Kategorie

Kiedy można zastosować przepisy Kodeksu cywilnego w prawie pracy

Magdalena Przybysz
Przepisy Kodeksu cywilnego stosuje się do stosunku pracy wówczas, gdy mamy do czynienia z luką w prawie pracy, tj. gdy dany stan faktyczny nie mieści się w żadnej z hipotez norm prawnych.

O ile konieczność stosowania Kodeksu cywilnego w sprawach z zakresu prawa pracy w ogóle nieuregulowanych jego przepisami (np. wykładnia oświadczeń woli) jest oczywista, o tyle w sprawach poddanych regulacji prawa pracy pojawia się pytanie, czy chodzi o regulację wyczerpującą i czy dopuszczalne jest uzupełniające stosowanie przepisów Kodeksu cywilnego. Przepis art. 300 k.p. sytuacji takiej wyraźnie nie wyklucza. Istnieje zatem możliwość przyjęcia, że dopuszczalne jest uzupełniające stosowanie przepisów Kodeksu cywilnego do spraw pracowniczych w zakresie nie w pełni unormowanym przepisami prawa pracy.

Odpowiednie stosowanie przepisu Kodeksu cywilnego polega z reguły na jego częściowej zmianie, uwzględniającej charakter stosunku pracy oraz regulacje prawa pracy.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego można znaleźć liczne przykłady dopuszczalnego stosowania przepisów Kodeksu cywilnego do stosunków pracy.

Wykładnia oświadczeń woli i liczenie terminów

Reklama

Bogate jest orzecznictwo odnoszące się do wykładni oświadczeń woli (art. 65 k.c.) i odpowiedniego stosowania w tym zakresie przepisów Kodeksu cywilnego do spraw pracowniczych. W wyroku z 6 stycznia 1995 r. (I PRN 117/94) Sąd Najwyższy zauważył m.in., że przepis art. 65 § 2 k.c. ma zastosowanie także wobec umownych źródeł prawa pracy. Jeśli więc treść danej umowy nie jest jednoznaczna, to sąd powinien przeprowadzić dowód z przesłuchania jej stron w celu wyjaśnienia ich zamiaru. Przewidziane w art. 65 k.c. w zw. z art. 300 k.p. reguły wykładni oświadczeń woli stron mają odpowiednie zastosowanie do umów o pracę. W razie wątpliwości decydujący jest zgodny zamiar stron i cel umowy o pracę także wtedy, gdy dosłowne jej brzmienie byłoby korzystniejsze dla pracownika (wyrok SN z 4 marca 1999 r., I PKN 616/98).

Na podstawie art. 390 § 1 k.c. w zw. z art. 300 k.p., jeżeli strona zobowiązana do zawarcia przyrzeczonej umowy o pracę (pracodawca) uchyla się od jej zawarcia, druga strona (pracownik) może żądać naprawienia szkody polegającej na utracie wynagrodzenia uzyskiwanego ze stosunku pracy, który został przez nią rozwiązany dlatego, że liczyła na zawarcie umowy przyrzeczonej, a nie szkody polegającej na utracie wynagrodzenia, które miała otrzymywać według ustaleń umowy przyrzeczonej (wyrok SN z 6 stycznia 2009 r., I PK 117/08).

O liczeniu terminów w prawie pracy przesądza art. 300 k.p. stanowiący o odpowiednim stosowaniu przepisów Kodeksu cywilnego, jeżeli nie są one sprzeczne z Kodeksem pracy. Stosunek pracy kończy się ostatniego dnia miesiąca, a nie pierwszego dnia kolejnego miesiąca (wyrok SN z 17 listopada 2004 r., II PK 64/04).


Zakaz konkurencji po ustaniu stosunku pracy

Reklama

Zastrzeżenie dla pracodawcy prawa odstąpienia w umowie o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy, bez określenia terminu wykonania tego prawa, jest nieważne (art. 395 § 1 k.c. w zw. z art. 58 § 1 k.c. i w zw. z art. 300 k.p.) – wyrok SN z 8 lutego 2007 r. (II PK 159/06).

Były pracownik ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną byłemu pracodawcy wskutek naruszenia umowy o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy na podstawie odpowiednio stosowanych przepisów Kodeksu cywilnego. Oznacza to, że ponosi odpowiedzialność w pełnej wysokości (art. 361 § 1 k.c.), niezależnie od stopnia winy, a do jego odpowiedzialności ma zastosowanie domniemanie nienależytego wykonania umowy (art. 471 k.c.). Przepisy o karze umownej zawarte w Kodeksie cywilnym mają do klauzuli konkurencyjnej jedynie odpowiednie zastosowanie (art. 483 i 484 k.c. w zw. z art. 300 k.p.). Klauzula konkurencyjna nie jest bowiem umową prawa cywilnego, lecz umową prawa pracy, pozostając w bezpośrednim związku podmiotowym i przedmiotowym ze stosunkiem pracy. Okoliczność ta musi być brana pod uwagę przy ocenie możliwej do zaakceptowania wysokości zastrzeżonej kary umownej. Jej wysokość powinna być korygowana zasadami prawa pracy, zwłaszcza ryzyka podmiotu zatrudniającego i ograniczonej odpowiedzialności materialnej pracownika (wyrok SN z 27 stycznia 2004 r., I PK 222/03).

