Kategorie

Uchwała SN z dnia 29 września 2005 r. sygn. II UZP 10/05

Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Beata Gudowska SSN Andrzej Wróbel Protokolant Dorota Białek Z udziałem Prokuratora Prokuratury Krajowej Piotra Wiśniewskiego. w sprawie z wniosku Andrzeja O. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w G. o wcześniejszą emeryturę, po rozpoznaniu na

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Beata Gudowska

SSN Andrzej Wróbel

Protokolant Dorota Białek

Z udziałem Prokuratora Prokuratury Krajowej Piotra Wiśniewskiego.

w sprawie z wniosku Andrzeja O. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w G. o wcześniejszą emeryturę, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 29 września 2005 r.,

zagadnienia prawnego przedstawionego postanowieniem Sądu Apelacyjnego w G.

z dnia 25 maja 2005 r.,

"czy przy ustalaniu prawa do wcześniejszej emerytury możliwe jest zaliczenie okresu pracy w szczególnym charakterze nauczyciela, o którym mowa w § 15 Rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.), do okresów pracy w szczególnych warunkach, o których mowa w § 4 Rozporządzenia".

podjął uchwałę:

przy ustalaniu okresów zatrudnienia warunkujących nabycie prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym nie jest możliwe zaliczenie okresu pracy w szczególnym charakterze nauczyciela do okresów pracy w szczególnych warunkach (§ 15 i § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze - Dz. U. Nr 8 poz. 43 ze zm.).

UZASADNIENIE

Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne powstało na tle następującego stanu faktycznego:

Reklama

Decyzją z dnia 17 lipca 2003 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. odmówił wnioskodawcy Andrzejowi O. przyznania prawa do emerytury, wskazując że nie udokumentował on wymaganych 15 lat pracy w szczególnych warunkach, wykazując jedynie 8 lat 4 miesiące i 22 dni oraz 7 lat i 11 miesięcy pracy w szczególnym charakterze (nauczyciel). W uzasadnieniu decyzji organ rentowy odmówił łącznej oceny wymaganego okresu zatrudnienia poprzez sumowanie obydwu rodzajów tych prac.

Wobec odwołania wnioskodawcy, Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w G. z siedzibą w G., wyrokiem z dnia 21 stycznia 2004 r., zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał ubezpieczonemu prawo do emerytury, przyjmując, że praca nauczyciela, o której mowa w § 15 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.) jest pracą zaliczaną do prac, o których mowa w § 4 tego rozporządzenia, wymienionych w załączniku A. Sąd Okręgowy powołał się na analogiczny pogląd wyrażony w wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 2 grudnia 1998 r. w sprawie III AUa 1105/98 (OSA 1999/10/51).

Reklama

W apelacji organ rentowy, zarzucając naruszenie prawa materialnego - art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) w związku z § 4 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie odwołania, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. W ocenie organu, przy ustalaniu okresów zatrudnienia, okresów wykonywania pracy w szczególnym charakterze (nauczyciel) nie można sumować z okresami pracy w szczególnych warunkach.

Sąd Apelacyjny powziął przy rozstrzyganiu apelacji wątpliwości prawne, którym dał wyraz w przedstawionym w trybie art. 390 § 1 k.p.c. zagadnieniu prawnym. Z niewątpliwego stanu faktycznego sprawy wynika, że ubezpieczony wykonywał prace w warunkach szczególnych, o których mowa w Dziale II załącznika A do rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze i w § 4 ust. 3 (prace na kolei) przez 8 lat 4 miesiące i 22 dni. Ponadto przez 7 lat i 11 miesięcy wykonywał pracę nauczycielską uważaną za pracę w szczególnym charakterze w świetle § 15 rozporządzenia.

