów lub próbują nieustannie udowadniać swoją wartość poprzez nadmierne przeciążanie się pracą, mogą wiele stracić. Podążanie za syndromem oszusta w dłuższej perspektywie może bowiem prowadzić do ogólnej frustracji, wolniejszej progresji kariery, a nawet wypalenia zawodowego – tłumaczy Karolina Lis.

Jak pozbyć się syndromu oszusta?

Ekspertka Hays podkreśla również, że syndrom oszusta nie jest cechą charakteru ani trwałą przeszkodą w rozwoju zawodowym. Jak zatem ograniczyć jego wpływ na samopoczucie i karierę? – Zachęcam do tego, by stopniowo uczyć się budować swoją samoocenę na faktach, a nie wyłącznie emocjach i domysłach, które tak często bywają zgubne. Pomóc może dokumentowanie sukcesów, zbieranie i analizowanie informacji zwrotnych od przełożonego i współpracowników, a także zmiana perspektywy. Nie trzeba wszystkiego wiedzieć od początku, aby być gotowym na nowe wyzwanie. – podpowiada ekspertka Hays i dodaje, że dużym wsparciem dla pracowników będą też organizacje, które budują kulturę otwartości, zadawania pytań, uczenia się na błędach i rozwijania kompetencji bez obawy o ocenę.