Kategorie

Wyrok SN z dnia 16 maja 2006 r., sygn. I UK 284/05

Ubezpieczona, która nawiązała stosunek pracy po osiągnięciu 55 lat może przejść na emeryturę na podstawie art. 29 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) w brzmieniu sprzed jego zmiany dokonanej ustawą z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 121, poz. 1264).  

Ubezpieczona, która nawiązała stosunek pracy po osiągnięciu 55 lat może przejść na emeryturę na podstawie art. 29 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) w brzmieniu sprzed jego zmiany dokonanej ustawą z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 121, poz. 1264).

 

Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza (sprawozdawca),

Sędziowie: SN Roman Kuczyński, SA Jolanta Strusińska-Żukowska.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2006 r. sprawy z odwołania Anny D. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w Z. o emeryturę, na skutek kasacji odwołującej się od wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 14 grudnia 2004 r. [...]

uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w Białymstoku do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łomży wyrokiem z dnia 5 sierpnia 2004 r. zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w Z. z dnia 29 czerwca 2004 r. i przyznał Annie D. prawo do emerytu­ry od 1 maja 2004 r. Zaskarżoną decyzją organ rentowy odmówił ubezpieczonej prawa do emerytury na podstawie art. 46 w związku z art. 29 ustawy z dnia 17 grud­nia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wobec niezaliczenia do wymaganego okresu ubezpieczeniowego okresu pracy w gospodar­stwie rolnym rodziców od 31 marca 1965 r. do 24 czerwca 1966 r.

Okres ubezpieczenia wnioskodawczyni urodzonej 31 marca 1949 r., wynoszący 29 lat, 1 miesiąc i 2 dni był bezsporny. Sąd Okręgowy ustalił także, iż Anna D. w latach 1963-1966 uczyła się w Zasadniczej Szkole Zawodowej w B. a mieszkała we wsi S.G. gmina C. wraz z rodzicami, którzy prowadzili gospodarstwo rolne o po­wierzchni 7 ha. Rodzice mieli konia, pięć krów, świnie, owce i drób. Nikt poza nią nie mieszkał wówczas z rodzicami. Matka jej przeszła zawał. Od listopada 1964 r. do 24 czerwca 1966 r. wnioskodawczyni dojeżdżała do szkoły w B. Dojazd do szkoły pociągiem zajmował jej godzinę, a z domu do stacji PKP odległej o 1 km chodziła pie­szo lub dojeżdżała rowerem. Przez 3 dni wnioskodawczyni dojeżdżała do szkoły na godzinę 800 i wracała o godz. 1500, przez kolejne dni dojeżdżała do szkoły na godz. 1400 lub 1500 i wracała około 1900 lub później. Gdy uczyła się rano, po powrocie ze szkoły pracowała w gospodarstwie rolnym do godz. 2100. Gdy uczyła się po południu, pracowała w gospodarstwie rolnym od godz. 530 do czasu wyjścia na pociąg. Sąd Okręgowy ustalił, że wnioskodawczyni pracowała przy obrządku zwierząt, sianoko­sach, żniwach, wykopkach ziemniaków, pieleniu warzyw, młóceniu zboża i wykonywała prace gospodarskie. W świetle powyższego Sąd uznał, że w tym czasie stale pracowała w gospodarstwie rolnym rodziców przynajmniej 4-5 godzin dziennie. Nie przeszkodziło jej to w nauce, gdyż uczyła się na dwie zmiany. Praca wnioskodaw­czyni w gospodarstwie rolnym rodziców była niezbędna dla utrzymania całej rodziny. Zdaniem Sądu Okręgowego po doliczeniu spornego okresu ubezpieczona wniosko­dawczyni spełnia warunki przyznania jej emerytury.

Na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Sąd Apelacyjny - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku wyrokiem z dnia 14 grudnia 2004 r. zmienił wyrok Sądu Okręgowego i oddalił odwołanie.

Sąd Apelacyjny podniósł, że wnioskodawczyni ukończyła 55 lat 31 marca 2004 r. i w tym dniu nie pozostawała w zatrudnieniu bowiem od 1995 r. otrzymuje ona rentę z tytułu niezdolności do pracy, zaś przed przyznaniem świadczenia prowadziła działalność gospodarczą (sklep spożywczo-przemysłowy). Pracę w „Hurt Detal Artykuły Spożywczo Rolne - Anna S. w W.M.” wnioskodawczyni podjęła 1 kwietnia 2004 r. w ramach umowy o pracę na czas określony, która to umowa została rozwiązana z dniem 30 kwietnia 2004 r. Zdaniem Sądu drugiej instancji skoro ubezpieczona w dacie spełnienia warunku do uzyskania wcześniejszej emerytury (osiągnięcia wieku 55 lat) nie była pracownikiem, sporny fakt pracy w gospodarstwie rolnym nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, bowiem nawet po doliczeniu tego okresu emerytura przewidziana w art. 29 ustawy z 17 grudnia 1998 r. nie przysługiwałaby ubezpieczonej. Sąd Apelacyjny powołał się także na wyrok Sadu Najwyższego z dnia 12 lutego 2004 r., II UK 239/03 (OSNP 2004 nr 20, poz. 356).

