Kategorie

Wyrok SN z dnia 13 lipca 2005 r. sygn. I UK 296/04

Zawarcie umowy o pracę między osobami bliskimi nie prowadzi do powstania obowiązku ubezpieczenia społecznego pracownika, jeżeli praca nie była rzeczywiście wykonywana.

Zawarcie umowy o pracę między osobami bliskimi nie prowadzi do powstania obowiązku ubezpieczenia społecznego pracownika, jeżeli praca nie była rzeczywiście wykonywana.

Przewodniczący SSN Herbert Szurgacz

Sędziowie SN: Roman Kuczyński (sprawozdawca), Jerzy Kwaśniewski

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lipca 2005 r. sprawy z odwołania Heleny Stanisławy B. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w B. o emeryturę, na skutek kasacji ubezpieczonej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 27 lipca 2004 r. [...]

oddalił kasację.

Uzasadnienie

Reklama

Zakład Ubezpieczeń Społecznych w B. decyzją z 9 grudnia 2003 r. odmówił Helenie Stanisławie B. prawa do emerytury po ustaleniu, że nie spełnia przesłanek określonych w art. 29 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118, ze zm.), powołując się w oparciu o art. 58 k.c. na nieważność umowy o pracę zawartej w dniu 5 maja 2003 r.

Reklama

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Suwałkach po rozpoznaniu odwołania Heleny Stanisławy B. od powyższej decyzji organu rentowego wyrokiem z 23 lutego 2004 r. zmienił decyzję i przyznał wnioskodawczyni prawo do emerytury od 19 listopada 2003 r, tj. od daty złożenia wniosku o emeryturę. Z ustaleń Sądu wynika, że wnioskodawczyni zawarła umowę o pracę na stanowisku pracownika biurowego w kantorze wymiany walut prowadzonym przez córkę. Zdaniem Sądu dopuszczony dowód z zeznań świadków potwierdził zatrudnienie i świadczenie pracy na warunkach art. 22 k.p., a zatem brak jest przesłanek obejścia prawa. W apelacji od powyższego wyroku Zakład Ubezpieczeń Społecznych w B. wnosił o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o jego zmianę i oddalenie odwołania. Wyrokowi zarzucał niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.

Sąd Apelacyjny uznał apelację za zasadną biorąc pod uwagę okoliczności, że wnioskodawczyni zatrudniona została na specjalnie dla niej utworzonym stanowisku pracy, które faktycznie było zbędne. Nadto z nadesłanych kserokopii deklaracji podatkowych składanych do Urzędu Skarbowego wynika, że wnioskodawczyni została zatrudniona w kantorze, gdy dochód był znacznie mniejszy niż w miesiącu kiedy został rozwiązany z nią stosunek pracy (2.900 - 3.000 zł w maju i czerwcu oraz 5.100 -6.300 zł w październiku i listopadzie), co zdaniem Sądu potwierdza, że umowa o pracę Heleny Stanisławy B. z Marta S. zawarta została jedynie w celu obejścia art. 29 ustawy o emeryturach i rentach z FUS i uzyskania przez wnioskodawczynię wcześniejszej emerytury. Zgodnie więc z art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p. umowa taka jest nieważna i wnioskodawczyni wbrew stanowisku Sądu Okręgowego nie może skorzystać z uprawnień jakie ustawodawca przyznał osobom „będącym pracownikami".

Ubezpieczona w kasacji zarzucił Sądowi drugiej instancji naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 29 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w związku z art. 58 k.c. i art. 300 k.p oraz naruszenie przepisów procedury cywilnej, w szczególności art. 233 k.p.c.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

Dotychczasowe orzecznictwo Sądu Najwyższego w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych przyjęło jednolicie, że o zakwalifikowaniu zatrudnienia jako czynności pracowniczych rozstrzygają przepisy charakteryzujące stosunek pracy. W ich świetle wymagane jest stwierdzenie, czy praca wykonywana przez pracownika na rzecz pracodawcy była dostosowana do charakteru stosunku pracy, czyli polegała na wykonywaniu pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem (art. 22 § 1 k.p.).

