Kategorie

Wyrok SN z dnia 15 czerwca 2005 r. sygn. II UK 248/04

Jeżeli nie orzeczono rozwodu albo separacji, to uzasadnione jest domniemanie, że między małżonkami istnieje wspólność małżeńska w rozumieniu art. 70 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Przewodniczący SSN Herbert Szurgacz

Jeżeli nie orzeczono rozwodu albo separacji, to uzasadnione jest domniemanie, że między małżonkami istnieje wspólność małżeńska w rozumieniu art. 70 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.).

Przewodniczący SSN Herbert Szurgacz

Sędziowie SN: Maria Tyszel, Andrzej Wasilewski (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 czerwca 2005 r. sprawy z wniosku Domiceli K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Od-działowi w G. o rentę rodzinną na skutek kasacji organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 11 maja 2004 r. [...]

oddalił kasację.

Uzasadnienie

Reklama

Sąd Apelacyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 11 maja 2004 r. [...] oddalił apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w G. od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Toruniu z dnia 23 stycznia 2003 r. [...], którym zmieniona została decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w G. z dnia 12 sierpnia 2002 r. odmawiająca wnioskodawczyni - Domiceli K. prawa do renty rodzinnej po zmarłym w dniu 3 czerwca 2002 r. mężu - Bolesławie K., w ten sposób, że Sąd Okręgowy przyznał wnioskodawczyni prawo do renty rodzinnej po zmarłym mężu od dnia 12 lipca 2002 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku w uzasadnieniu swego wyroku stwierdził, że podstawę prawną dochodzonego przez wnioskodawczy-nię świadczenia stanowi art. 70 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118, powoływanej nadal jako ustawa o emeryturach i rentach z FUS), stanowiący, że prawo do renty rodzinnej nabywa wdowa, jeżeli w chwili śmierci męża osiągnęła wiek 50 lat. Wnioskodawczyni w chwili śmierci męża osiągnęła wiek 50 lat, natomiast „wbrew stanowisku organu rentowego, sam fakt, iż małżonkowie nie mieszkali razem, nie świadczy o istnieniu faktycznej separacji i konieczności spełnienia przez ubezpieczoną przesłanek opisanych w ust. 3 art. 70 ustawy. Z prawidłowych ustaleń Sądu Okręgowego wynika, że między małżonkami istniała wspólność majątkowa małżeńska i nie została zerwana więź emocjonalna i ekonomiczna. Sąd Apelacyjny podziela ustalenia Sądu I instancji, co do istnienia między małżonkami wspólności, jak i ocenę dowodów, na podstawie których Sąd oparł swoje ustalenia.”

