Czy pracodawca może odmówić udzielenia urlopu wypoczynkowego?

• Czy pracodawca może odmówić udzielenia urlopu wypoczynkowego?
• Czy pracodawca jest związany wnioskiem pracownika o udzielenie urlopu wypoczynkowego?
• Kiedy pracodawca może nie udzielić zgody na urlop?
• Brak zgody na urlop - co oznacza dla pracownika?
• Z czym wiąże się odwołanie pracownika z urlopu w trakcie jego trwania?
• Zwrot kosztów w przypadku odwołania z urlopu
• Czy pracownik musi podporządkować się decyzji o odwołaniu z urlopu?
• Odwołanie z urlopu dla pozoru - celem złożenia wypowiedzenia

Czy pracodawca może odmówić udzielenia urlopu wypoczynkowego?

Zgodnie z Kodeksem Pracy każdy pracownik ma prawo do wypoczynku. Odpowiednie przepisy regulują zagadnienia dot. czasu pracy, dni wolnych od pracy oraz urlopów, w tym wypoczynkowych. Cechy tego urlopu to:

• coroczność
• nieprzerwalność
• odpłatność
• osobiste prawo do urlopu - brak prawa zrzeczenia się. 

Pracodawca może odmówić udzielenia urlopu wypoczynkowego. Wynika to z tego, że plan urlopów jest ustalany jednostronnie przez pracodawcę. Ustalając terminy wykorzystania urlopu, pracodawca oczywiście powinien wziąć pod uwagę:

• wnioski pracowników
• ale również konieczność zapewnienia normalnego toku pracy. 

Czy pracodawca jest związany wnioskiem pracownika o udzielenie urlopu wypoczynkowego?

Pracodawca nie jest związany wnioskiem pracownika o udzielenie mu urlopu wypoczynkowego w określonym terminie. 

Powyższe potwierdza utrwalone orzecznictwo sądów. Pracodawca nie jest związany wnioskami pracowników i nie musi ich uwzględniać, jeżeli w jego ocenie spowodują one zakłócenie normalnego, nieprzerwanego toku pracy (por. wyr. SN z 16.12.2008 r., I PK 88/08).

Pracownicy często uważają, że pracodawca dopuścił się mobbingu jeśli odmówił im udzielenia urlopu w danym terminie. Nie, odmowa pracodawcy udzielenia urlopu w terminie wnioskowanym przez pracownika nie wyczerpuje znamion mobbingu w rozumieniu art. 94³ § 2 KP (por. wyr. SA w Białymstoku z 17.4.2013 r., III APa 3/13). Jedną z przesłanek mobbingu jest uporczywość i długotrwałość.

Kiedy pracodawca może nie udzielić zgody na urlop?

Pracodawca może nie udzielić zgody na urlop, jeżeli wymagają tego potrzeby związane z organizacją pracy. Pracownik zobowiązany jest podporządkować do organizacji pracy ustalonej przez pracodawcę i dbać o dobro zakładu pracy.

Co ważne, samowolne udanie się przez pracownika na urlop może być kwalifikowane jako ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych i skutkować rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia. Taki sam skutek może wywrzeć samowolne udanie się pracownika na urlop w okresie wypowiedzenia.

Brak zgody na urlop - co oznacza dla pracownika?

Brak zgody na urlop w danym terminie, oznacza, że pracownik może wnioskować o urlop w innym terminie, albo też podporządkować się planowi ustalonemu przez przez pracodawcę. 

Odmawiając uwzględnienia wniosku lub dwóch kolejnych wniosków o udzielenie urlopu, pracodawca nie narusza ciężko swoich obowiązków wobec pracownika (por. wyr. SN z 24.2.2015 r., II PK 84/14).

Z żadnych przepisów prawa pracy nie wynika też, że "sytuacja, w której pracodawca odmawia pracownikowi urlopu wypoczynkowego, wymaga szczególnego uzasadnienia", a ponadto "pracodawca obowiązany jest podać pracownikowi inny niż wnioskowany termin udzielenia urlopu wypoczynkowego oraz poinformować o przyczynach tego stanu rzeczy". 

