Kategorie

Wyrok SN z dnia 18 lipca 2006 r., sygn. I UK 370/05

Prawo uczelni niepaństwowej do odmiennego uregulowania praw i obowiązków pracowników w statucie tej uczelni (art. 138 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym, Dz.U. Nr 65, poz. 385 ze zm.) nie może prowadzić do wyłączenia ich przychodów z podstawy wymiaru składek na ubezpie­czenie emerytalne i rentowe w szerszym zakresie niż to wynika z przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.).  

Prawo uczelni niepaństwowej do odmiennego uregulowania praw i obowiązków pracowników w statucie tej uczelni (art. 138 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym, Dz.U. Nr 65, poz. 385 ze zm.) nie może prowadzić do wyłączenia ich przychodów z podstawy wymiaru składek na ubezpie­czenie emerytalne i rentowe w szerszym zakresie niż to wynika z przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.).

 

Przewodniczący SSN Roman Kuczyński (sprawozdawca),

Sędziowie SN: Herbert Szurgacz, Maria Tyszel.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 lipca 2006 r. sprawy z odwołania Wyższej Szkoły Finansów i Zarządzania w B. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w B. z udziałem zainteresowanych: Krystyny B., Urszuli G.-K., Agnieszki G., Anny H.-K., Ewy H., Eweliny J., Marty J., Ewy Ł., Ewy M., Ewy N., Anny O., Doroty S., Doroty Ś., Urszuli W., Moniki W., Kata­rzyny Z., Joanny M. o ustalenie braku obowiązku zapłaty składek ubezpieczenio­wych, na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 7 września 2005 r. [...]

uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Reklama

Zakład Ubezpieczeń Społecznych w B. decyzjami z dnia 14 czerwca 2004 r. wydanymi na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 6 ust.1 pkt 1, art. 13 pkt 1, art.18 ust. 1 i 2 , art. 20 ust.1, art. 38 ust. 1 i 2, art. 46 i 47 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), art. 21 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowot­nym (Dz.U. Nr 28, poz. 153 ze zm.), art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz.U. Nr 25, poz. 128 ze zm.) oraz art. 1 ust. 2, art. 105 ust. 5 i art.138 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 65, poz. 385 ze zm.) stwierdził, iż Wyższa Szkoła Finansów i Zarządzania w B. w okresie od 1999 r. do 2002 r. nie naliczyła składek na ubezpieczenie społeczne od wypłaconych należności będących wynagrodzeniem za urlopy macierzyńskie oraz okresy usprawiedliwionej nieobecności w pracy spowodowane opieką nad chorym członkiem rodziny w stosunku do wymienionych wyżej ubezpieczonych - nauczycieli akademickich zatrudnionych w tej uczelni. Organ rentowy przyjął, iż zgodnie z art. 138 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym statut uczelni niepaństwowej może ustanowić inne niż określone w niej uregulowanie zasad wypłaty świadczeń za czas usprawiedliwionej nieobecności w pracy przewidzianych w art. 105 ust. 5 wymienionej ustawy, gdy tymczasem odwołująca się Wyższa Szkoła posiadała odmienny przepis w powyższej kwestii tylko w regulaminie wynagradzania pracowników, a nie statucie, dlatego przepis ten - w ocenie organu - nie posiadał mocy prawnej.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku wyro­kiem z dnia 2 lutego 2005 r. ustalił brak obowiązku zapłaty składek ubezpieczenio­wych od wynagrodzeń wypłaconych pracownikom za czas przebywania na urlopie macierzyńskim oraz opieki nad chorym członkiem rodziny; uznał, że wprowadzony przez uczelnię przepis w statucie (w § 25 ust. 7 i 8), odsyłający do regulaminu wyna­gradzania pracowników, gdzie zostały sprecyzowane przedmiotowe zasady, stanowi integralną część statutu w przedmiocie zasad wynagradzania pracowników uczelni.