Przedmiotem postępowania sądowego w tej sprawie, w ocenie Sądu Najwyższego, powinno być dążenie do ustalenia, czy dla zrealizowania stanu faktycznego warunkującego przyznanie skarżącej świadczenia ubezpieczenowego konieczne były- poza zawarciem umowy o pracę - dalsze elementy, w szczególności wykonywanie pracy o znamionach zatrudnienia. W związku z tym wymaga przypomnienia, że z obowiązku pracodawcy, polegającego na zgłoszeniu do ubezpieczenia społecznego pracowników (zatrudnionych), należy wysnuć wniosek, iż przesłankę nawiązania stosunku ubezpieczenia oraz wynikające z tego stosunku prawo do świadczeń stanowi nie samo zawarcie umowy o pracę, lecz zatrudnienie, bowiem wykonywanie pracy -a nie samo zawarcie - w ramach stosunku pracy zgodnie z ustawą z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS i ustawą z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych uprawnia do świadczeń przewidzianych w wyżej wymienionych przepisach. Oznacza to także, że zobowiązanie pracownika powinno polegać na wykonywaniu pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz do świadczenia wynagrodzenia przez pracodawcę (art. 22 k.p.). Choć - według art. 11 k.p. - dla nawiązania stosunku pracy niezbędnymi - a według art. 26 k.p. wystarczającymi - są zgodne oświadczenia woli pracodawcy i pracownika, to nie jest możliwe nabycie w wyniku tej tylko czynności prawnej prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego. W świetle tego nie jest istotne, czy strony zawierające umowę o pracę miały realny zamiar wzajemnego zobowiązania się - przez pracownika do świadczenia pracy, a przez pracodawcę do dania mu pracy i wynagrodzenia za nią lecz to, czy taki zamiar stron został w rzeczywistości zrealizowany. Rzeczywisty charakter pracowniczego zatrudnienia osób bliskich pracodawcy wymaga nie tylko stwierdzenia braku formalnych zakazów do ich zatrudniania w ramach stosunku pracy, które w świetle art. 8 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie istnieją ale rygorystycznych ustaleń i przekonującej oceny, że zostały spełnione formalne i realne warunki do podjęcia zatrudnienia, a następnie miało miejsce rzeczywiste wykonywanie przez osobę bliską obowiązków o cechach kreujących zobowiązanie pracownicze. Jest to niezbędne dla wyeliminowania z obrotu prawnego zachowań osób bliskich zmierzających do nadużycia prawa do korzystniejszego tytułu i świadczeń z ubezpieczenia społecznego, zwłaszcza w sytuacji gdy pracodawca tworzy specjalnie nowe stanowisko pracy z godziwym wynagrodzeniem, wpływającym (poprzez należne składki) na wysokość świadczeń z tytułu przejścia na wcześniejszą emeryturę, z których wnioskodawczyni zamierzała korzystać po stosunkowo krótkim okresie od zawarcia umowy o pracę.

