Okres ochronny po macierzyńskim

• Urlop macierzyński a zwolnienie z pracy
• Likwidacja stanowiska pracy a urlop macierzyński
• Brak stanowiska pracy po urlopie macierzyńskim
• Okres ochronny po powrocie z macierzyńskiego
• Okres ochronny po wychowawczym

Urlop macierzyński a zwolnienie z pracy

Kodeks pracy zapewnia okres ochronny pracownicy przebywającej na urlopie macierzyńskim. Zgodnie z art. 177 § 1 KP ochrona przed zwolnieniem obejmuje okres od dnia złożenia wniosku o urlop do dnia zakończenia tego urlopu.

Pracodawca nie może w tym czasie:

1. prowadzić przygotowań do wypowiedzenia lub rozwiązania bez wypowiedzenia stosunku pracy z tą pracownicą (lub tym pracownikiem, jeśli z urlopu korzysta ojciec dziecka);
2. wypowiedzieć ani rozwiązać stosunku pracy z tą pracownicą (lub tym pracownikiem).

Aby wypowiedzenie i rozwiązanie stosunku pracy mogło mieć miejsce, muszą zaistnieć dwa warunki:

1. zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracownicy/pracownika oraz
2. reprezentująca pracownicę/pracownika zakładowa organizacja związkowa wyraziła zgodę na rozwiązanie umowy.

Pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę bez wypowiedzenia już od dnia złożenia wniosku, przy czym nie może być to wcześniejszy termin niż:

• 14 dni przed rozpoczęciem korzystania z części urlopu macierzyńskiego oraz części urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego,
• 21 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu rodzicielskiego albo jego części,
• 7 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu ojcowskiego albo jego części,
• 21 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu wychowawczego albo obniżonego wymiaru czasu pracy.

Likwidacja stanowiska pracy a urlop macierzyński

Art. 177 § 4 KP przewiduje jedną sytuację, kiedy pracodawca ma możliwość wypowiedzenia umowy o pracę pracownicy przebywającej na urlopie macierzyńskim. Jest to ogłoszenie upadłości lub likwidacja pracodawcy. Pracodawca wypowiadając umowę, musi udowodnić wskazaną przyczynę.

We wspomnianym wyżej przypadku pracodawca ma obowiązek uzgodnienia z reprezentującą pracownicę/pracownika zakładową organizacją związkową terminu rozwiązania umowy o pracę. Jeśli nie może w tym czasie zapewnić innego zatrudnienia, osobie zwalnianej przysługują świadczenia określone w odrębnych przepisach. Okres pobierania świadczeń z tytułu zwolnienia zalicza się do okresu zatrudnienia, od którego uzależnione są uprawnienia pracownicze.

Brak stanowiska pracy po urlopie macierzyńskim

Pracodawca ma obowiązek przyjąć pracownicę lub pracownika do pracy po powrocie z urlopu macierzyńskiego, rodzicielskiego, ojcowskiego i wychowawczego na stanowisku zajmowanym przed urlopem. Jeśli nie ma już stanowiska pracy, na którym wcześniej pracownik wykonywał pracę, pracodawca powinien przenieść go na inne równorzędne stanowisko pracy odpowiadające kwalifikacjom pracownika. 

Likwidacja stanowiska pracy nie może de facto stanowić powodu uzasadniającego rozwiązanie umowy z pracownicą wracająca do pracy po urlopie związanym z rodzicielstwem. Dopiero gdy pracodawca nie ma możliwości przeniesienia jej na inne stanowisko pracy odpowiadające jej kwalifikacjom, może rozwiązać umowę. Wówczas w odniesieniu do pracodawcy, który zatrudnia więcej niż 20 pracowników, będzie miała zastosowanie ustawa o z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. Pracownikowi w takim przypadku będzie należała się odprawa.

Warunki pracy powracającego po urlopie pracownika powinny być nie mniej korzystne jak te, które by go obowiązywały gdyby nie korzystał przez ten czas z urlopu. Dotyczy to również wynagrodzenia za pracę. Jeśli pozostali pracownicy wykonujący pracę na tym samym stanowisku otrzymali w tym czasie podwyżki, wysokość wynagrodzenia powinna zostać wyrównana. Jeśli w trakcie urlopu, z którego pracownica korzystała wprowadzono nowe zasady wynagradzania, np. w postaci premii, dodatków, również powinny ją objąć.

Okres ochronny po powrocie z macierzyńskiego

Kodeks pracy gwarantuje pracownicy powrót do pracy po urlopie macierzyńskim, ale co dalej? Ustawa kodeksowa nic nie wspomina o okresie ochronnym po urlopie. Czy obowiązuje 12-miesięczny okres ochronny po macierzyńskim? Po urlopie macierzyńskim nie ma przysługującego wszystkim okresu ochronnego. Zwolnienie pracownicy po urlopie macierzyńskim jest więc możliwe. Pracodawcy zachowują jednak ostrożność. W razie wystąpienia byłej pracownicy z powództwem do sądu pracy to na pracodawcy ciąży obowiązek udowodnienia braku dyskryminacji.

Kodeks pracy daje jednak pracownicom pewną sposobność do zapewnienia sobie ochrony przez zwolnieniem. Zgodnie z art. 186⁸ § 1 pkt 2 KP pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę od dnia złożenia przez osobę uprawnioną do urlopu wychowawczego wniosku o obniżenie wymiaru czasu pracy do dnia powrotu do nieobniżonego wymiaru czasu pracy. Okres ochronny może jednak trwać nie dłużej niż przez łączny okres 12 miesięcy.

Z punktu widzenia pracownika, który obawia się wypowiedzenia umowy o pracę przez pracodawcę po powrocie z urlopu macierzyńskiego, rodzicielskiego, ojcowskiego czy nawet urlopu wychowawczego, warto jest złożyć wniosek o pracę w obniżonym wymiarze czasu pracy. Taki wniosek może złożyć osoba uprawniona do korzystania z urlopu wychowawczego. Musi więc spełniać dwa warunki:

1. co najmniej 6 miesięczne zatrudnienie na podstawie umowy o pracę,
2. opieka nad dzieckiem do 6 roku życia.

Minimalny wymiar etatu, o który się wnioskuje to ½ etatu. Wniosek składa się na 21 dni przed rozpoczęciem wykonywania pracy w obniżonym wymiarze czasu pracy. Pracodawca jest obowiązany przyjąć wniosek. Można zawnioskować np. o pracę na 7/8 etatu. Będzie to tylko jedna godzina mniej pracy dziennie, a pracownik będzie miał zapewnione zatrudnienie przez kolejne 12 miesięcy.

Okres ochronny po wychowawczym

Urlop wychowawczy przysługuje jednemu rodzicowi w maksymalnym wymiarze 35 miesięcy i można go wykorzystać do ukończenia 6 roku życia dziecka. Jeśli rodzic korzystał z wychowawczego, ale ze względu na brak wynagrodzenia za pracę chce powrócić do pracy, może rozważyć złożenie wniosku o obniżony wymiar czasu pracy. Wówczas po urlopie wychowawczym pracując na niepełnym etacie, pracownik będzie korzystał z okresu ochronnego trwającego maksymalnie 12 miesięcy.