Kategorie

Pracownik może powstrzymać się od wykonywania pracy

Łukasz Guza
Łukasz Guza
Za czas nieświadczenia pracy, gdy warunki pracy nie odpowiadają przepisom bezpieczeństwa i higieny pracy i stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla życia i zdrowia, pracownikowi przysługuje wynagrodzenie.

Pracownik ma prawo powstrzymania się od wykonywania pracy, gdy warunki pracy nie odpowiadają przepisom bezpieczeństwa i higieny pracy, co stwarza niebezpieczeństwo dla jego życia lub zdrowia albo gdy wykonywanie pracy zagraża innym osobom. Powyższe uprawnienie przysługuje pod pewnymi warunkami także zatrudnionym na stanowiskach wymagających szczególnej sprawności psychofizycznej.

Prawo każdego pracownika
Prawo powstrzymania się od wykonywania pracy w pierwszej z wymienionych sytuacji przysługuje każdemu pracownikowi, jeśli spełnione zostaną następujące przesłanki:
- warunki pracy będą niezgodne z przepisami bhp,
- wystąpi bezpośrednie zagrożenie dla jego życia lub zdrowia albo gdy wykonywana przez niego praca grozi takim niebezpieczeństwem innym osobom,
- powiadomi o tym niezwłocznie przełożonego.

Przywołany art. 210 k.p. nie wymienia wprost naruszenia zasad bhp jako przesłanki powstrzymania się od pracy. Wydaje się jednak, że także naruszenie tych zasad, a nie wyłącznie przepisów, umożliwia pracownikowi powstrzymywanie się od pracy. Wynika to pośrednio z art. 207 § 2 k.p., zgodnie z którym w sytuacji, gdy dobrem chronionym jest życie i zdrowie, ustawodawca nakazuje nie tylko przestrzegać przepisów, ale także zasad bhp. Na taką interpretację przepisów wskazuje także art. 211 k.p., który nakazuje pracownikom przestrzeganie zasad i przepisów bhp.

Złamanie przepisów lub zasad bhp nie upoważnia jeszcze pracownika do odstąpienia od pracy. Dodatkowo musi on mieć przeświadczenie, że sytuacja, w której się znajduje, lub praca, którą wykonuje, stwarza bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia jego lub innej osoby (w tym nie tylko innego pracownika, ale także osób postronnych). Zagrożenie to musi mieć charakter bezpośredni. Oznacza to, że musi zaistnieć znaczne prawdopodobieństwo wystąpienia szkody na zdrowiu lub życiu (np. poprzez porażenie prądem, upadek z wysokości, zasypanie, utonięcie). Warto pamiętać, że zaprzestanie wykonywania pracy powinno powodować uchylenie stanu bezpośredniego zagrożenia.

Zanim pracownik odstąpi od pracy, musi powiadomić przełożonego o zagrożeniu i pozostawać w gotowości do wykonywania obowiązków po zlikwidowaniu zagrożeń lub do podjęcia innej pracy wyznaczonej mu przez pracodawcę.

Oddalenie z miejsca zagrożenia

Samo powstrzymanie się od pracy może nie usunąć bezpośredniego zagrożenia dla życia lub zdrowia pracownika. Wówczas pracownikowi przysługuje dodatkowo prawo oddalenia się z miejsca zagrożenia. W tym przypadku ustawodawca przewidział wyraźnie obowiązek pracownika do niezwłocznego zawiadomienia o fakcie i przyczynach oddalenia.

Okres niewykonywania pracy połączony ewentualnie z oddaleniem się z miejsca zagrożenia nie stanowi przestoju. Pracownikowi przysługuje w tej sytuacji prawo do wynagrodzenia obliczonego jak wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy, z tym że składniki wynagrodzenia ustalane w wysokości przeciętnej oblicza się z miesiąca, w którym przypadł okres niewykonywania pracy.



Uprawnienie tylko niektórych
Pracownik ma prawo, po uprzednim zawiadomieniu przełożonego, powstrzymać się od wykonywania pracy wymagającej szczególnej sprawności psychofizycznej, gdy jego stan psychofizyczny nie zapewnia bezpiecznego wykonywania pracy i stwarza zagrożenie dla innych osób. W tym przypadku prawo do powstrzymania się od wykonywania pracy przysługuje tylko nielicznym grupom zawodowym, tj. tym, które wykonują pracę wymagającą szczególnej sprawności psychofizycznej. Rodzaje takich prac określa przywołane w podstawie prawnej rozporządzenie. Chodzi o pracę m.in. kierowców autobusów, motorniczych tramwajów, pilotów samolotów, przy obsłudze żurawi wieżowych i samojezdnych, platform hydraulicznych, instalacji chemicznych do produkcji gazów toksycznych.