Roszczenia o wynagrodzenie

Wynagrodzenie określone w art. 47 k.p. wyczerpuje w pełni roszczenia pracownika związane z okresem pozostawania bez pracy w stosunku do pracodawcy. Fakt, że Kodeks pracy reguluje taką sytuację całościowo, nie pozwala na stosowanie przepisów prawa cywilnego w takiej sytuacji przez art. 300 k.p. (wyrok SA w Warszawie z 27 maja 1998 r., I APa 29/98).

Prawo pracy ma własne tryby ustalania i zmiany wysokości wynagrodzenia za pracę lub jego poszczególnych składników, a więc art. 3581 § 3 k.c. może być w zw. z art. 300 k.p. zastosowany w sprawach płacowych tylko w zgodzie z zasadami prawa pracy i w sposób odpowiedni. Jeżeli świadczenie pieniężne w zamian za deputat węglowy zostało ustalone w układzie zbiorowym pracy kwotowo, niezależnie od wartości węgla, to waloryzacja tego świadczenia może dotyczyć tylko świadczenia niespełnionego w terminie (wyrok SN z 8 października 1996 r., II PRN 90/96).


Roszczenia odszkodowawcze

Omawiając odpowiednie stosowanie przepisów Kodeksu cywilnego do stosunku pracy, nie sposób nie wspomnieć o wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 27 listopada 2007 r. (SK 18/05), w myśl którego art. 58 k.p. w zw. z art. 300 k.p. rozumiany w ten sposób, że wyłącza dochodzenie innych niż określone w art. 58 k.p. roszczeń odszkodowawczych, związanych z bezprawnym rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 w zw. z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP. Jeżeli zatem pracownik zdecyduje się dochodzić odszkodowania wyższego niż limitowane przepisami prawa pracy, ma taką możliwość. Zobligowany jest jednak wykazać wszystkie przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej pracodawcy, tj. nie tylko wadliwość rozwiązania umowy o pracę, bezprawność działania pracodawcy, ale także wysokość poniesionej szkody oraz związek przyczynowy między poniesioną szkodą a wadliwym rozwiązaniem umowy o pracę.

Podstawa prawna:

  • art. 58 § 1, art. 65, art. 3581 § 3, art. 361 § 1, art. 390 § 1, art. 395 § 1, art. 471, art. 483 i 484  Kodeksu cywilnego,
  • art. 47, art.58, art. 300 Kodeksu pracy.

Orzecznictwo:

  • wyrok SN z 6 stycznia 1995 r. (I PRN 117/94, OSNP 1995/14/170),
  • wyrok SN z 4 marca 1999 r., (I PKN 616/98, OSNP 2000/8/3120),
  • wyrok SN z 6 stycznia 2009 r., (I PK 117/08, OSNP 2010/13–14/157),
  • wyrok SN z 17 listopada 2004 r., (II PK 64/04, M.P.Pr. 2005/1/342),
  • wyrok SN z 8 lutego 2007 r. (II PK 159/06, OSP 2008/10/104),
  • wyrok SN z 27 stycznia 2004 r., (I PK 222/03, PiZS 2006/8/31),
  • wyrok SA w Warszawie z 27 maja 1998 r., (I APa 29/98, Apelacja – SA W-wa 1998/4/18),
  • wyrok SN z 8 października 1996 r., (II PRN 90/96, OSNP 1997/12/212),
  • wyroku TK z 27 listopada 2007 r. (SK 18/05, OTK-A 2007/10/128).
Chcesz dowiedzieć się więcej, sięgnij po naszą publikację
Czas pracy 2021. Planowanie, rozliczanie i ewidencja
Czas pracy 2021. Planowanie, rozliczanie i ewidencja
Tylko teraz
Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Kadry
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Kalkulator wynagrodzeń Polski Ład - umowa o dzieło 2022

    Kalkulator wynagrodzeń od umów o dzieło - czy Polski Ład wpłynie na wysokość wynagrodzenia netto w 2022 r.?

    PIP przeprowadzi kontrolę bez zapowiedzi

    Kontrola PIP już niedługo będzie mogła odbyć się bez zapowiedzi. Przewidziano to w nowelizacji ustawy Prawo przedsiębiorców.

    Lodołamacze 2021 - zgłoszenia do 15 sierpnia!

    Lodołamacze 2021 - zapraszamy do udziału w 16 edycji konkursu! Patronem medialnym wydarzenia jest portal Infor.pl.

    Zasiłek macierzyński - jakie zmiany?

    Zasiłek macierzyński - jakie zmiany chce wprowadzić ZUS? Czym jest okres wyczekiwania?

    Podatki i składka zdrowotna - zmiany od 1 stycznia 2022 r.

    Podatki i składka zdrowotna - jakie zmiany wprowadza Polski Ład? Co zmieni się od 1 stycznia 2022 r.?