W kasacji od powyższego wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku pełnomocnik organu rentowego zarzucił naruszenie: po pierwsze - art. 70 ust. 3 ustawy emeryturach i rentach z FUS „polegające na uznaniu przez Sąd Apelacyjny, iż wnioskodawczyni pozostawała we wspólności małżeńskiej przed śmiercią męża i tym samym wypełnia przesłanki określone w cytowanym przepisie skutkujące przyznaniem renty rodzinnej po zmarłym mężu, podczas gdy wnioskodawczyni pozostawała z mężem przez okres czterech lat w faktycznej separacji, co wyklucza zastosowanie art. 70 ust. 3 ustawy i w konsekwencji powoduje odmowę przyznania renty rodzinnej”; oraz po drugie - art. 233 k.p.c., ponieważ „Sąd nie dokonał wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego i nie uwzględnił w swoich rozważaniach oświadczenia wnioskodawczyni, iż w okresie czterech lat przed śmiercią męża małżonkowie pozostawali w separacji, mieszkali w odrębnych lokalach mieszkalnych, co oznacza iż nie prowadzili wspólnego gospodarstwa domowego, a dał wiarę dowodom z zeznań świadków - członkom rodziny, jak i znajomej pracującej z wniosko-dawczynią i wbrew zebranym w sprawie dowodom uznał, iż wnioskodawczyni do dnia śmierci męża pozostawała z nim we wspólności małżeńskiej, a to stanowi iż zgodnie z art. 70 ust. 3 ustawy (...) przysługuje jej renta rodzinna, gdy tymczasem wszystkie dowody wskazują iż pomiędzy małżonkami nie istniała wspólność małżeńska od dnia, kiedy małżonkowie przestali z sobą zamieszkiwać. Sąd powinien zwrócić uwagę, a nie zrobił tego, na rozbieżności istniejące w zeznaniach pani U. Z jednej strony pani U. stwierdziła, iż nie znała szczegółów z życia wnioskodawczyni i jej męża oraz ich wzajemnych rozliczeń finansowych, następnie oświadczyła, że zarówno pan K., jak i wnioskodawczyni wspomagali się wzajemnie finansowo. Świadek zeznała, iż ostatni raz widziała pana K. w kwietniu 2001 r. W tej sytuacji powstaje poważna wątpliwość skąd pani U. czerpała swoje przekonanie, że wnioskodawczyni - do końca życia pana K. - żywiła, zajmowała się jego opierunkiem i dawała mu pieniądze. Organ rentowy uważa, iż powyższe stwierdzenie zostało świadkowi zasugerowane. Organ rentowy zwraca uwagę na fakt, iż pan K. otrzymywał emeryturę w wysokości 1.235,97 złotych, tj. 1.044,28 złotych netto, zaś wnioskodawczyni pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 876,00 złotych, tj. 752,26 złotych netto. Trudno w tej sytuacji przyjąć, iż przy takich dochodach wnioskodawczyni mogła jeszcze wspierać finansowo pana K.”. W konsekwencji, w kasacji sformułowany został wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania wnioskodawczyni w całości oraz o zasądzenie od wnioskodawczyni na rzecz organu rentowego kosztów postępowania kasacyjnego wedle norm przepisanych. Równocześnie, jako okoliczność uzasadniającą przyjęcie kasacji do rozpoznania pełnomocnik organu rentowego wskazał na to, że „Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 6 marca 1997 r., II UKN 17/97 (OSNAPiUS 1997 nr 23 poz. 477) stwierdził, iż przez wspólność małżeńską należy rozumieć rzeczywisty związek łączący oboje małżonków, obejmujący wspólne zamieszkiwanie i prowadzenie wspólnego gospodarstwa, wspólne pożycie, wierność i pomoc we współdziałaniu dla dobra rodziny. Odmienne pojmowanie wspólności małżeńskiej prezentowane przez Sąd Apelacyjny prowadzi do daleko idącej liberalizacji tego pojęcia skutkującej przyznawaniem rent rodzinnych osobom, którym ustawodawca tego prawa odmówił. Stąd jawi się bezpośrednia potrzeba wykładni art. 70 ust. 3 ustawy.”

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Reklama

Przepis art. 70 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) stanowi między innymi, że „wdowa ma prawo do renty rodzinnej jeżeli w chwili śmierci męża osiągnęła wiek 50 lat”. Natomiast, stosownie do art. 70 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, „wdowa, która do dnia śmierci męża nie pozostawała z nim we wspólności małżeńskiej, ma prawo do renty rodzinnej, jeżeli oprócz spełnienia warunków określonych w ust. 1 (...) miała w dniu śmierci męża prawo do alimentów z jego strony ustalone wyrokiem lub ugodą sądową.” Nota bene, tak samo regulowały w tym zakresie kwestię prawa wdowy do renty rodzinnej po śmierci męża także przepisy art. 41 ust. 1 pkt 1 oraz w art. 41 ust. 3 uprzednio obowiązującej ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.). Przy czym, w świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego, użyty w tym kontekście zwrot normatywny „wspólność małżeńska” (art. 70 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, a uprzednio art. 41 ust. 3 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin), który nie został zdefiniowany przez ustawodawcę, nie jest synonimem „wspólności majątkowej” (wspólności ustawowej) małżonków, o której mowa w przepisach art. 31 oraz art. 48 i nast. ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy. „Wspólność małżeńska” oznacza natomiast sytuację, w której pomiędzy obojgiem małżonkami istnieje więź ekonomiczna i emocjonalna, która przejawiać się może między innymi we wspólnym zamieszkiwaniu i prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego, wspólnym pożyciu, wierności i pomocy we współdziałaniu dla dobra założonej rodziny (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 marca 1997 r., II UKN 17/97, OSNAPiUS 1997 nr 23, poz. 477; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 1997 r., II UKN 122/97, OSNAPiUS 1998 nr 6 poz. 189; wyrok Sądu Najwyższego z 3 grudnia 2004 r., II UK 78/04, OSNP 2005 nr 12 poz. 179). Jednakże okoliczność, że małżonkowie nie mieszkają razem i dlatego nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego sama przez się nie przesądza jeszcze o tym, że nie pozostają oni we „wspólności małżeńskiej”. Jeżeli bowiem nie orzeczono rozwodu albo separacji, to z samego faktu trwania małżeństwa należy domniemywać, że pomiędzy małżonkami istnieje „wspólność małżeńska”, chyba że w konkretnym wypadku organ rentowy wykaże, iż „do dnia śmierci męża małżonkowie nie pozostawali we wspólności małżeńskiej”.

W rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, że: a) wnioskodawczyni - wdowa po zmarłym Bolesławie K. w chwili śmierci męża osiągnęła wiek 50 lat; b) w przedstawionym organowi rentowemu „oświadczeniu o wspólności małżeńskiej” wnioskodawczyni stwierdziła, że: po pierwsze - „pozostawałam we wspólności małżeńskiej ze zmarłym do chwili jego śmierci w dniu 3 czerwca 2002 r.” oraz po drugie - „nie zamieszkiwałam wspólnie z mężem. Żyliśmy w separacji, która nie była prawnie przeprowadzona”; przy czym, w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Gdańsku wnioskodawczyni zeznała, iż „napisałam, że żyjemy z mężem w separacji pod wpływem informacji, którą otrzymałam od pana z ZUS-u”; c) z kolei, w toku postępowania sądowego, w wyniku przesłuchania wnioskodawczyni oraz świadków ustalono, że jakkolwiek małżonek wnioskodawczyni od około trzech lat mieszkał osobno i prowadził odrębne gospodarstwo domowe, a kontakty pomiędzy małżonkami były nieregularne (co było rezultatem choroby alkoholowej zmarłego małżonka), to jednak pomiędzy obojgiem małżonkami istniała nadal więź duchowa i ekonomiczna, której wyrazem było: - z jednej strony - to, że małżonek wnioskodawczyni dysponował kluczami do zajmowanego przez nią mieszkania, sporadyczne ją odwiedzał, świadcząc w czasie tych wizyt drobne usługi (wykonując między innymi w razie potrzeby drobne reperacje urządzeń domowych) oraz wspomagając ją finansowo (dając jej pieniądze na lekarstwa); a - z drugiej strony - fakt, że część rzeczy osobistych małżonek wnioskodawczyni nadal pozostawiał w jej mieszkaniu, wnioskodawczyni prała i reperowała jego bieliznę, po części mu ją także kupowała, sporadycznie spożywał u niej posiłki, a także pozostawał na noc; ponadto, po śmierci męża wnioskodawczyni zorganizowała jego pochówek. Równocześnie, z akt sprawy nie wynika, aby któreś z obojga małżonków związało się w tym czasie z osobą trzecią. Nie zasługiwał natomiast na uwzględnienie podniesiony przez organ rentowy w uzasadnieniu kasacji zarzut rozbieżności w zeznaniach świadka Aliny U., która wprawdzie stwierdziła, „iż nie znała szczegółów z życia wnioskodawczyni i jej męża oraz ich wzajemnych rozliczeń finansowych. Następnie oświadczyła, że zarówno pan K., jak i wnioskodawczyni wspomagali się wzajemnie finansowo”, ale równocześnie zeznała, że „ostatni raz widziała pana K. w kwietniu 2001 r.”, co dało organowi rentowemu asumpt do sformułowania następującej konkluzji: „w tej sytuacji powstaje poważna wątpliwość, skąd pani U. czerpała swoje przekonanie, że wnioskodawczyni - do końca życia pana K. - żywiła, zajmowała się jego opierunkiem i dawała mu pieniądze.” Należy bowiem zważyć, że - po pierwsze - przekazane przez świadek Alinę U. informacje dotyczące wzajemnych stosunków pomiędzy wnioskodawczynią i jej mężem - Bolesławem K. okazały się być zbieżne z zeznaniami dwojga pozostałych świadków w tej sprawie, a mianowicie z zeznaniami świadka Reginy L. oraz z zeznaniami Piotra K. - syna wnioskodawczyni; oraz - po drugie - obecny na rozprawie sądowej w czasie przesłuchania świadka Aliny U. pełnomocnik organu rentowego nie podważył wiarygodności jej zeznań. Tym samym, nieuzasadniony okazał się podniesiony w kasacji zarzut naruszenia art. 233 k.p.c., poprzez rzekome niedokonanie przez Sąd Apelacyjny w Gdańsku wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego w niniejszej sprawie.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39312 k.p.c. w związku z art. 3 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks postepowania cywilnego oraz ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98), orzekł jak w sentencji.