Powyższy wyrok zaskarżył apelacją organ rentowy.

Reklama

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 7 września 2005 r. uznał, że apelacja nie jest zasadna w sytuacji, gdy odwołująca się Wyższa Szkoła Finansów i Zarządzania w statucie uczelni ustanowiła, iż pracownicy uczelni wynagradzani są według regulaminu wynagradzania, który to regulamin za­wiera odmienne zasady niż ustawa o szkolnictwie wyższym i nie było podstaw do odprowadzania składek od wynagrodzeń otrzymywanych przez nauczycieli akade­mickich od wynagrodzeń otrzymywanych w okresie: urlopu macierzyńskiego i za czas usprawiedliwionej nieobecności w pracy z powodu opieki nad chorym dzieckiem lub innym członkiem rodziny.

Od powyższego rozstrzygnięcia organ rentowy wniósł skargę kasacyjną powołując się na naruszenie prawa materialnego - art. 105 ust. 5 i art. 138 ustawy o szkolnictwie wyższym, poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż prawo nauczycieli akademickich do wynagrodzenia za czas usprawiedliwionej nieobecności w pracy może zostać wyłączone wobec uprawnionych, przez przepis statutu uczelni niepaństwowej o następującej treści: „pracownicy uczelni wynagradzani są według regulaminu wynagradzania” - art. 18 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez ustalenie, iż wnioskodawca nie ma obowiązku zapłaty składek na ubezpieczenie społeczne od wynagrodzeń wypłaconych nauczycielom akademickim za czas przebywania na urlopie macierzyńskim oraz opieki nad chorym dzieckiem lub innym członkiem rodziny oraz na naruszenie przepisów postępowania - art. 382 k.p.c. w związku z art. 232 k.p.c. i art. 233 k.p.c., poprzez odwołanie się tylko do przepisów statutu uczelni obowiązujących od 27 stycznia 2003r., tj. w okresie następującym po okresie spornym, a nieobjętym decyzjami ZUS, tj. 1999-2002, bezzasad­nym pominięciu obowiązującej w spornym okresie regulacji, tj. statutu uczelni obowiązującego w latach 1999-2002, art. 328 § 2 k.p.c., polegające na braku uzasadnie­nia co do odmowy uznania za słuszne zarzutów apelacyjnych, dotyczących narusze­nia art. 105 i art. 138 ustawy o szkolnictwie wyższym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się usprawiedliwiona. Bezpośrednim przedmiotem rozpoznawanej sprawy jest spór o obowiązek odprowadzania składek na ubezpie­czenie społeczne od wynagrodzeń za czas niezdolności do pracy pracowników aka­demickich, którzy na mocy przepisów szczególnych zachowują w tym czasie prawo do wynagrodzenia. Zgodnie z art. 105 ust. 5 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym nauczyciel akademicki zachowuje prawo do wynagrodzenia za czas usprawiedliwionej nieobecności w pracy. Przez usprawiedliwioną nieobecność w pracy rozumie się, między innymi, nieobecność w pracy spowodowaną chorobą lub opieką nad chorym dzieckiem lub nad innym chorym członkiem rodziny. Oznacza to, że w przypadku nieobecności w pracy z powodu choroby własnej lub konieczności zapewnienia opieki choremu członkowi rodziny, nauczyciel akademicki zachowuje prawo do pełnego wynagrodzenia. Powyższe uprawnienie pracownicze rodzi z kolei określone skutki w systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne nie stanowią kwoty wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy wskutek choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną oraz pobierania zasiłków. Ustawo­dawca używając pojęcia „wynagrodzenie za czas choroby” nie określił jednocześnie podstawy prawnej wypłaty takiego wynagrodzenia. Przez wynagrodzenie za czas choroby należy rozumieć, poza