Kategorie

Klauzule autonomiczne do umowy o pracę

Anna Czajkowska
Poza umową o pracę pracownik i pracodawca są uprawnieni do zawierania innych umów, które – nie będąc częścią składową stosunku pracy – kształtują wzajemne prawa i obowiązki stron. Takie dodatkowe umowy nazywane są klauzulami autonomicznymi.

„Autonomiczność” klauzul sprowadza się do tego, że nie są one elementem stosunku pracy, lecz występują obok niego jako stosunek prawny pochodny od stosunku pracy (por. wyrok SN z 16 czerwca 2005 r., I PK 260/04, OSNP 2006/9–10/145). Mogą one być zawierane, zmieniane i rozwiązywane w każdym czasie, bez wpływu na sam stosunek pracy. Klauzule te mogą być zamieszczone w tym samym dokumencie, w którym sporządza się łączącą pracownika i pracodawcę umowę o pracę. W praktyce częstsze są jednak przypadki redagowania ich treści w oddzielnych dokumentach.

Podstawę do zawierania klauzul autonomicznych zawierają przepisy prawa pracy i dlatego klauzule te zalicza się do umów prawa pracy, nie zaś do umów o charakterze cywilnoprawnym. Należy jednak zauważyć, że regulacja dotycząca klauzul autonomicznych w prawie pracy może nie być pełna. Zazwyczaj ustawodawca ogranicza się do zezwolenia stronom zawarcia określonej umowy, niekiedy także wskazuje na ich minimalną treść. W zakresie nieuregulowanym przepisami prawa pracy strony mogą kształtować łączącą ich więź zgodnie z własną wolą. Celowi temu służy zasada swobody umów określona w art. 3531 k.c., który ma zastosowanie w prawie pracy na mocy odesłania zawartego w art. 300 k.p. Nie oznacza to, że wola stron jest niczym nielimitowana. Granicę swobody kontraktowania wyznaczają zasady prawa pracy, w tym zasada uprzywilejowania pracownika zapisana w art. 18 § 2 k.p. Stosownie do niej postanowienia umów mniej korzystne dla pracownika niż przepisy prawa pracy są nieważne. Zamiast nich stosuje się odpowiednie przepisy prawa pracy.

Klauzule autonomiczne należy odróżnić od dodatkowych postanowień uzupełniających treść stosunku pracy. Tak jest w przypadku zastrzeżenia dopuszczalności wcześniejszego rozwiązania umowy na czas określony, dłuższy niż 6 miesięcy, za dwutygodniowym okresem wypowiedzenia (art. 33 k.p.). Przedmiotem klauzul autonomicznych mogą być natomiast sprawy niezwiązane z zakresem obowiązków określonych dla stanowiska zajmowanego przez pracownika.

Sztandarowym przykładem klauzuli autonomicznej jest klauzula konkurencyjna po ustaniu stosunku pracy (art. 1012 k.p.). Autonomiczność umowy o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy podkreśla fakt, że tworzy ona stosunek prawny, który aktualizuje się dopiero z chwilą ustania stosunku pracy. Na odrębność tej umowy zwrócił także uwagę Sąd Najwyższy w wyroku z 12 listopada 2003 r., w którym wskazał, że do zmiany warunków klauzuli konkurencyjnej nie ma zastosowania przewidziana w art. 42 k.p. instytucja wypowiedzenia warunków pracy i płacy wynikających z umowy o pracę (I PK 591/02, OSNP 2004/20/349). Umowa o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy powinna być zawarta między pracodawcą a pracownikiem mającym dostęp do szczególnie ważnych informacji, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę. W umowie określa się okres obowiązywania zakazu konkurencji oraz wysokość odszkodowania należnego pracownikowi od pracodawcy.


Ograniczeniem dla swobody kontraktowej stron jest art. 1012 § 3 k.p. Wskazuje on, że odszkodowanie zastrzeżone dla pracownika nie może być niższe od 25% wynagrodzenia otrzymanego przez pracownika przed ustaniem stosunku pracy przez okres odpowiadający okresowi obowiązywania zakazu konkurencji. Treść klauzuli konkurencyjnej mogą uzupełniać instytucje prawa cywilnego. Przykładem tego jest kara umowna zastrzegana na rzecz byłego pracodawcy na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania przez pracownika obowiązku powstrzymywania się od działalności konkurencyjnej, a także odstąpienie od umowy lub jej rozwiązanie za wypowiedzeniem pracodawcy z zastrzeżeniem warunku wskazania okoliczności stanowiących przesłanki wypowiedzenia (wyrok SN z 26 lutego 2003 r., I PK 139/02, OSNP 2004/14/241).