Chcesz dowiedzieć się więcej, sięgnij po nasze publikacje
KOMPLET: VAT zmiany od 1 lipca 2021 + JPK_VAT +  VAT w e-commerce
KOMPLET: VAT zmiany od 1 lipca 2021 + JPK_VAT + VAT w e-commerce
Tylko teraz
99,00 zł
119,70
Przejdź do sklepu
Źródło: Orzeczenia Sądu Najwyższego - Izby Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Kadry
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Obowiązek szczepień dla niektórych grup zawodowych?

    Obowiązek szczepień dla niektórych grup zawodowych może wejść w życie?

    Pracownicy punktów szczepień jak funkcjonariusze publiczni

    Pracownicy punktów szczepień będą traktowani jak funkcjonariusze publiczni. Co to oznacza?

    Zaświadczenie z ZUS ściągniesz z Internetu

    Zaświadczenie o wysokości emerytury lub zasiłku z ZUS można ściągnąć z Internetu. Jak stworzyć elektroniczne potwierdzenie?

    PIP - coraz częstsze kontrole i decyzje

    Kontrole PIP odbywają się coraz częściej. Gdzie jest ich najwięcej? Jakie branże są najczęściej kontrolowane?

    Kalkulator wynagrodzeń Polski Ład - zlecenie 2022

    Kalkulator wynagrodzeń od umów zlecenie w 2022 r. - jak Polski Ład wpłynie na wysokość wynagrodzenia netto przy zleceniu?

    IOSKU: ile masz na koncie w ZUS?

    IOSKU czyli informacja o tym, ile masz na koncie w ZUS. Jak sprawdzić? Ile wyniesie przyszła emerytura?

    Polski Ład - kalkulator wynagrodzeń, umowa o pracę

    Polski Ład - kalkulator wynagrodzeń pozwala obliczyć dla umowy o pracę wysokość pensji netto, zaliczki na podatek dochodowy oraz składki na ubezpieczenie społeczne w 2022 r.

    Lista obecności a ewidencja czasu pracy – różnice

    Lista obecności pracowników - czy jest obowiązkowa? Czy zastępuje ewidencję czasu pracy? Jakie informacje można zamieścić w tych dokumentach kadrowych? Czy można prowadzić je w elektroniczny sposób? Wyjaśniamy w artykule.

    Pracodawca dyskryminuje pracownika - co można zrobić?

    Dyskryminacja w pracy - kiedy można mówić o nierównym traktowaniu pracowników? Co można zrobić, kiedy pracodawca dyskryminuje pracownika?

    Wpłaty do PPK także od wynagrodzenia po ustaniu zatrudnienia

    Wpłaty do PPK nalicza się także od wynagrodzenia wypłaconego uczestnikowi PPK po ustaniu zatrudnienia. Czy nalicza się je od nagrody stanowiącej podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe? Jeśli tak, to w jakiej wysokości procentowej?