Według Sądu Apelacyjnego do rozstrzygnięcia pozostaje kwestia możliwości doliczenia do okresów pracy w szczególnych warunkach, pracy wykonywanej przez ubezpieczonego przez okres 8 lat 4 miesięcy i 22 dni (wymienionej w załączniku A), pracy w szczególnym charakterze, jako nauczyciela - § 15 rozporządzenia, wykonywanej przez 7 lat i 11 miesięcy. Jedynym przepisem regulującym doliczenie do okresów pracy w szczególnych warunkach (wymienionych w wykazie A rozporządzenia), prac nie wymienionych w tym wykazie jest § 4 ust. 3, pozwalający na doliczenie do okresów pracy w szczególnych warunkach wymienionych w wykazie A jedynie okresy pracy na kolei, które w przypadku ubezpieczonego organ rentowy doliczył do prac w szczególnych warunkach, a ponadto okresy pracy górniczej oraz okresy wymienione w § 5 - 10 rozporządzenia. Te ostatnio wymienione przepisy nie dotyczą pracy nauczyciela, gdyż ta praca jest uwzględniona w § 15 rozporządzenia. Oznacza to, że jedyny przepis rozporządzenia, regulujący możliwość doliczania do prac w szczególnych warunkach wymienionych w wykazie A innych prac spoza tego wykazu, nie daje podstaw do doliczenia pracy w szczególnym charakterze w postaci pracy nauczyciela. Możliwość doliczenia do okresów pracy w szczególnych warunkach wymienionych w wykazie A, prac (w szczególnych warunkach), o których mowa w przepisach § 6- 8a rozporządzenia wydaje się zrozumiała, gdyż jedne i drugie są pracami tego samego rodzaju, mając charakter prac w szczególnych warunkach. Natomiast możliwość doliczenia do okresów pracy w szczególnych warunkach wymienionych w wykazie A, niektórych tylko prac w szczególnym charakterze, (jedynie funkcjonariuszy mundurowych, o których mowa w § 9 i 10 rozporządzenie), jest - w ocenie Sądu - niezrozumiała, ale nie daje podstaw do przyjęcia wprost, że do prac w warunkach szczególnych zalicza się prace w charakterze szczególnym (nauczyciela). Według Sądu pominięcie możliwości doliczenia do prac w szczególnych warunkach wymienionych w wykazie A, innych prac w szczególnym charakterze wymienionych w § 11 - 15 rozporządzenia, może godzić w zasadę równości wobec prawa, wyrażoną w art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Na wstępie należy zauważyć, że pytanie zostało sformułowane mało precyzyjnie, Sąd bowiem użył potocznego określenia „wcześniejsza emerytura” podczas gdy pytanie dotyczy ustalenia prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym. Prawo do takiej emerytury przysługuje ubezpieczonym, dla których wiek emerytalny ustalony jest na 60/65 lat, ale w określonych okolicznościach mogą one przejść na emeryturę wcześniej tj. mimo, nie osiągnięcia takiego wieku.

Zgodnie z art. 32 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS ubezpieczonym urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949 r., będącym pracownikami, o których mowa w ust. 2-3, zatrudnionymi w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, przysługuje emerytura w wieku niższym niż określony w art. 27 pkt 1, przy czym według ust. 2 dla celów ustalenia tych uprawnień, za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia w podmiotach, w których obowiązują wykazy stanowisk ustalone na podstawie przepisów dotychczasowych.

W myśl natomiast ust. 3 pkt 5 cytowanego przepisu dla celów ustalenia uprawnień, o których mowa w ust. 1, za pracowników zatrudnionych w szczególnym charakterze uważa się nauczycieli, wychowawców lub innych pracowników pedagogicznych wykonujących pracę nauczycielską wymienioną w art. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela, zaś zasady przechodzenia na emeryturę, bez względu na wiek, nauczycieli urodzonych przed dniem 1 stycznia 1949 r. określają odrębne przepisy (ust. 5).

Z przedstawionych unormowań wynika, że zachowuje swoją moc regulacja zawarta w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, wydanym z upoważnienia i w ramach delegacji ustawowej, zawartej w art. 55 nieobowiązującej już ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), która w art. 53 ust. 4 przewidywała, że w stosunku do nauczycieli uprawnienia z tytułu szczególnego charakteru ich zatrudnienia, regulują odrębne przepisy. W tym kontekście należy odczytywać postanowienia § 2, 4 i 19 powołanego rozporządzenia. Pierwszy z tych przepisów określa w ust. 1, iż okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy, a przy ustalaniu tych okresów, uwzględnia się także okresy takiej pracy wykonywanej przed dniem wejścia w życie rozporządzenia (§19 ust. 1), drugi zaś, w ust. 1 pkt 3 określa, że pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, nabywa prawo do emerytury, jeżeli ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach.