Przesłanka powstrzymania się od pracy w sytuacji, o której mowa wyżej, ma charakter subiektywny. Rozstrzygające jest bowiem odczucie pracownika, że jest on niedysponowany psychicznie lub fizycznie, co w jego przekonaniu nie zapewnia bezpiecznego wykonywania pracy i stwarza zagrożenie dla innych osób. Ten stan świadomości nie podlega weryfikacji. Pracownik jest jednak obowiązany do uprzedniego zawiadomienia przełożonego o powstrzymaniu się od pracy. Za czas jego trwania nie zachowuje on prawa do wynagrodzenia. Częste powstrzymywanie się od pracy z powołaniem na niedyspozycję może prowadzić do stwierdzenia nieprzydatności pracownika do pracy na danym stanowisku i w konsekwencji do rozwiązania z nim umowy o pracę.

Ważne!
Prawo powstrzymania się od wykonywania pracy czy oddalenia z miejsca zagrożenia nie dotyczy pracowników, których obowiązkiem jest ratowanie życia ludzkiego lub mienia.

Przykład:
STAN ZAGROŻENIA ŻYCIA LUB ZDROWIA
Pracownik powiadomił pracodawcę, że powstrzyma się od pracy, gdyż komputer, którym musi się posługiwać, nie posiada odpowiedniego certyfikatu. Przełożony polecił pracownikowi podjęcie pracy, zgodnie z obowiązującym go zakresem obowiązków, przedstawiając mu jednocześnie ekspertyzę wykluczającą, że komputer może stworzyć zagrożenie dla jego życia lub zdrowia. Pracownik nie zmienił jednak zdania i nadal odmawiał świadczenia pracy.
W takiej sytuacji pracodawca miał prawo rozwiązać z nim stosunek pracy w trybie art. 52 k.p. - czyli bez wypowiedzenia. Odmowa świadczenia pracy w analizowanej sytuacji stanowi ciężkie naruszenie obowiązków pracowniczych, gdyż nie było podstaw do niej, co potwierdziła ekspertyza. W myśl art. 210 k.p. warunkiem powstrzymania się od pracy jest nie tylko łamanie przepisów bhp, ale także wystąpienie stanu zagrożenia dla życia lub zdrowia pracownika. W omawianym przykładzie pracodawca udowodnił, że stan taki nie wystąpił.

Przykład:
BEZ PRAWA POWSTRZYMANIA SIĘ OD PRACY
Sanitariusz odmówił wykonania zastrzyku osobie, która zakażona jest wirusowym zapaleniem wątroby typu B, tłumacząc swoją decyzję faktem, iż wczoraj skaleczył swoją dłoń. W tym przypadku nie jest on jednak uprawniony do powstrzymania się od pracy. Zgodnie bowiem z orzeczeniem Sądu Najwyższego z 15 maja 2001 r. personelowi lekarsko-pielęgniarskiemu w zakresie obowiązków pracowniczych nie przysługuje uprawnienie do powstrzymania się od wykonywania pracy niebezpiecznej (II UKN 395/00, OSNP 2003/3/70). W tym przypadku na szpitalu jako pracodawcy spoczywa jednak zwiększone ryzyko odpowiedzialności wobec pracowników personelu medycznego, że do zakażenia wirusowym zapaleniem wątroby doszło w związku z wykonywaniem pracy.


Podstawa prawna:- art. 210 ustawy z 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.),
- § 5 rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z dnia 29 maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w kodeksie pracy (Dz.U. nr 62, poz. 289 z późn. zm.).
- rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 28 maja 1996 r. w sprawie rodzajów prac wymagających szczególnej sprawności psychofizycznej (Dz.U. nr 62, poz. 287).

Źródło: GP
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Kadry

    Zmiany w ubezpieczeniach społecznych 2022

    Zmiany w ubezpieczeniach społecznych wejdą w życie 1 stycznia 2022 r. Co się zmieni? Nowe emerytury i renty będą wypłacane tylko na konto. Rozwiąże się problem emerytur czerwcowych. Zmienią się zasady pobierania zasiłków.

    Brexit a ubezpieczenia i rozliczenia podatkowe pracowników

    Brexit - jakie są skutki w zakresie ubezpieczeń społecznych i rozliczeń podatkowych pracowników? Wszystko o zaświadczeniu A1.

    Odpis na ZFŚS na emerytów i rencistów - byłych pracowników

    Odpis na ZFŚS na emerytów i rencistów będących byłymi pracownikami - jak obliczyć? Jak ustalić status tych osób i wysokość zwiększenia?

    Ostatni dzień na wdrożenie PPK!

    PPK - 10 maja 2021 r. to ostatni dzień na wdrożenie PPK czyli zawarcie umowy o prowadzenie PPK z wybraną instytucją finansową.

    Praca zdalna - przepisy prawne

    Praca zdalna - przepisy prawne regulujące home office znajdują się w ustawie covidowej. Kodeks pracy wciąż nie zawiera przepisów dotyczących pracy zdalnej.