wynagrodzeniem określonym w art. 92 k.p., również wynagrodzenie przysługujące pracownikom na podstawie innych przepisów, a więc np. wynagrodzenie przysługujące na podstawie art. 105 ust. 5 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym. Tym samym należy przyjąć, że wynagro­dzenie nauczycieli akademickich za czas ich choroby nie stanowi podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne. Oznacza to, że nauczyciel akademicki otrzy­muje w czasie swojej choroby wynagrodzenie wyższe niż w czasie wykonywania pracy, ponieważ wynagrodzenie w czasie choroby nie jest pomniejszone o składki na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych. Natomiast wynagrodzenie otrzymywane za czas usprawiedliwionej nieobecności w pracy, która nie nastąpiła wskutek choroby, lecz z innych przyczyn, np.: z powodu urlopu macierzyńskiego, z tytułu choroby dziecka pracownika, na podstawie art. 18 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie jest wyłączone z podstawy wymiaru składek. Z uwagi na powyższe, od wynagro­dzenia otrzymywanego przez nauczyciela akademickiego np. za okres urlopu macierzyńskiego, należy odprowadzać składki na ubezpieczenia społeczne. W niniejszej sprawie mamy do czynienia jednak z inną sytuacją faktyczna i prawną. Wyższa Szkoła Finansów i Zarządzania w B. zgodnie z art. 138 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym ustanowiła inne niż określone w ustawie w art. 105 ust. 5 uregulowanie zasad wypłaty świadczeń za czas usprawiedliwionej nieobecności w pracy. Objęła wynagrodzeniem również urlopy macierzyńskie oraz okresy usprawiedliwionej nieobecności w pracy spowodowane opieką nad chorym członkiem rodziny, tym samym w wyniku ustanowienia wewnętrznych przepisów regulujących ustrój uczelni wprowadziła prawo objęcia zwolnieniem z obowiązku płacenia składek na ubezpieczenie społeczne szerszej grupy przypadków usprawiedliwionej nieobecności pracowników w pracy, niż by to wynikało z przepisów ustawowych, tj. art. 105 ust 5 ustawy o szkolnictwie wyższym w związku art. art. 18 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Podstawą wyżej wymienionego zwolnienia, w ocenie wnioskodawcy, był art. 138 ustawy o szkolnictwie wyższym, który zezwala uczelni niepaństwowej w statucie ustanowić inne niż określone w niej uregulowanie zasad wypłaty świadczeń za czas usprawiedliwionej nieobecności w pracy. Z takim stanowiskiem nie można się zgodzić. Przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stoją bowiem na gruncie równego traktowania wszystkich ubezpieczonych, a zasada równego traktowania dotyczy w szczególności warunków objęcia syste­mem ubezpieczeń społecznych; obowiązku opłacania i obliczania wysokości składek na ubezpieczenie społeczne; obliczania wysokości świadczeń; okresu wypłaty świadczeń i zachowania prawa do świadczeń (art. 2a ustawy systemowej). Ponadto przepisy z zakresu ubezpieczeń społecznych mają charakter norm bezwzględnie obowiązujących. Dlatego określone w art. 138 ustawy o szkolnictwie wyższym prawo do dobrowolnego przyznania przez władze uczelni dodatkowych uprawnień pracow­niczych poprzez przepis statutu nie może wywołać skutku na gruncie prawa ubezpie­czeniowego. Wewnętrzne przepisy regulujące ustrój uczelni nie mogą mieć mocy nadrzędną w stosunku do przepisów z zakresu ubezpieczeń społecznych. Niedo­puszczalne jest także swobodne kształtowanie przez podmiot ubezpieczeń społecznych źródła przychodu, który nie będzie włączany do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne.

Wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy - zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy systemowej - jest przychodem z tytułu wykonywania pracy w ramach stosun­ku pracy w rozumieniu art. 4 pkt 9 wymienionej ustawy, który wchodzi do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Jedynie czas niezdolności do pracy wskutek choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną oraz okres zasiłków wyłączony jest spod tej reguły, a także wynagrodzenie przysługujące pracownikom na podstawie innych przepisów szczególnych, tak jak w niniejszej sprawie art. 105 ust. 5 o szkolnictwie wyższym. Dlatego pozostałe wynagrodzenia otrzymywane za czas usprawiedliwionej nieobecności należy traktować w świetle przepisów ustawy systemowej (art. 18 ust 1 ustawy) jako przychód wynikający ze stosunku pracy, niezależnie od tego, czy pracownik w tym okresie świadczył pracę. Bez znaczenia jest okoliczność, za co pracodawca wynagradza pracownika, istotne jest to, czy dany przychód ze stosunku pracy wlicza się do podstawy wymiaru składek. Dodatkowe wynagrodzenie wypłacane w okresie zasiłku macierzyńskiego, należy traktować analogicznie, skoro wysokość zasiłku ustala się na podstawie przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia wypłaconego za okres 12 miesięcy kalendarzo­wych poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy, to wszystko ponad wysokość zasiłku wypłacane w czasie jego trwania stanowi przy­chód i zgodnie z art. 18 ust 1 stanowi podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.  

Źródło: Orzeczenia Sądu Najwyższego - Izby Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Kadry
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Stawka godzinowa 2022 – netto, zlecenie

    Stawka godzinowa 2022 i umowa zlecenie – kwota netto i brutto? Ile wynosi minimalne wynagrodzenie na umowach cywilnoprawnych, a ile na umowie o pracę?

    Elektroniczny system kadrowy na praca.gov.pl - nowa ustawa

    Elektroniczny system kadrowy na praca.gov.pl to ułatwienie dla mikroprzedsiębiorcy, rolnika i osoby fizycznej. Za pomocą systemu będzie można zawrzeć umowę o pracę i zlecenia. Automatycznie dokona zgłoszenia do ZUS i KAS, wyliczy wynagrodzenie, składki, podatki i rozliczy urlopy.

    Podwyżka minimalnego wynagrodzenia 2022 a inne świadczenia

    Podwyżka minimalnego wynagrodzenia w 2022 r. wpłynie na wysokość innych świadczeń, np. odprawy, odszkodowania, wynagrodzenia za czas gotowości do pracy i przestój, dodatek za pracę w nocy. Ile wyniosą?

    Praca w upały - zalecenia GIP

    Praca w upały - GIP wydał zalecenia dla pracodawców w związku z wysokimi temperaturami. Jakie obowiązki bhp mają pracodawcy względem pracowników?

    Staż z urzędu pracy 2021 - wynagrodzenie, urlop, L4, ciąża

    Staż z urzędu pracy odbywa osoba bezrobotna. Jakie wynagrodzenie za staż należy się w 2021 r.? Czy stażysta ma prawo do L4 i urlopu? Co w przypadku ciąży?

    Umowa o pomocy przy zbiorach - KRUS 2021

    Umowa o pomocy przy zbiorach w 2021 r. - rolnicy ubezpieczeni w KRUS mogą podpisywać umowy cywilnoprawne na pomoc przy zbiorach. Jaka jest stawka godzinowa?

    Strategia Demograficzna 2040 - zmiany w Kodeksie pracy

    Strategia Demograficzna 2040 przewiduje duże zmiany w Kodeksie pracy. Rodzice będą chronieni przed zwolnieniem i zapewnia się im elastyczną pracę.

    Urlop rodzicielski - rewolucyjne zmiany w 2022 r.

    Urlop rodzicielski - do 2 sierpnia 2022 r. wejdą w życie rewolucyjne zmiany w urlopach rodzicielskich dla ojców. Co się zmieni?

    Bonusy i dni wolne dla zaszczepionych pracowników - PIP

    Bonusy i dni wolne dla zaszczepionych pracowników - co na to PIP? Czy to zgodne z Kodeksem pracy?

    Sygnalista - nowe przepisy od grudnia 2021 r.