Po tych ogólnych rozważaniach, należy odnosząc się do stanu faktycznego sprawy, przypomnieć, że rozporządzenie rozróżnia zatrudnienie w szczególnych warunkach i zatrudnienie w szczególnym charakterze, przewidując nadto możliwość doliczenia do okresów pracy w szczególnych warunkach, wymienionych w wykazie A, okresów pracy górniczej, okresów zatrudnienia na kolei, a także pracy lub służby bliżej wymienionych w § 5 – 10 rozporządzenia. Z powyższego wynika więc, że zaliczenie innych okresów pracy, w tym pracy pedagogicznej nie jest możliwe. W orzecznictwie przyjmuje się, (por. np. wyrok z dnia 15 grudnia 1997 r., II UKN 417/97, - OSNP 1998/21/638), że nie korzysta z uprawnienia do emerytury w niższym wieku emerytalnym pracownik, który nie udowodnił, że wykonywał pracę w szczególnych warunkach w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku. Z rozważań zawartych w tym orzeczeniu należy nadto wyprowadzić wniosek, iż – ze względu na charakter omawianego świadczenia (wcześniejsza emerytura) – przepisy rozporządzenia należy wykładać ściśle.

W związku z charakterem świadczenia „przy ustalaniu prawa do wcześniejszej emerytury nie jest możliwe zliczenie okresów pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymienionych odrębnie w wykazie A i wykazie B, stanowiących załączniki do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze” (tak w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 8 lutego 2002 r., II UKN 53/01 – OSNP 2003/23/576). Z orzeczenia tego wynika więc, że nie można dokonywać zliczenia różnych okresów pracy w szczególnych warunkach, w związku z różnymi wymogami, od spełnienia których rozporządzenie uzależnia przyznanie świadczenia.

W wyroku z dnia 18 stycznia 2005 r., II UK 137/04 (OSNP 2005/15/234), zawarto tezę, według której § 4 pkt 1 i 3 oraz 15 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze nie przewidują możliwości zaliczenia nauczycielom do okresów pracy w szczególnym charakterze jakichkolwiek innych okresów zatrudnienia, nawet uznanych w myśl rozporządzenia za wykonywane w szczególnym charakterze, tym bardziej więc nie jest dopuszczalne łączenie okresów pracy w warunkach szczególnych z pracą w szczególnym charakterze. Stanowisko to skład rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela.

Przedstawione zasady, wynikają także z - podzielanej przez skład rozpoznający sprawę - uchwały Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 1986 r., III UZP 56/85, (OSNC 1986/12/203).

Z tych względów orzeczono jak w sentencji uchwały.

Chcesz dowiedzieć się więcej, sięgnij po nasze publikacje
KOMPLET: VAT zmiany od 1 lipca 2021 + JPK_VAT +  VAT w e-commerce
KOMPLET: VAT zmiany od 1 lipca 2021 + JPK_VAT + VAT w e-commerce
Tylko teraz
99,00 zł
119,70
Przejdź do sklepu
Źródło: Orzeczenia Sądu Najwyższego - Izby Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Kadry
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Obowiązek szczepień dla niektórych grup zawodowych?

    Obowiązek szczepień dla niektórych grup zawodowych może wejść w życie?

    Pracownicy punktów szczepień jak funkcjonariusze publiczni

    Pracownicy punktów szczepień będą traktowani jak funkcjonariusze publiczni. Co to oznacza?

    Zaświadczenie z ZUS ściągniesz z Internetu

    Zaświadczenie o wysokości emerytury lub zasiłku z ZUS można ściągnąć z Internetu. Jak stworzyć elektroniczne potwierdzenie?

    PIP - coraz częstsze kontrole i decyzje

    Kontrole PIP odbywają się coraz częściej. Gdzie jest ich najwięcej? Jakie branże są najczęściej kontrolowane?

    Kalkulator wynagrodzeń Polski Ład - zlecenie 2022

    Kalkulator wynagrodzeń od umów zlecenie w 2022 r. - jak Polski Ład wpłynie na wysokość wynagrodzenia netto przy zleceniu?

    IOSKU: ile masz na koncie w ZUS?

    IOSKU czyli informacja o tym, ile masz na koncie w ZUS. Jak sprawdzić? Ile wyniesie przyszła emerytura?

    Polski Ład - kalkulator wynagrodzeń, umowa o pracę

    Polski Ład - kalkulator wynagrodzeń pozwala obliczyć dla umowy o pracę wysokość pensji netto, zaliczki na podatek dochodowy oraz składki na ubezpieczenie społeczne w 2022 r.

    Lista obecności a ewidencja czasu pracy – różnice

    Lista obecności pracowników - czy jest obowiązkowa? Czy zastępuje ewidencję czasu pracy? Jakie informacje można zamieścić w tych dokumentach kadrowych? Czy można prowadzić je w elektroniczny sposób? Wyjaśniamy w artykule.