    Ile wynosi najniższa krajowa?

    Najniższa krajowa w 2021 i 2022 r. - ile wynosi brutto i netto? Jaka jest stawka godzinowa? Oto kalkulator wynagrodzeń.

    Praca zdalna w Kodeksie pracy - zmiany w projekcie

    Praca zdalna w Kodeksie pracy - jest nowa wersja projektu nowelizacji. Co się zmieni?

    Rejestracja w urzędzie pracy a umowa zlecenie, dzieło, działalność

    Rejestracja w urzędzie pracy - czy bezrobotny może wykonywać pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy o dzieło lub prowadzić działalność nierejestrowaną?

    Prezeska, prawniczka, psycholożka - kobiety o feminatywach

    Feminatywy - jakim językiem pisane są oferty pracy? Jak kobiety oceniają żeńskie nazwy stanowisk, np. prezeska, prawniczka, psycholożka? Oto wyniki badania.

    Zezwolenie na pracę sezonową dla cudzoziemca - jak uzyskać [PORADNIK]

    Zezwolenie na pracę sezonową dla cudzoziemca. Od 1 stycznia 2018 roku obowiązują nowe regulacje prawne dotyczące cudzoziemców świadczących prace sezonową. O zezwolenie typu S, czyli na pracę sezonową, mogą ubiegać się pracodawcy, którzy planują zatrudnić obcokrajowców do pracy w rolnictwie, ogrodnictwie lub turystyce.

    Błędy w umowie o pracę - jak je poprawić?

    Błędy w umowie o pracę w zakresie wynagrodzenia i innych świadczeń - jak je poprawić?

    Pracodawcy nie chcą pracy zdalnej [BADANIE]

    Praca zdalna nie jest dla pracodawców najlepszym rozwiązaniem. Prawie wszyscy chcą powrotu do biur. Wprowadzą elastyczne godziny rozpoczęcia i zakończenia pracy.

    Udzielanie zaległego urlopu wypoczynkowego - ustawa o covid-19

    Zaległy urlop wypoczynkowy - jak udzielić zgodnie z ustawą o COVID-19?

    Urząd pracy pomoże zmienić pracę

    Urząd pracy pomoże zmienić pracę i kwalifikacje pracownika. Obecnie skupia się na zatrudnianiu bezrobotnych. Rząd chce rozszerzyć jego kompetencje.

    Utrata pracy i finanse - obawy pracowników

    Utrata pracy i finanse to główne zmartwienia polskich pracowników. Ratują ich jednak deficyty kadrowe.

    Ukąszenie kleszcza a wypadek przy pracy - obowiązki pracodawcy

    Ukąszenie kleszcza - czy to może być wypadek przy pracy? Czy pracodawca zatrudniający pracowników do pracy na świeżym powietrzu ma obowiązek zabezpieczenia ich przed kleszczami?

    Sygnalista w firmie od 17 grudnia 2021 r. - co z ustawą?

    Sygnalista w firmie musi być wdrożony od 17 grudnia 2021 r. Polska musi implementować przepisy unijne do 16 grudnia tego roku. Co z ustawą o sygnalistach?

    Urlop wypoczynkowy - kalkulator

    Urlop wypoczynkowy - kalkulator wymiaru urlopu wypoczynkowego pozwala wyliczyć, ile dni urlopu przysługuje pracownikowi.

    Piloci wycieczek i przewodnicy turystyczni - zwolnienie z ZUS

    Piloci wycieczek i przewodnicy turystyczni mogą składać wnioski o zwolnienie z ZUS za lipiec, sierpień i wrzesień 2020 r. Do kiedy? Jakie warunki należy spełnić?

    Sklepiki szkolne - Tarcza Antykryzysowa

    Sklepiki szkolne - Tarcza Antykryzysowa przyznaje postojowe i zwolnienie z ZUS. Jakie kody PKD? Jakie warunki należy spełnić? Do kiedy złożyć wniosek?