Wnioskodawczyni wniosła kasację od tego wyroku. Skarżonemu orzeczeniu zarzucała naruszenie „art. 29, 4 pkt 13, 2 pkt 1” ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, przez błędną jego wy-kładnię polegającą na nietrafnym przyjęciu, iż przepis art. 29 ustawy ma zastosowa­nie jedynie wobec ubezpieczonych będących pracownikami w dacie, z jaką mogą przejść na emeryturę, podczas gdy prawidłowa wykładnia wymienionych przepisów wskazuje, iż zawarte w art. 29 ustawy określenie - ubezpieczeni będący pracowni­kami - oznacza, że emerytura na warunkach przewidzianych w tym przepisie przysługuje wyłącznie grupie ubezpieczonych, dla których tytułem objęcia ubezpiecze­niem jest stosunek pracowniczy, nie oznacza natomiast warunku pozostawania w zatrudnieniu bezpośrednio przed zgłoszeniem wniosku o emeryturę. Podnosiła także zarzut naruszenia art. 233 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c., a także art. 382 i 386 § 1 k.p.c., przez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego i pominięcie faktu, iż odwołująca się przez okres 12 lat i 6 miesięcy podlegała ubezpiecze­niu społecznemu, o jakim mowa w art. 4 ust. 13 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r., oraz uznanie, iż sporny fakt pracy w gospodarstwie rolnym nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, podczas gdy wszechstronna ocena zgromadzonych dowodów i prawidłowa wykładnia art. 29 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wskazują, iż spełniła ona wszystkie ustawowe warunki do uzyska­nia emerytury na zasadach określonych w tym artykule.

Kasacja zawiera wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjne­go i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi, przy uwzględnieniu kosztów postępowania, ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie apelacji oraz zasądzenie kosztów.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

Nie można odmówić słuszności podniesionemu w kasacji zarzutowi narusze­nia art. 29 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Zaskarżona odwołaniem ubezpieczonej Anny D. decyzja została wydana przed wej­ściem w życie nowelizacji tego przepisu dokonanej ustawą z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 121, poz. 1264). Ustawa nowelizująca weszła w życie 1 lipca 2004 r. a de­cyzja została wydana 29 czerwca 2004 r. Przepis art. 29 w dotychczasowym brzmie­niu ma zastosowanie do ubezpieczonej poprzez art. 46 ustawy z 17 grudnia 1998 r., jako że urodziła się ona po 31 grudnia 1948 r.

Wśród koniecznych warunków przejścia na emeryturę przed osiągnięciem wieku emerytalnego ogólnego (na tzw. wcześniejszą emeryturę) w przepisie art. 29 wymieniony był wiek - 55 lat dla kobiet i 60 w odniesieniu do mężczyzn - oraz legity­mowanie się odpowiednimi okresami składkowymi i nieskładkowymi.

W judykaturze aprobowany był pogląd, w myśl którego z wyjątkowego prawa ustanowionego w omawianym przepisie mogli skorzystać jedynie ubezpieczeni, któ­rzy byli pracownikami bezpośrednio przed zgłoszeniem wniosku o tę emeryturę (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 grudnia 2001 r., II UKN 646/00, OSNP 2003 nr 18, poz. 445). Pogląd ten wyprowadzany był ze sformułowania: „ubezpieczeni... będący pracownikami”. W ocenie składu Sądu Najwyższego rozpoznającego tę sprawę stanowisko to nie budzi wątpliwości i winno być zaaprobowane. Ubezpieczona Anna D. była pracownicą bezpośrednio przed zgłoszeniem wniosku o emeryturę. Nie była pracownicą w dniu ukończenia 55 lat. W art. 29 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie można jednakże doszukać się wymagania konieczności jednoczesnego spełnienia wszystkich określonych w nim wymagań. Wiek 55 lat jest określony jako minimalny. Nie ma przeszkód do przejścia na emeryturę na podstawie tego przepisu w wieku późniejszym, ani w sytuacji, gdy stosunek pracy został nawiązany po osiągnięciu tego wieku. Istotne było jedynie, by trwał on (został rozwiązany) bezpośrednio przed złożeniem wniosku. Odmienny pogląd zdaje się wynikać z tezy wyroku Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 2004 r., II UK 239/03 (OSNP 2004 nr 20, poz. 356), zgodnie z którą przepis art. 29 ustawy z dnia 17 grud­nia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych określający warunki uzyskania prawa do emerytury korzystniejsze od ogólnych dotyczy wyłącznie ubezpieczonych będących pracownikami w dacie, z jaką mogą przejść na emeryturę a więc po spełnieniu ostatniego z wymaganych warunków. Na wyrok ten powołał się Sąd Apelacyjny. Trzeba jednak zwrócić uwagę na to, że przytoczona teza została sformułowana na tle stanu faktycznego całkowicie odmiennego od rozważanego w niniejszej sprawie. W sprawie II UK 239/03 ubiegająca się o emeryturę nie była pracownicą przed złożeniem wniosku; jej ostatnim ubezpieczeniem nie było ubezpieczenie pracownicze lecz rolnicze. Nie można zatem rozumieć przedstawionej tezy w oderwaniu od tego stanu faktycznego.