Przykładem klauzuli autonomicznej jest również umowa o wspólnej odpowiedzialności pracowników za mienie powierzone. Umowę taką można zawrzeć jedynie z osobą pozostającą w zatrudnieniu. Jest to odrębna umowa – nie musi więc obejmować całego okresu pozostawania w stosunku pracy; może dotyczyć różnych jego okresów. Ten sam pracownik może zresztą zawrzeć wiele umów o wspólnej odpowiedzialności w czasie zatrudnienia. Umowa o współodpowiedzialności za mienie powierzone wygasa najpóźniej w związku z wygaśnięciem umowy o pracę. Odwrotny skutek w postaci ustania stosunku pracy w związku z ustaniem umowy o wspólnej odpowiedzialności za mienie powierzone nie następuje. Umowa powinna zawierać postanowienia o udziale poszczególnych pracowników za niedobory, jakie mogą powstać w przyszłości. Udział można określić procentowo lub w ułamku. Nieustalenie udziału nie prowadzi do nieważności umowy, lecz do ustalenia równych udziałów. Jak zauważył Sąd Najwyższy w wyroku z 19 marca 1998 r., pracodawca w przypadku odpowiedzialności za mienie powierzone (art. 124 k.p.) jest zobowiązany udowodnić wyrządzenie przez pracownika szkody w tym mieniu i jej wysokość. Zmiana w tym zakresie na niekorzyść pracownika w drodze umowy jest niedopuszczalna (I PKN 564/97, OSNP 1999/5/162). Nie jest możliwe zwolnienie pracodawcy z obowiązku prawidłowego powierzenia mienia łącznie wszystkim pracownikom, którzy mają być objęci współodpowiedzialnością na podstawie inwentaryzacji przeprowadzonej z ich udziałem lub z udziałem osób przez nich wskazanych.

Na zasadach określonych w odrębnej umowie może odbywać się podnoszenie kwalifikacji zawodowych przez pracownika. Przewiduje to art. 1034 § 1 k.p. Umowa o podnoszenie kwalifikacji zawodowych powinna zostać zawarta na piśmie i zawierać postanowienia określające wzajemne prawa i obowiązki pracodawcy i pracownika. Swoboda stron tej umowy jest ograniczona z mocy art. 1034 § 2 k.p., który stanowi, że umowa nie może zawierać postanowień mniej korzystnych dla pracownika niż przepisy rozdziału dotyczącego podnoszenia kwalifikacji zawodowych pracowników. Tym samym szkolącemu się pracownikowi pracodawca może przyznać świadczenia obligatoryjne oraz fakultatywne. Do pierwszych należy urlop szkoleniowy oraz zwolnienie z całości lub części dnia pracy, na czas niezbędny, by punktualnie przybyć na obowiązkowe zajęcia oraz na czas ich trwania. Obniżenie obowiązującego wymiaru urlopu i zwolnień nie jest możliwe. Pracodawca może także przyznać pracownikowi podnoszącemu kwalifikacje zawodowe dodatkowe świadczenia, w szczególności pokryć opłaty za kształcenie, przejazd, podręczniki i zakwaterowanie. Zakres i rodzaj świadczeń powinna precyzować umowa.

Poszerzaj swoją wiedzę, korzystając z naszego programu
INFORLEX Książki dla Firm
INFORLEX Książki dla Firm
Tylko teraz
598,00 zł
798,00
Przejdź do sklepu
Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Kadry
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Wzrost minimalnego wynagrodzenia - czy trzeba zmieniać umowę o pracę?

    Wzrost minimalnego wynagrodzenia - czy trzeba zmieniać umowę o pracę? Co roku rośnie kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę (tzw. najniższej krajowej, płacy minimalnej) i minimalnej stawki godzinowej. Już dziś wiadomo, że minimalne wynagrodzenie wzrośnie w 2022 r. do 3010 zł brutto (w 2021 roku wynosi 2800 zł). Pracownicy i pracodawcy mają wątpliwości, czy z uwagi na wzrost płacy minimalnej od nowego roku trzeba zmienić postanowienia wszystkich umów o pracę, które obecnie opiewają na kwotę niższą niż 3010 zł? Czy można nie zmieniać umów a np. uzupełniać wynagrodzenie za pracę, premią do wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę? Co może zrobić pracownik, jeżeli pracodawca nie wypłaca mu minimalnego wynagrodzenia? Wyjaśnień w tym zakresie udzieliła Państwowa Inspekcja Pracy.

    Jak zapewnić bezpieczeństwo pracownikom zdalnym?

    Bezpieczeństwo pracowników zdalnych może stanowić duże wyzwanie. To w domu zdarza się najwięcej wypadków. Za co odpowiada pracodawca? Jakie są przepisy BHP?

    Potwierdzenie danych w ZUS - instrukcja

    Potwierdzenie danych w ZUS można otrzymać przez PUE ZUS. Jak samodzielnie utworzyć dokument? Oto instrukcja jak zrobić to krok po kroku.

    Potwierdzenie z PUE ZUS pobierze także świadczeniobiorca

    Elektroniczne Potwierdzenie z PUE ZUS pobierze teraz także świadczeniobiorca, np. potwierdzenie prawa do emerytury, renty, zasiłku.

    Od wypłat z PPK zazwyczaj nie pobiera się podatku Belki

    Wypłaty z PPK - uczestnik PPK może w każdym czasie skorzystać ze swoich środków. W niektórych przypadkach wiąże się to jednak z obowiązkiem zapłaty 19% zryczałtowanego podatku dochodowego (tzw. podatku Belki).