Z samego faktu, że pracownikowi przysługuje prawo do corocznego urlopu wypoczynkowego nie wynika, że pracodawca odmawiając zgody na udzielenie urlopu wypoczynkowego ciężko narusza swoje obowiązki wobec pracownika.

Jaka jest podstawa prawna do nie udzielenia urlopu w terminie wnioskowanym przez pracownika? Podstawy te są różne, ale jest to m.in. art. 163 Kodeksu Pracy dot. udzielania urlopów, art. 22 § 1 Kodeksu Pracy dot. charakteru stosunku pracy (podporządkowania pracownika i kierownictwa pracodawcy).  

Polecamy: „Zatrudnianie i zwalnianie pracowników. Obowiązki pracodawców 2023"

Z czym wiąże się odwołanie pracownika z urlopu w trakcie jego trwania?

Pracodawca może odwołać pracownika z urlopu tylko wówczas, gdy jego obecności w zakładzie wymagają okoliczności nieprzewidziane w chwili rozpoczynania urlopu. Takiego odwołania można dokonać, jeżeli nieobecność pracownika w pracy spowodowałaby poważne zakłócenia w procesie pracy.

Czym są takie okoliczności? To np. konieczność usunięcia awarii urządzeń, niespodziewana kontrola dotycząca stanowiska pracy danego pracownika (np. głównego księgowego), niezapowiedziany przyjazd delegacji zagranicznej, przesunięcie się terminu rozprawy sądowej sprawy, w której pracownik reprezentuje pracodawcę.

Odwołanie pracownika z urlopu wiąże się oczywiście z koniecznością przesunięcia urlopu na inny termin niż określony w planie urlopów lub ustalony po porozumieniu z pracownikiem. W przypadku niewykorzystania urlopu w roku kalendarzowym, w którym pracownik nabył do niego prawo, staje się on urlopem zaległym, który powinien zostać wykorzystany do końca września następnego roku kalendarzowego – w terminie ustalonym w planie urlopów lub indywidualnie po porozumieniu z pracownikiem. Oczywiście należy też zwrócić koszty poniesione przez pracownika w związku z odwołaniem go z urlopu.

Zwrot kosztów w przypadku odwołania z urlopu

Pracodawca jest obowiązany pokryć koszty poniesione przez pracownika w bezpośrednim związku z odwołaniem go z urlopu. Czym jednak są bezpośrednie koszty? Dotyczy to kosztów, których pracownik nie poniósłby, gdyby nie został odwołany z urlopu, np:

1. dodatkowe koszty podróży powrotnej pracownika i co ważne członków jego rodziny;
2. opłaty poniesione na część wypoczynku niewykorzystaną przez pracownika i członków jego rodziny (jeżeli nie podlegały zwrotowi przez organizatora wyjazdu). 

Oczywiście obowiązek udokumentowania poniesionych kosztów spoczywa na pracowniku.

Do kosztów pozostających w bezpośrednim związku z odwołaniem z urlopu nie można wliczyć utraconych przez pracownika korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby nie doszło do odwołania.

Czy pracownik musi podporządkować się decyzji o odwołaniu z urlopu?

Tak, pracownik zobowiązany jest podporządkować się decyzji pracodawcy o odwołaniu go z urlopu. Nie istotna jest opinia pracownika co do takiego odwołania i przerwania urlopu. Wynika to z tego, że pracownik ma obowiązek stosowania się do poleceń przełożonych oraz dbania o dobro zakładu pracy i chronienia jego mienia. Za niepodporządkowanie się poleceniu można otrzymać karę porządkową grzywny, jak  i nawet rozwiązanie umowy o pracę bez zachowania okresu wypowiedzenia, ze względu ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych w rozumieniu.

Odwołanie z urlopu dla pozoru - celem złożenia wypowiedzenia

Za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego należy uznać odwołanie pracownika z urlopu, gdy nie zaistniały niezbędne warunki dopuszczalności odwołania, a rzeczywistym celem takiego działania jest dokonanie wypowiedzenia umowy o pracę (por. uchw. SN z 9.2.1967 r., II PZP 22/66, OSNC 1967, Nr 6, poz. 100).