Mając powyższe na uwadze oraz fakt, iż Sąd pierwszej instancji nie wykazał dostatecznie, że okoliczności związane z zatrudnieniem wnioskodawczyni w firmie handlowej jej córki wskazywały na niewątpliwe realizowanie rzeczywistego, a nie tylko pozornego stosunku pracy w świetle art. 22 k.p., Sąd drugiej instancji słusznie dokonał oceny (na podstawie zebranych dowodów i zgodnie z doświadczeniem życiowym) charakteru zatrudnienia powódki. Ustalenia w przedmiocie zatrudnienia czynione były ex post, w związku z rozpoznawaniem sporu o świadczenia przysługujące z jego tytułu. Ze względu na brak dostatecznie pewnych dowodów świadczenia pracy ocenianych zgodnie z art. 22 k.p., Sąd drugiej instancji okoliczności te udowadniał pośrednio, na podstawie takich przesłanek (których Sąd pierwszej instancji nie uwzględnił), jak posiadanie przez pracownika kwalifikacji odpowiednich do rodzaju wykonywanej pracy, warunków wykonywania pracy, czy wypełnienia przez pracodawcę obowiązku podatkowego i składkowego. W rozpoznawanej sprawie ustalone zostało, że skarżąca prowadziła w czasie zatrudnienia na podstawie umowy o pracę własną działalność gospodarczą (kwiaciarnię), została zatrudniona na stanowisku pracownika biurowego bez określenia na piśmie zakresu pracowniczych obowiązków na tym stanowisku, pracodawczyni nawet w toku postępowania sądowego nie potrafiła dokładnie sprecyzować tych obowiązków („pilnowała spraw ogólnych") ani wykazać rzeczywistej potrzeby zatrudnienia tego pracownika; zwolniona ze stosunku pracy została z przyczyn ekonomicznych w czasie, kiedy przychody kantoru systematycznie wzrastały. Z powyższego można wyprowadzić wniosek, opierając się na doświadczeniu życiowym i zasadach logiki, że praca ubezpieczonej w ramach stosunku pracy na stanowisku pracownika biurowego w pełnym wymiarze czasu pracy nie byłaby do pogodzenia z dalszym prowadzeniem własnej działalności gospodarczej, co w konsekwencji potwierdza, że praca ubezpieczonej na podstawie stosunku pracy nie była faktycznie wykonywana.

Biorąc powyższe pod rozwagę, Sąd Najwyższy uznał, że wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku odpowiada prawu i oddalił kasację na podstawie art. 39312 k.p.c.

Źródło: Orzeczenia Sądu Najwyższego - Izby Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Kadry
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Stawka godzinowa 2022 – netto, zlecenie

    Stawka godzinowa 2022 i umowa zlecenie – kwota netto i brutto? Ile wynosi minimalne wynagrodzenie na umowach cywilnoprawnych, a ile na umowie o pracę?

    Elektroniczny system kadrowy na praca.gov.pl - nowa ustawa

    Elektroniczny system kadrowy na praca.gov.pl to ułatwienie dla mikroprzedsiębiorcy, rolnika i osoby fizycznej. Za pomocą systemu będzie można zawrzeć umowę o pracę i zlecenia. Automatycznie dokona zgłoszenia do ZUS i KAS, wyliczy wynagrodzenie, składki, podatki i rozliczy urlopy.

    Podwyżka minimalnego wynagrodzenia 2022 a inne świadczenia

    Podwyżka minimalnego wynagrodzenia w 2022 r. wpłynie na wysokość innych świadczeń, np. odprawy, odszkodowania, wynagrodzenia za czas gotowości do pracy i przestój, dodatek za pracę w nocy. Ile wyniosą?

    Praca w upały - zalecenia GIP

    Praca w upały - GIP wydał zalecenia dla pracodawców w związku z wysokimi temperaturami. Jakie obowiązki bhp mają pracodawcy względem pracowników?

    Staż z urzędu pracy 2021 - wynagrodzenie, urlop, L4, ciąża

    Staż z urzędu pracy odbywa osoba bezrobotna. Jakie wynagrodzenie za staż należy się w 2021 r.? Czy stażysta ma prawo do L4 i urlopu? Co w przypadku ciąży?

    Umowa o pomocy przy zbiorach - KRUS 2021

    Umowa o pomocy przy zbiorach w 2021 r. - rolnicy ubezpieczeni w KRUS mogą podpisywać umowy cywilnoprawne na pomoc przy zbiorach. Jaka jest stawka godzinowa?

    Strategia Demograficzna 2040 - zmiany w Kodeksie pracy

    Strategia Demograficzna 2040 przewiduje duże zmiany w Kodeksie pracy. Rodzice będą chronieni przed zwolnieniem i zapewnia się im elastyczną pracę.

    Urlop rodzicielski - rewolucyjne zmiany w 2022 r.

    Urlop rodzicielski - do 2 sierpnia 2022 r. wejdą w życie rewolucyjne zmiany w urlopach rodzicielskich dla ojców. Co się zmieni?