Wspomnianą ustawą nowelizującą zostały wprowadzone dodatkowe wymaga­nia konieczne do uzyskania tzw. emerytury wcześniejszej dotyczące właśnie kwestii pozostawania w stosunku pracy przed zgłoszeniem wniosku oraz przez odpowiednio długi czas w ciągu ostatnich 24 miesięcy (z wyjątkiem odnoszącym się do osób uprawnionych do renty z tytułu niezdolności do pracy).

Sąd Najwyższy uznał zatem, że Sąd drugiej instancji bezpodstawnie przyjął nadmiernie restrykcyjne rozumienie art. 29 ustawy z 17 grudnia 1998 r. w brzmieniu mającym zastosowanie w sprawie, uchylił się natomiast od rozpoznania zarzutów apelacji. Powodowało to konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania (art. 39313 § 1 k. p. c.). Do rozpoznania kasacji miały zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania cywilnego sprzed nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98), a to z uwagi na to, że zaskarżony wyrok zapadł przed jej wejściem w życie.

Chcesz dowiedzieć się więcej, sięgnij po nasze publikacje
KOMPLET: VAT zmiany od 1 lipca 2021 + JPK_VAT +  VAT w e-commerce
KOMPLET: VAT zmiany od 1 lipca 2021 + JPK_VAT + VAT w e-commerce
Tylko teraz
99,00 zł
119,70
Przejdź do sklepu
Źródło: Orzeczenia Sądu Najwyższego - Izby Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Kadry
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Jak można podzielić urlop ojcowski?

    Urlop ojcowski przysługuje w wymiarze 2 tygodni. Jak można go podzielić? Do kiedy należy go wykorzystać?

    Skrócenie izolacji i dopuszczenie pracownika do pracy

    Skrócenie izolacji i dopuszczenie pracownika do pracy - czy jest możliwe? Co na to prawo? Jakie świadczenia przysługują za czas izolacji?

    Składki KRUS - IV kwartał 2021 r.

    Składki KRUS w IV kwartale 2021 r. - ile wynosi miesięczna składka na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie?

    Dyscyplinarka za brak szkolenia BHP

    Czy brak szkolenia BHP może być podstawą dyscyplinarki? Czy można uznać to za ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracownika?

    Dzień Pracownika Służby BHP

    Dzień Pracownika Służby BHP przypada na 19 września każdego roku. Z tej okazji Minister Rodziny i Polityki Społecznej przygotowała list z podziękowaniami i życzeniami dla pracowników służb BHP.

    Dobre i złe nawyki pracy zdalnej [BADANIE]

    Praca zdalna pomaga łączyć pracę z życiem prywatnym. Jakie są dobre i złe nawyki zdalnych pracowników? Oto wyniki badania przeprowadzonego w Wielkiej Brytanii, Francji i Niemczech.

    Płaca minimalna a gospodarka - podcast premiera

    Jaki wpływ na gospodarkę ma płaca minimalna? Czym skutkuje brak godziwego wynagrodzenia? Premier wystartował z autorskim podcastem.

    Składka zdrowotna 9% średniej płacy krajowej

    Składka zdrowotna liczona od średniej płacy krajowej to propozycja Rzecznika MŚP. Czy 9% przeciętnej płacy w gospodarce przy podatku liniowym to dobre rozwiązanie? Ile wyniosłaby w 2022 r.?

    Wzrost minimalnego wynagrodzenia - czy trzeba zmieniać umowę o pracę?