    Pracodawca dyskryminuje pracownika - co można zrobić?

    Dyskryminacja w pracy - kiedy można mówić o nierównym traktowaniu pracowników? Co można zrobić, kiedy pracodawca dyskryminuje pracownika?

    Wpłaty do PPK także od wynagrodzenia po ustaniu zatrudnienia

    Wpłaty do PPK nalicza się także od wynagrodzenia wypłaconego uczestnikowi PPK po ustaniu zatrudnienia. Czy nalicza się je od nagrody stanowiącej podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe? Jeśli tak, to w jakiej wysokości procentowej?

    Ile wynosi najniższa krajowa?

    Najniższa krajowa w 2021 i 2022 r. - ile wynosi brutto i netto? Jaka jest stawka godzinowa? Oto kalkulator wynagrodzeń.

    Praca zdalna w Kodeksie pracy - zmiany w projekcie

    Praca zdalna w Kodeksie pracy - jest nowa wersja projektu nowelizacji. Co się zmieni?

    Rejestracja w urzędzie pracy a umowa zlecenie, dzieło, działalność

    Rejestracja w urzędzie pracy - czy bezrobotny może wykonywać pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy o dzieło lub prowadzić działalność nierejestrowaną?

    Prezeska, prawniczka, psycholożka - kobiety o feminatywach

    Feminatywy - jakim językiem pisane są oferty pracy? Jak kobiety oceniają żeńskie nazwy stanowisk, np. prezeska, prawniczka, psycholożka? Oto wyniki badania.

    Zezwolenie na pracę sezonową dla cudzoziemca - jak uzyskać [PORADNIK]

    Zezwolenie na pracę sezonową dla cudzoziemca. Od 1 stycznia 2018 roku obowiązują nowe regulacje prawne dotyczące cudzoziemców świadczących prace sezonową. O zezwolenie typu S, czyli na pracę sezonową, mogą ubiegać się pracodawcy, którzy planują zatrudnić obcokrajowców do pracy w rolnictwie, ogrodnictwie lub turystyce.

    Błędy w umowie o pracę - jak je poprawić?

    Błędy w umowie o pracę w zakresie wynagrodzenia i innych świadczeń - jak je poprawić?

    Pracodawcy nie chcą pracy zdalnej [BADANIE]

    Praca zdalna nie jest dla pracodawców najlepszym rozwiązaniem. Prawie wszyscy chcą powrotu do biur. Wprowadzą elastyczne godziny rozpoczęcia i zakończenia pracy.

    Udzielanie zaległego urlopu wypoczynkowego - ustawa o covid-19

    Zaległy urlop wypoczynkowy - jak udzielić zgodnie z ustawą o COVID-19?

    Urząd pracy pomoże zmienić pracę

    Urząd pracy pomoże zmienić pracę i kwalifikacje pracownika. Obecnie skupia się na zatrudnianiu bezrobotnych. Rząd chce rozszerzyć jego kompetencje.

    Utrata pracy i finanse - obawy pracowników

    Utrata pracy i finanse to główne zmartwienia polskich pracowników. Ratują ich jednak deficyty kadrowe.

    Ukąszenie kleszcza a wypadek przy pracy - obowiązki pracodawcy

    Ukąszenie kleszcza - czy to może być wypadek przy pracy? Czy pracodawca zatrudniający pracowników do pracy na świeżym powietrzu ma obowiązek zabezpieczenia ich przed kleszczami?

    Sygnalista w firmie od 17 grudnia 2021 r. - co z ustawą?

    Sygnalista w firmie musi być wdrożony od 17 grudnia 2021 r. Polska musi implementować przepisy unijne do 16 grudnia tego roku. Co z ustawą o sygnalistach?

    Urlop wypoczynkowy - kalkulator

    Urlop wypoczynkowy - kalkulator wymiaru urlopu wypoczynkowego pozwala wyliczyć, ile dni urlopu przysługuje pracownikowi.

    Piloci wycieczek i przewodnicy turystyczni - zwolnienie z ZUS

    Piloci wycieczek i przewodnicy turystyczni mogą składać wnioski o zwolnienie z ZUS za lipiec, sierpień i wrzesień 2020 r. Do kiedy? Jakie warunki należy spełnić?

    Sklepiki szkolne - Tarcza Antykryzysowa

    Sklepiki szkolne - Tarcza Antykryzysowa przyznaje postojowe i zwolnienie z ZUS. Jakie kody PKD? Jakie warunki należy spełnić? Do kiedy złożyć wniosek?