Pozorna umowa o pracę a ZUS

Ustalenie podlegania ubezpieczeniom społecznym

Sprawa na skutek, której wydano niniejszy wyrok miała miejsce przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Sprawa dotyczyła ustalenia podlegania ubezpieczeniom społecznym. Zainteresowane strony (pracownica i pracodawca) A. B. i A. S. odwołały się od decyzji ZUSu, który wydał decyzję o niepodleganiu obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu. Na skutek odwołania i argumentacji sąd zmienił zaskarżoną decyzję i ustalił, iż A. B. jako pracownik u płatnika składek A. S. podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu od 2 lutego 2023 roku zgodnie z zawartą umową o pracę.

Dlaczego ZUS zakwestionował umowę o pracę?

ZUS uznał, że A. B. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu jako pracownica płatnika składek A. S. - dlaczego? ZUS wskazał, że w jego ocenie nie doszło do faktycznego nawiązania stosunku pracy pomiędzy A. B. i A. S., a podpisanie przez nie umowy o pracę miało na celu jedynie uzyskanie dla pierwszej z nich tytułu podlegania ubezpieczeniom społecznym i w konsekwencji umożliwienie jej uzyskania świadczeń z tytułu choroby i macierzyństwa.

Czym jest praca?

Aby praca miała charakter stosunku pracy i kwalifikowała się pod kodeks pracy i np. umowę o pracę, a nie zlecenie czy dzieło, musi spełniać ściśle określone przesłanki, polega na wykonywaniu czynności:

1. zarobkowej (wykonywanej za wynagrodzeniem);

2. wykonywanej osobiście przez pracownika;

3. rozumianej czynnościowo, czyli powtarzanej w codziennych lub dłuższych odstępach czasu, nie będącej więc jednorazowym wytworem (dziełem) lub czynnością jednorazową;

4. wykonywanej „na ryzyko” pracodawcy, który z reguły dostarcza pracownikowi narzędzi, materiałów i innych środków niezbędnych do wykonywania umówionych obowiązków oraz ponosi ujemne konsekwencje niezawinionych błędów popełnianych przez pracownika (tzw. ryzyko osobowe), a ponadto w zasadzie jest obowiązany spełniać wzajemne świadczenie na rzecz pracownika w przypadkach zakłóceń w funkcjonowaniu zakładu pracy, np. przestojów (tzw. ryzyko techniczne) lub złej kondycji ekonomicznej przedsiębiorstwa (tzw. ryzyko gospodarcze);

5. świadczonej „pod kierownictwem” pracodawcy, co oznacza, że pracownik powinien stosować się do poleceń przełożonych, które dotyczą pracy i pozostawać do dyspozycji pracodawcy w zakładzie pracy lub w innym miejscu wyznaczonym do wykonywania pracy. Podporządkowanie pracownika kierownictwu pracodawcy występuje wyłącznie w postaci podległości organizacyjnej pracownika jako wykonawcy obowiązków na rzecz pracodawcy, który organizuje proces pracy.

Nie zawarcie umowy na zastępstwo przez pracodawcę w miejsce nieobecnego pracownika

Jeżeli dany pracownik będzie korzystał ze zwolnienia lekarskiego czy urlopu to pracodawca nie ma prawnego obowiązku zatrudniać w jego miejsce innej osoby - na zastępstwo. Niewątpliwie wiąże się to z kosztami. Może delegować wykonanie zadań na innego pracownika. Tak więc, gdy dojdzie do sporu w sądzie, to sąd nie jest uprawniony do badania czy zmiany w zakresie zatrudnienia dokonane przez płatnika składek były potrzebne i celowe, ponieważ decyzja o ich przeprowadzeniu należy wyłącznie do autonomii zarządczej pracodawcy i nie podlega ocenie sądu. Sądy nie mogą oceniać zasadności polityki zatrudnienia pracodawców i kontroli ekonomicznej podejmowanych w tym zakresie przez nich decyzji. Podsumowując, jeśli umowa o pracę jest wykonywana, to nie jest pozorna - ZUS nie powinien więc przyjmować z założenia, że strony stosunku pracy chciały "wyłudzić" ubezpieczenie i zasiłki.