    Bonusy i dni wolne dla zaszczepionych pracowników - PIP

    Bonusy i dni wolne dla zaszczepionych pracowników - co na to PIP? Czy to zgodne z Kodeksem pracy?

    Sygnalista - nowe przepisy od grudnia 2021 r.

    Sygnalista - nowe przepisy implementujące dyrektywę unijną mają wejść w życie w grudniu 2021 r. Kto to sygnalista? Jaki będzie system zgłaszania nieprawidłowości w zakładzie pracy?

    Pracownicy fizyczni w czasie pandemii [RAPORT]

    Pracownicy fizyczni - jak wpłynęła na nich pandemia COVID-19? Zapoznaj się z wynikami raportu "Kariera okiem fachowca".

    Ilu Polaków pracuje po 60. roku życia?

    Praca po 60. roku życia - ilu Polaków nadal pracuje po ukończeniu 60 lat?

    Minimalne wynagrodzenie w 2022 r. netto

    Minimalne wynagrodzenie w 2022 r. wyniesie 3000 zł brutto. Ile to netto?

    Ustawa dezubekizacyjna - Trybunał Konstytucyjny

    Ustawa dezubekizacyjna - Trybunał Konstytucyjny orzekł, że obniżenie renty inwalidzkiej byłym funkcjonariuszom służb bezpieczeństwa PRL jest zgodne z konstytucją.

    Minimalna płaca w 2022 r. - 3000 zł brutto

    Minimalna płaca w 2022 r. - 3000 zł brutto to propozycja rządu. Minimalna stawka godzinowa wyniesie 19,50 zł brutto.

    Waloryzacja środków na kontach i subkontach ZUS 2021

    Waloryzacja środków zgromadzonych na kontach i subkontach w ZUS odbywa się corocznie w czerwcu. W 2021 r. wyniosła 5,41%. O ile zwiększył się stan kont przyszłych emerytów?

    System kadrowo-płacowy - od czego zależy cena?

    System kadrowo-płacowy a cena - od czego zależy, ile kosztuje?

    Konkurs "HR OF CHANGE" – 18 czerwca poznamy zwycięzców!

    Konkurs "HR OF CHANGE" - już 18 czerwca ogłoszeni zostaną zwycięzcy! Kto otrzyma nagrodę w kategoriach: szkolenia i rozwój, zarządzanie zmianą, HR Business Partnering?

    Niepełny etat a praca ponadwymiarowa - jak wynagradzać?

    Niepełny etat a praca ponadwymiarowa - jak wynagradzać pracownika zatrudnionego na część etatu za pracę w godzinach ponadwymiarowych?

    Dodatek wyrównawczy do wynagrodzenia - jak obliczyć?

    Dodatek wyrównawczy do wynagrodzenia - jakie są zasady jego przyznawania? Jak obliczyć wysokość dodatku wyrównawczego?

    Transfer oszczędności PPK - pracodawca może pomóc

    Transfer oszczędności PPK - pracodawca może pomóc pracownikowi (uczestnikowi PPK) w przeniesieniu oszczędności między rachunkami PPK. Ustawa o PPK określa dwie takie sytuacje.

    Zatrudnienie Brytyjczyka po brexicie

    Zatrudnienie Brytyjczyka po brexicie - jak brexit wpłynął na zatrudnienie pracownika z Wielkiej Brytanii w Polsce? Co z dokumentami? Jakich formalności trzeba dokonać?

    Nadanie statusu płatnika składek - wyrok TK (K 15/16)

    Wyrok Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt K 15/16 - czy TK uznał wniosek o nadanie statusu płatnika składek pracodawcy, którego pracownik wykonuje na jego rzecz pracę w ramach umowy cywilnoprawnej zawartej z osobą trzecią?

    Zadaniowy czas pracy a praca zdalna

    Zadaniowy czas pracy a praca zdalna - jak wprowadzić? Jak ewidencjonować i kontrolować czas pracy zdalnej w systemie zadaniowym?

    Dlaczego pracodawcy płacą Ukraińcom więcej niż Polakom?

    Pracodawcy chcą płacić Ukraińcom więcej niż Polakom? Dlaczego?