Klauzule autonomiczne do umowy o pracę

„Autonomiczność” klauzul sprowadza się do tego, że nie są one elementem stosunku pracy, lecz występują obok niego jako stosunek prawny pochodny od stosunku pracy (por. wyrok SN z 16 czerwca 2005 r., I PK 260/04, OSNP 2006/9–10/145). Mogą one być zawierane, zmieniane i rozwiązywane w każdym czasie, bez wpływu na sam stosunek pracy. Klauzule te mogą być zamieszczone w tym samym dokumencie, w którym sporządza się łączącą pracownika i pracodawcę umowę o pracę. W praktyce częstsze są jednak przypadki redagowania ich treści w oddzielnych dokumentach.

Podstawę do zawierania klauzul autonomicznych zawierają przepisy prawa pracy i dlatego klauzule te zalicza się do umów prawa pracy, nie zaś do umów o charakterze cywilnoprawnym. Należy jednak zauważyć, że regulacja dotycząca klauzul autonomicznych w prawie pracy może nie być pełna. Zazwyczaj ustawodawca ogranicza się do zezwolenia stronom zawarcia określonej umowy, niekiedy także wskazuje na ich minimalną treść. W zakresie nieuregulowanym przepisami prawa pracy strony mogą kształtować łączącą ich więź zgodnie z własną wolą. Celowi temu służy zasada swobody umów określona w art. 353¹ k.c., który ma zastosowanie w prawie pracy na mocy odesłania zawartego w art. 300 k.p. Nie oznacza to, że wola stron jest niczym nielimitowana. Granicę swobody kontraktowania wyznaczają zasady prawa pracy, w tym zasada uprzywilejowania pracownika zapisana w art. 18 § 2 k.p. Stosownie do niej postanowienia umów mniej korzystne dla pracownika niż przepisy prawa pracy są nieważne. Zamiast nich stosuje się odpowiednie przepisy prawa pracy.