    Sygnalista - nowe przepisy implementujące dyrektywę unijną mają wejść w życie w grudniu 2021 r. Kto to sygnalista? Jaki będzie system zgłaszania nieprawidłowości w zakładzie pracy?

    Pracownicy fizyczni w czasie pandemii [RAPORT]

    Pracownicy fizyczni - jak wpłynęła na nich pandemia COVID-19? Zapoznaj się z wynikami raportu "Kariera okiem fachowca".

    Ilu Polaków pracuje po 60. roku życia?

    Praca po 60. roku życia - ilu Polaków nadal pracuje po ukończeniu 60 lat?

    Minimalne wynagrodzenie w 2022 r. netto

    Minimalne wynagrodzenie w 2022 r. wyniesie 3000 zł brutto. Ile to netto?

    Ustawa dezubekizacyjna - Trybunał Konstytucyjny

    Ustawa dezubekizacyjna - Trybunał Konstytucyjny orzekł, że obniżenie renty inwalidzkiej byłym funkcjonariuszom służb bezpieczeństwa PRL jest zgodne z konstytucją.

    Minimalna płaca w 2022 r. - 3000 zł brutto

    Minimalna płaca w 2022 r. - 3000 zł brutto to propozycja rządu. Minimalna stawka godzinowa wyniesie 19,50 zł brutto.

    Waloryzacja środków na kontach i subkontach ZUS 2021

    Waloryzacja środków zgromadzonych na kontach i subkontach w ZUS odbywa się corocznie w czerwcu. W 2021 r. wyniosła 5,41%. O ile zwiększył się stan kont przyszłych emerytów?

    System kadrowo-płacowy - od czego zależy cena?

    System kadrowo-płacowy a cena - od czego zależy, ile kosztuje?

    Konkurs "HR OF CHANGE" – 18 czerwca poznamy zwycięzców!

    Konkurs "HR OF CHANGE" - już 18 czerwca ogłoszeni zostaną zwycięzcy! Kto otrzyma nagrodę w kategoriach: szkolenia i rozwój, zarządzanie zmianą, HR Business Partnering?

    Niepełny etat a praca ponadwymiarowa - jak wynagradzać?

    Niepełny etat a praca ponadwymiarowa - jak wynagradzać pracownika zatrudnionego na część etatu za pracę w godzinach ponadwymiarowych?

    Dodatek wyrównawczy do wynagrodzenia - jak obliczyć?

    Dodatek wyrównawczy do wynagrodzenia - jakie są zasady jego przyznawania? Jak obliczyć wysokość dodatku wyrównawczego?

    Transfer oszczędności PPK - pracodawca może pomóc

    Transfer oszczędności PPK - pracodawca może pomóc pracownikowi (uczestnikowi PPK) w przeniesieniu oszczędności między rachunkami PPK. Ustawa o PPK określa dwie takie sytuacje.

    Zatrudnienie Brytyjczyka po brexicie

    Zatrudnienie Brytyjczyka po brexicie - jak brexit wpłynął na zatrudnienie pracownika z Wielkiej Brytanii w Polsce? Co z dokumentami? Jakich formalności trzeba dokonać?

    Nadanie statusu płatnika składek - wyrok TK (K 15/16)

    Wyrok Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt K 15/16 - czy TK uznał wniosek o nadanie statusu płatnika składek pracodawcy, którego pracownik wykonuje na jego rzecz pracę w ramach umowy cywilnoprawnej zawartej z osobą trzecią?

    Zadaniowy czas pracy a praca zdalna

    Zadaniowy czas pracy a praca zdalna - jak wprowadzić? Jak ewidencjonować i kontrolować czas pracy zdalnej w systemie zadaniowym?

    Dlaczego pracodawcy płacą Ukraińcom więcej niż Polakom?

    Pracodawcy chcą płacić Ukraińcom więcej niż Polakom? Dlaczego?