Czy można nakazać wykonywanie pracy w godzinach nadliczbowych

RADA

Autopromocja

Pracownik miał rację odmawiając pracy w godzinach nadliczbowych. Pracodawca nie może bowiem polecać pracy w godzinach nadliczbowych ponad obowiązujący w zakładzie limit, nawet jeżeli konieczność pracy w tych godzinach wynika ze szczególnych potrzeb pracodawcy, np. z powodu choroby innego pracownika. Nie mogą zatem Państwo zastosować wobec pracownika jakichkolwiek sankcji z powodu odmowy pracy w godzinach nadliczbowych.

UZASADNIENIE

Pracodawca może polecić pracownikom wykonywanie pracy w godzinach nadliczbowych w dwóch sytuacjach, tj.:

Autopromocja

Sygnaliści w firmie. Przewodnik dla pracodawcy

Sprawdź

• konieczności prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo usunięcia awarii,

• szczególnych potrzeb pracodawcy.

Polecenie pracy w godzinach nadliczbowych nie może być wydawane bez ograniczeń. Czas pracy pracownika łącznie z godzinami nadliczbowymi, poza pracownikami zarządzającymi w imieniu pracodawcy zakładem pracy, nie może bowiem przekraczać przeciętnie 48 godzin na tydzień w obowiązującym pracownika okresie rozliczeniowym. Pracownik nie powinien zatem pracować więcej niż 8 godzin nadliczbowych przeciętnie w tygodniu. Do limitu przeciętnie 48 godzin nadliczbowych wlicza się zarówno godziny nadliczbowe wynikające z konieczności prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo usunięcia awarii, jak i godziny nadliczbowe wynikające ze szczególnych potrzeb pracodawcy.

Ponadto pracownik w danym roku kalendarzowym nie powinien przepracować więcej niż 150 godzin nadliczbowych wynikających ze szczególnych potrzeb pracodawcy, chyba że taki roczny limit został podniesiony w drodze postanowień regulaminu pracy, układu zbiorowego pracy lub umowy o pracę. Podwyższenie rocznego limitu godzin nadliczbowych może nastąpić maksymalnie do 416 godzin (52 tyg. x 8 godzin). Liczba ta wynika z pomnożenia liczby tygodni, jakie występują w roku (52 tygodnie) oraz maksymalnej liczby godzin nadliczbowych, jakie pracownik może wypracować przeciętnie w jednym tygodniu pracy, tj. 8 godzin.

Autopromocja

Webinarium: Rozliczanie czasu pracy w praktyce: podróż służbowa, bankiet, szkolenie

Termin: 13 maja 2024 r.

Sprawdź

WAŻNE!

W przypadku ustalenia w zakładzie wyższego limitu godzin nadliczbowych niż 150, pracownik nie powinien wypracować więcej godzin nadliczbowych wynikających ze szczególnych potrzeb pracodawcy, niż to zostało określone w wewnętrznych przepisach zakładu lub w umowie o pracę.

Trzeba jednak pamiętać, że godziny nadliczbowe wynikające z konieczności prowadzenia akcji ratowniczej nie są ograniczone limitem 150 godzin, a więc pracodawca ma prawo polecać je w dowolnym zakresie, jeżeli istnieje taka konieczność.

PRZYKŁAD

 Pracownik do maja 2008 r. wypracował łącznie 180 godzin nadliczbowych, z czego 140 z nich było wykonywanych na skutek szczególnych potrzeb pracodawcy, a pozostałe w wyniku konieczności prowadzenia akcji ratowniczej. Pracodawca w tym roku kalendarzowym może zatem polecić pracownikowi jeszcze nie więcej niż 10 godzin nadliczbowych wynikających z potrzeb zakładu pracy. Nadgodziny wynikające z konieczności prowadzenia akcji ratowniczej nie są wliczane do rocznego limitu 150 godzin nadliczbowych, a zatem pracodawca może je polecać pracownikowi w takim wymiarze, jaki jest konieczny.

Jeśli nie został określony inny roczny limit godzin nadliczbowych, tak jak ma to miejsce w Państwa zakładzie, pracodawca nie ma prawnej możliwości polecania pracownikowi pracy nadliczbowej wynikającej ze szczególnych potrzeb zakładu pracy w wymiarze przekraczającym 150 godzin w roku kalendarzowym. Nie ma również prawnej możliwości polecania pracownikowi pracy nadliczbowej w wymiarze przekraczającym, łącznie z normalnym czasem pracy, 48 godzin przeciętnie na tydzień. W sytuacji zaś, gdy pracodawca narusza ten zakaz i poleca pracownikowi pracę w wymiarze przekraczającym ww. limity, pracownik może odmówić wykonania takiego polecenia. Pracownik ma bowiem obowiązek wykonywania poleceń pracodawcy, jeżeli:

• są one związane z pracą,

• nie pozostają w sprzeczności z przepisami Kodeksu pracy lub umowy o pracę.

Polecenie pracy nadliczbowej przekraczającej limit godzin nadliczbowych jest poleceniem sprzecznym z przepisami prawa, a zatem nie musi być wykonane przez pracownika. W takiej sytuacji pracownik nie może być ukarany za odmowę wykonania polecenia pracodawcy. Odmawiając wykonywania pracy nadliczbowej, pracownik nie narusza prawa, lecz korzysta ze swego prawa.

W omawianej sytuacji, aby wyznaczyć pracownikowi jeszcze w tym roku pracę w godzinach nadliczbowych ze względu na szczególne potrzeby pracodawcy, musieliby Państwo wprowadzić do przepisów wewnątrzzakładowych lub w razie ich braku do umowy o pracę wyższy niż 150 godzin limit godzin nadliczbowych do przepracowania.

• art. 100 § 1, art. 131, art. 151 § 1, § 3-4 Kodeksu pracy.

Monika Wacikowska

specjalista w zakresie prawa pracy, były pracownik Departamentu Prawnego Głównego Inspektoratu Pracy