    Potrzeby pracowników - wnioski z pandemii

    Potrzeby pracowników różnią się w zależności od rodzaju pracowników: fizycznych i biurowych. Jakie wnioski można wyciągnąć z pandemii COVID-19?

    Nadgodziny średniotygodniowe Polaków - pandemia

    Nadgodziny średniotygodniowe Polaków w czasie pandemii wzrosły. Statystyczny pracownik ma w tygodniu 5,5 godziny nadgodzin.

    Narzędzia do identyfikacji talentów - 3 zalety

    Narzędzia do identyfikacji talentów pozwalają zwiększyć potencjał firmy. Jakie są 3 główne zalety tego typu narzędzi?

    Odprawa z tytułu zwolnienia z pracy w pandemii - wątpliwości

    Odprawa z tytułu zwolnienia z pracy w czasie pandemii została uregulowana przepisami ustawy covidowej. Czy nowy limit wysokości odpraw odnosi się do wszystkich świadczeń? Jakie wątpliwości budzą nowe przepisy?

    Nowe święto państwowe w Polsce od 2021 r.

    Nowe święto państwowe w Polsce od 2021 r. ustanawia Prezydent RP. Święto będzie w grudniu. Czy oznacza to kolejny dzień wolny od pracy?

    Niebieska Karta UE - będą zmiany

    Niebieska Karta UE dotyczy zatrudniania cudzoziemców spoza UE. Odbywa się na innych zasadach niż obywateli państw członkowskich UE. Europarlament przyjął przepisy ułatwiające zatrudnianie obcokrajowców.

    Jak najniższa krajowa rosła od 2015 do 2022 r.?

    Najniższa krajowa w 2015 r. wynosiła 1750 zł brutto. W 2022 r. będzie to 3010 zł brutto. Najniższa krajowa wzrosła o 1260 zł.

    Dzień próbny w pracy - płatny czy nie?

    Dzień próbny w pracy a wynagrodzenie - czy jest płatny? Co na to prawo? W celu sprawdzenia pracownika należałoby podpisać umowę na okres próbny.

    PIT-2 a ukończenie 26 roku życia - kiedy złożyć?

    PIT-2 a ukończenie 26 roku życia - kiedy należy złożyć oświadczenie? Co z podwyższonymi kosztami przychodu?

    ZUS ERO - emerytura z datą wsteczną

    ZUS ERO to wniosek o emeryturę z datą wsteczną. Podstawą przyznania lub przeliczenia emerytury z datą wcześniejszą są przepisy covidowe. Dla kogo jest ten wniosek?

    Odprawa emerytalna - wysokość, warunki

    Jaka jest wysokość odprawy emerytalnej? Jakie warunki należy spełnić, aby ją otrzymać? Czy odprowadza się od niej podatek i składki ZUS? Kiedy wypłacić odprawę?

    Jakie są składniki wynagrodzenia za pracę?

    Składniki wynagrodzenia za pracę to przede wszystkim wynagrodzenie zasadnicze i dodatki. Czym premia różni się od nagrody?

    PPK: od 2022 r. stan oszczędności na mojeppk.pl

    PPK - od 2022 r. stan oszczędności będzie można sprawdzić na mojeppk.pl. Do jakich danych będzie miał dostęp każdy uczestnik PPK?

    Płaca minimalna 2022 - jest decyzja rządu

    Płaca minimalna w 2022 r. wzrośnie o 210 zł. Ile wyniesie płaca minimalna 2022? Jest już ostateczna decyzja rządu.

    Praca zdalna a migracje zarobkowe

    Jak praca zdalna wpływa na migracje zarobkowe? Czy na pewno jest ich teraz mniej? Oto wyniki badania.

    Urlop okolicznościowy - śmierć ojca

    Urlop okolicznościowy - śmierć ojca to okoliczność uprawniająca pracownika do wolnego od pracy. Ile dni przysługuje? Jaki jest termin ich wykorzystania?

    Praca zdalna a kolejne fale pandemii [RAPORT]

    Praca zdalna zyskiwała na popularności wraz z nastaniem kolejnych fal pandemii COVID-19. Sprawdź, jaki wpływ na pracę miały fale koronawirusa w Polsce i Unii Europejskiej.

    Co pracownicy mówią o pracodawcach w sieci?

    Pracownik i pracodawca - jak wyglądają stosunki z szefem? Co można przeczytać na ten temat w Internecie? Okazuje się, że najważniejsze jest dobre rozstanie.

    Urodzeni w latach 1984-1994 chcą całkowitej pracy zdalnej

    Całkowita praca zdalna najwięcej zwolenników ma wśród pracowników urodzonych w latach 1984-1994.

    Niemcy: odszkodowanie za kwarantannę tylko dla zaszczepionych

    Odszkodowanie za czas kwarantanny będzie przyznawane tylko zaszczepionym pracownikom? Taki projekt nowych przepisów powstał w Niemczech.