    Planner kadrowo-płacowy na sierpień 2021 r.

    Planner kadrowo-płacowy na sierpień 2021 r. wymienia wszystkie obowiązki miesięczne. Jaki jest wymiar czasu pracy w sierpniu? Ile wynosi dodatek nocny?

    Obowiązek szczepień dla niektórych grup zawodowych?

    Obowiązek szczepień dla niektórych grup zawodowych może wejść w życie?

    Pracownicy punktów szczepień jak funkcjonariusze publiczni

    Pracownicy punktów szczepień będą traktowani jak funkcjonariusze publiczni. Co to oznacza?

    Zaświadczenie z ZUS ściągniesz z Internetu

    Zaświadczenie o wysokości emerytury lub zasiłku z ZUS można ściągnąć z Internetu. Jak stworzyć elektroniczne potwierdzenie?

    PIP - coraz częstsze kontrole i decyzje

    Kontrole PIP odbywają się coraz częściej. Gdzie jest ich najwięcej? Jakie branże są najczęściej kontrolowane?

    Kalkulator wynagrodzeń Polski Ład - zlecenie 2022

    Kalkulator wynagrodzeń od umów zlecenie w 2022 r. - jak Polski Ład wpłynie na wysokość wynagrodzenia netto przy zleceniu?

    IOSKU: ile masz na koncie w ZUS?

    IOSKU czyli informacja o tym, ile masz na koncie w ZUS. Jak sprawdzić? Ile wyniesie przyszła emerytura?

    Polski Ład - kalkulator wynagrodzeń, umowa o pracę

    Polski Ład - kalkulator wynagrodzeń pozwala obliczyć dla umowy o pracę wysokość pensji netto, zaliczki na podatek dochodowy oraz składki na ubezpieczenie społeczne w 2022 r.

    Lista obecności a ewidencja czasu pracy – różnice

    Lista obecności pracowników - czy jest obowiązkowa? Czy zastępuje ewidencję czasu pracy? Jakie informacje można zamieścić w tych dokumentach kadrowych? Czy można prowadzić je w elektroniczny sposób? Wyjaśniamy w artykule.

    Pracodawca dyskryminuje pracownika - co można zrobić?

    Dyskryminacja w pracy - kiedy można mówić o nierównym traktowaniu pracowników? Co można zrobić, kiedy pracodawca dyskryminuje pracownika?

    Wpłaty do PPK także od wynagrodzenia po ustaniu zatrudnienia

    Wpłaty do PPK nalicza się także od wynagrodzenia wypłaconego uczestnikowi PPK po ustaniu zatrudnienia. Czy nalicza się je od nagrody stanowiącej podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe? Jeśli tak, to w jakiej wysokości procentowej?

    Ile wynosi najniższa krajowa?

    Najniższa krajowa w 2021 i 2022 r. - ile wynosi brutto i netto? Jaka jest stawka godzinowa? Oto kalkulator wynagrodzeń.

    Praca zdalna w Kodeksie pracy - zmiany w projekcie

    Praca zdalna w Kodeksie pracy - jest nowa wersja projektu nowelizacji. Co się zmieni?

    Rejestracja w urzędzie pracy a umowa zlecenie, dzieło, działalność

    Rejestracja w urzędzie pracy - czy bezrobotny może wykonywać pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy o dzieło lub prowadzić działalność nierejestrowaną?

    Prezeska, prawniczka, psycholożka - kobiety o feminatywach

    Feminatywy - jakim językiem pisane są oferty pracy? Jak kobiety oceniają żeńskie nazwy stanowisk, np. prezeska, prawniczka, psycholożka? Oto wyniki badania.

    Zezwolenie na pracę sezonową dla cudzoziemca - jak uzyskać [PORADNIK]

    Zezwolenie na pracę sezonową dla cudzoziemca. Od 1 stycznia 2018 roku obowiązują nowe regulacje prawne dotyczące cudzoziemców świadczących prace sezonową. O zezwolenie typu S, czyli na pracę sezonową, mogą ubiegać się pracodawcy, którzy planują zatrudnić obcokrajowców do pracy w rolnictwie, ogrodnictwie lub turystyce.

    Błędy w umowie o pracę - jak je poprawić?

    Błędy w umowie o pracę w zakresie wynagrodzenia i innych świadczeń - jak je poprawić?

    Pracodawcy nie chcą pracy zdalnej [BADANIE]

    Praca zdalna nie jest dla pracodawców najlepszym rozwiązaniem. Prawie wszyscy chcą powrotu do biur. Wprowadzą elastyczne godziny rozpoczęcia i zakończenia pracy.

    Udzielanie zaległego urlopu wypoczynkowego - ustawa o covid-19

    Zaległy urlop wypoczynkowy - jak udzielić zgodnie z ustawą o COVID-19?

    Urząd pracy pomoże zmienić pracę

    Urząd pracy pomoże zmienić pracę i kwalifikacje pracownika. Obecnie skupia się na zatrudnianiu bezrobotnych. Rząd chce rozszerzyć jego kompetencje.