    Wzrost minimalnego wynagrodzenia - czy trzeba zmieniać umowę o pracę? Co roku rośnie kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę (tzw. najniższej krajowej, płacy minimalnej) i minimalnej stawki godzinowej. Już dziś wiadomo, że minimalne wynagrodzenie wzrośnie w 2022 r. do 3010 zł brutto (w 2021 roku wynosi 2800 zł). Pracownicy i pracodawcy mają wątpliwości, czy z uwagi na wzrost płacy minimalnej od nowego roku trzeba zmienić postanowienia wszystkich umów o pracę, które obecnie opiewają na kwotę niższą niż 3010 zł? Czy można nie zmieniać umów a np. uzupełniać wynagrodzenie za pracę, premią do wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę? Co może zrobić pracownik, jeżeli pracodawca nie wypłaca mu minimalnego wynagrodzenia? Wyjaśnień w tym zakresie udzieliła Państwowa Inspekcja Pracy.

    Jak zapewnić bezpieczeństwo pracownikom zdalnym?

    Bezpieczeństwo pracowników zdalnych może stanowić duże wyzwanie. To w domu zdarza się najwięcej wypadków. Za co odpowiada pracodawca? Jakie są przepisy BHP?

    Potwierdzenie danych w ZUS - instrukcja

    Potwierdzenie danych w ZUS można otrzymać przez PUE ZUS. Jak samodzielnie utworzyć dokument? Oto instrukcja jak zrobić to krok po kroku.

    Potwierdzenie z PUE ZUS pobierze także świadczeniobiorca

    Elektroniczne Potwierdzenie z PUE ZUS pobierze teraz także świadczeniobiorca, np. potwierdzenie prawa do emerytury, renty, zasiłku.

    Od wypłat z PPK zazwyczaj nie pobiera się podatku Belki

    Wypłaty z PPK - uczestnik PPK może w każdym czasie skorzystać ze swoich środków. W niektórych przypadkach wiąże się to jednak z obowiązkiem zapłaty 19% zryczałtowanego podatku dochodowego (tzw. podatku Belki).

    Potrzeby pracowników - wnioski z pandemii

    Potrzeby pracowników różnią się w zależności od rodzaju pracowników: fizycznych i biurowych. Jakie wnioski można wyciągnąć z pandemii COVID-19?

    Nadgodziny średniotygodniowe Polaków - pandemia

    Nadgodziny średniotygodniowe Polaków w czasie pandemii wzrosły. Statystyczny pracownik ma w tygodniu 5,5 godziny nadgodzin.

    Narzędzia do identyfikacji talentów - 3 zalety

    Narzędzia do identyfikacji talentów pozwalają zwiększyć potencjał firmy. Jakie są 3 główne zalety tego typu narzędzi?

    Odprawa z tytułu zwolnienia z pracy w pandemii - wątpliwości

    Odprawa z tytułu zwolnienia z pracy w czasie pandemii została uregulowana przepisami ustawy covidowej. Czy nowy limit wysokości odpraw odnosi się do wszystkich świadczeń? Jakie wątpliwości budzą nowe przepisy?

    Nowe święto państwowe w Polsce od 2021 r.

    Nowe święto państwowe w Polsce od 2021 r. ustanawia Prezydent RP. Święto będzie w grudniu. Czy oznacza to kolejny dzień wolny od pracy?

    Niebieska Karta UE - będą zmiany

    Niebieska Karta UE dotyczy zatrudniania cudzoziemców spoza UE. Odbywa się na innych zasadach niż obywateli państw członkowskich UE. Europarlament przyjął przepisy ułatwiające zatrudnianie obcokrajowców.

    Jak najniższa krajowa rosła od 2015 do 2022 r.?

    Najniższa krajowa w 2015 r. wynosiła 1750 zł brutto. W 2022 r. będzie to 3010 zł brutto. Najniższa krajowa wzrosła o 1260 zł.

    Dzień próbny w pracy - płatny czy nie?

    Dzień próbny w pracy a wynagrodzenie - czy jest płatny? Co na to prawo? W celu sprawdzenia pracownika należałoby podpisać umowę na okres próbny.

    PIT-2 a ukończenie 26 roku życia - kiedy złożyć?

    PIT-2 a ukończenie 26 roku życia - kiedy należy złożyć oświadczenie? Co z podwyższonymi kosztami przychodu?

    ZUS ERO - emerytura z datą wsteczną

    ZUS ERO to wniosek o emeryturę z datą wsteczną. Podstawą przyznania lub przeliczenia emerytury z datą wcześniejszą są przepisy covidowe. Dla kogo jest ten wniosek?

    Odprawa emerytalna - wysokość, warunki

    Jaka jest wysokość odprawy emerytalnej? Jakie warunki należy spełnić, aby ją otrzymać? Czy odprowadza się od niej podatek i składki ZUS? Kiedy wypłacić odprawę?

    Jakie są składniki wynagrodzenia za pracę?

    Składniki wynagrodzenia za pracę to przede wszystkim wynagrodzenie zasadnicze i dodatki. Czym premia różni się od nagrody?