    Bezrobocie w kwietniu 2021 r.

    Bezrobocie - w kwietniu 2021 r. w Polsce odnotowano spadek bezrobocia. Gdzie jest najwyższe bezrobocie, a gdzie najniższe?

    Emerytury stażowe - obywatelska inicjatywa ustawodawcza

    Emerytury stażowe będą przedmiotem obywatelskiej inicjatywy ustawodawczej. NSZZ "Solidarność" apeluje o liczne podpisy.

    4 urlopy dla ojca po urodzeniu dziecka

    Urlopy dla ojca - po urodzeniu dziecka ojciec może skorzystać z 4 rodzajów urlopów - ojcowskiego, okolicznościowego, tacierzyńskiego i rodzicielskiego.

    Przymusowy urlop wypoczynkowy - jaka forma?

    Przymusowy urlop wypoczynkowy - w jakiej formie pracodawca powinien polecić pracownikowi wykorzystanie urlopu wypoczynkowego?

    Idealny pierwszy dzień pracy - model First Day Experience

    Pierwszy dzień w nowej pracy - jak wygląda w modelu First Day Experience? Jak mógłby wyglądać idealny pierwszy dzień pracy?

    Umowa o zabezpieczeniu społecznym wchodzi w życie - Izrael i Turcja

    Umowa o zabezpieczeniu społecznym podpisana między Polską i Izraelem oraz umowa podpisana między Polską a Turcją wchodzą w życie dnia 1 maja i 1 czerwca 2021 r.

    Czym jest informacja starosty?

    Informacja starosty to dokument związany z zatrudnianiem cudzoziemców. To tzw. test rynku pracy. Czemu służy? Kiedy jest wymagana, a kiedy nie?

    Badanie pracowników na obecność alkoholu i narkotyków a prawo

    Badanie pracowników na obecność alkoholu i narkotyków będzie zgodne z prawem? MRPiT pracuje nad projektem ustawy.

    Zgłoszenie do ubezpieczeń - zmiana od 16 maja 2021 r.

    Zgłoszenie do ubezpieczeń - jaka zmiana od 16 maja 2021 r.? W ZUS ZUA i ZUS ZZA należy wskazać kod zawodu. Będą nowe wzory formularzy ZUS.

    Urlopy rodzicielskie 2022 - ważne zmiany

    Urlopy rodzicielskie w 2022 r. czekają ważne zmiany. Urlop rodzicielski dla ojca będą określać nowe zasady. Polska musi dostosować Kodeks pracy do unijnej dyrektywy work-life balance.

    Czy postojowe to pomoc publiczna?

    Postojowe z ZUS - czy to jest pomoc publiczna? Odpowiedź znajduje się w art. 15zzzh ust 1 ustawy covidowej.

    Zarobki studentów w 2021 r. [RAPORT]

    Zarobki studentów w 2021 r. zmalały. Ile zarabiają studenci w czasie pandemii? Jakie mają problemy?

    Kogo pracodawca powinien zapisać do PPK?

    PPK - kogo pracodawca powinien zapisać? 10 maja 2021 r. mija termin na zawarcie umowy o prowadzenie PPK. To już ostatni etap wdrażania PPK.

    Jak wybrać system kadrowo-płacowy?

    System kadrowo-płacowy powinien być dostosowany do działalności firmy. Jak wybrać? Oto garść użytecznych wskazówek.

    O co chodzi z tym kapitałem początkowym?

    Kapitał początkowy ma wpływ na wysokość emerytury. Jak to się dzieje? O co w tym wszystkim chodzi?

    Kodeks pracy 2021 a praca zdalna - zmiany

    Kodeks pracy w 2021 r. czekają zmiany. Znajdzie się w nim praca zdalna. Co się zmieni?

    Dodatkowy zasiłek opiekuńczy przedłużony do 23 maja 2021 r.

    Dodatkowy zasiłek opiekuńczy będzie przedłużony do 23 maja 2021 r. Kiedy przysługuje?

    Niedziela handlowa - maj 2021

    Niedziela handlowa - maj 2021 r. ma aż 5 niedziel. Czy 2 maja, 9 maja, 16 maja, 23 maja lub 30 maja jest niedziela handlowa? Czy dzisiaj/jutro jest niedziela handlowa?

    Wynagrodzenia wypłacane "pod stołem" [RAPORT]

    Wynagrodzenia wypłacane "pod stołem" - ile wynagrodzeń w Polsce wypłacanych jest na czarno? Jakie są skutki takiego procederu?

    Oświadczenie o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi [PORADNIK]

    Oświadczenie o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi czyli szybka droga do legalizacji zatrudnienia w Polsce dla obywateli sześciu państw. Jak krok po kroku zatrudnić na podstawie oświadczenia?