5 maja: Dzień Walki z Dyskryminacją Osób Niepełnosprawnych

• Kim jest osoba niepełnosprawna?
• Dzień Walki z Dyskryminacją Osób Niepełnosprawnych
• Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych
• Pełnomocnik Rządu do Spraw Równego Traktowania
• Konwencja o prawach osób niepełnosprawnych
• Strategia na rzecz Osób z Niepełnosprawnościami 2021 – 2030 

Kim jest osoba niepełnosprawna?

Pojęcie „osoby niepełnosprawne” obejmuje osoby, które mają długotrwale naruszoną sprawność fizyczną, umysłową, intelektualną lub w zakresie zmysłów co może, w oddziaływaniu z różnymi barierami, utrudniać im pełny i skuteczny udział w życiu społecznym, na zasadzie równości z innymi osobami (według Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych). Niepełnosprawność to wynik oddziaływania pomiędzy osobami z dysfunkcjami a barierami wynikającymi z postaw i środowiska, co utrudnia pełny udział w życiu społecznym, na równi z innymi osobami.

Dzień Walki z Dyskryminacją Osób Niepełnosprawnych

W dniu 5 maja przypada: Dzień Walki z Dyskryminacją Osób Niepełnosprawnych, a w Polsce to także Dzień Godności Osoby z Niepełnosprawnością Intelektualną. Obecnie świętowany również jako Europejski Dzień Niezależnego Życia. Został zapoczątkowany we Francji na początku lat 90. XX wieku pod hasłem "Rendez-vous de la Dignité" - „Spotkanie z godnością”.  Trzeba zwrócić uwagę na sytuację tych osób, szczególnie w kontekście społecznym, zawodowym ale i ekonomicznym. Musimy wiedzieć, że uznając i popierając godność i prawa osób z niepełnosprawnościami, uznajemy własną godność i prawa. 

Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych

W Polsce działa Łukasz Krasoń, Sekretarz Stanu, Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych, podkreśla, że: „Polityka powinna być od załatwiania spraw ludzi. Jej zadaniem jest sprawić, aby takie grupy społeczne jak osoby z niepełnosprawnościami czuły się ważne i zaopiekowane”.

Na gruncie polskiego prawa jedną z ważniejszych ustaw jest ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 44). Ustawa dotyczy osób, których niepełnosprawność została potwierdzona orzeczeniem: o zakwalifikowaniu przez organy orzekające do jednego z trzech stopni niepełnosprawności (znaczny, umiarkowany, lekki) lub o całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy na podstawie odrębnych przepisów, lub o niepełnosprawności, wydanym przed ukończeniem 16 roku życia.

Pełnomocnik Rządu do Spraw Równego Traktowania

W Polsce powołany jest też i aktywnie działa Pełnomocnik Rządu do Spraw Równego Traktowania. Podkreśla, że dyskryminacja ze względu na niepełnosprawność - nieuzasadnione różnicowanie sytuacji lub praw, które dotyka osoby z różnymi rodzajami niepełnosprawności; nierówne traktowanie, prawnie nieusprawiedliwione i nieuzasadnione obiektywnymi przyczynami. Każde tego typu działanie stanowi pogwałcenie podstawowych praw i wolności danego człowieka.

Konwencja o prawach osób niepełnosprawnych

Konwencja o prawach osób niepełnosprawnych została przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych w 2006 r. Weszła w życie w 2008 r. Stronami konwencji jest 156 państw, w tym stroną konwencji jest Unia Europejska. Polska ratyfikowała konwencję w 2012 r. Konwencja ma przyczynić się do poprawy sytuacji osób niepełnosprawnych, poprzez umożliwienie im rzeczywistego korzystania ze wszystkich praw człowieka i podstawowych wolności, na równi z innymi osobami. W myśl konwencji, zakazuje się dyskryminowania osób niepełnosprawnych, nakazuje się tworzenie warunków korzystania z praw na zasadzie równości z innymi osobami, nakazuje się wprowadzenie rozwiązań specjalnie adresowanych do osób niepełnosprawnych, odpowiednio do rodzaju zagadnienia.

Strategia na rzecz Osób z Niepełnosprawnościami 2021 – 2030 

W 2021 r. została przyjęta Strategia na rzecz Osób z Niepełnosprawnościami 2021 – 2030 r., która zakłada kompleksowe, horyzontalne, ponadsektorowe podejście do wsparcia osób z niepełnosprawnościami, uwzględniające ich potrzeby w zakresie niezależnego życia i włączenia społecznego. Strategia obejmuje osiem priorytetowych obszarów: niezależne życie, dostępność, edukacja, praca, warunki życia i ochrona socjalna, zdrowie, budowanie świadomości, koordynacja. Niezwykle ważne jest rozwijanie takich inicjatyw jak: opieka wytchnieniowa, asystent osobisty osoby niepełnosprawnej, czy tworzenie Centrów Opiekuńczo-Mieszkalnych. Programy te mają na celu poprawę jakości życia osób z niepełnosprawnościami, w szczególności poprzez umożliwienie im samodzielności i jak najbardziej niezależnego życia.