Kategorie

Jak zgodnie z prawem przekazywać pracownikom polecenia

Anna Wolińska
Istotą stosunku pracy jest jej wykonywanie pod kierownictwem pracodawcy. Pracodawca jest uprawniony do organizowania pracy, a tym samym do wydawania poleceń. Podstawowym obowiązkiem pracownika jest zaś stosowanie się do poleceń przełożonych. Przepisy Kodeksu pracy nie precyzują formy poleceń ani dokładnej treści czy sposobu ich wydawania. W jakiej zatem formie i co pracodawca może zlecać pracownikowi, by nie narazić się na zarzut naruszenia przepisów prawa?

Przepisy Kodeksu pracy stanowią, że obowiązkiem pracownika jest stosowanie się do poleceń pracodawcy, które dotyczą pracy, jeżeli nie są one sprzeczne z przepisami prawa lub umową o pracę.

Forma poleceń

Brak określenia formy poleceń oznacza, że pracodawca może wydawać polecenia w dowolnej formie, w tym nawet ustnej. W praktyce polecenia wydawane są najczęściej właśnie w formie ustnej.

Reklama

Pracodawca z własnej inicjatywy, lub na wniosek pracownika, może wydać polecenie na piśmie lub w tej formie potwierdzić wcześniej wydane ustne polecenie. Wydanie polecenia w formie pisemnej ma znaczenie dowodowe. Mimo braku przepisu prawnego, uważam, że dla ochrony interesów stron stosunku pracy żądanie lub wydanie polecenia na piśmie winno następować zawsze, gdy treść polecenia budzi zastrzeżenia.

Godny polecenia, na gruncie przepisów prawa pracy, mechanizm pisemnego potwierdzania poleceń zawiera ustawa o pracownikach urzędów państwowych (ustawa z 16 września 1982 roku, Dz.U. nr 86, poz. 953 z późn. zm.). Na mocy tej ustawy urzędnik państwowy jest obowiązany sumiennie wypełniać polecenia służbowe przełożonych. Jeżeli jednak polecenie służbowe w przekonaniu urzędnika państwowego jest niezgodne z prawem, godzi w interes społeczny lub zawiera znamiona pomyłki, urzędnik powinien przedstawić swoje zastrzeżenia przełożonemu. W razie pisemnego potwierdzenia polecenia powinien je wykonać, zawiadamiając niezwłocznie o zastrzeżeniach kierownika urzędu. O ile w toku dalszego postępowania okaże się, że zastrzeżenia urzędnika były uzasadnione, przełożony, który wydał polecenie, ponosi z tego tytułu odpowiedzialność.

Brak podobnych regulacji w Kodeksie pracy powoduje, że pracownik, odmawiając wykonania polecenia, naraża się na postępowanie dyscyplinarne ze strony pracodawcy, a swoich racji może dopiero dowodzić w sądzie pracy.

Treść poleceń

Pracownik ma obowiązek wykonania polecenia, jeżeli spełnia ono trzy warunki.


Związane ze stosunkiem pracy

Reklama

Po pierwsze, musi dotyczyć wykonywanej pracy. Polecenie dotyczy pracy, wówczas gdy jest związane ze stosunkiem pracy. Nie każde zatem polecenie wydane przez przełożonego taki warunek spełnia. Zasadę tę potwierdził Sąd Najwyższy, stwierdzając, że nie narusza tego obowiązku pracownik, który odmawia zdjęcia krzyża wiszącego w zakładzie służby zdrowia. Podobnie wypowiedział się Sąd Najwyższy w innym wyroku, uznając, że nakazanie pracownikowi jako członkowi grupy inicjatywnej tworzącego się związku zawodowego stawienia się u dyrektora w celu wzięcia udziału w jego spotkaniu z tą grupą wykracza poza ramy polecenia „dotyczącego pracy”.

Polecenie musi dotyczyć pracy, a nie tylko rodzaju pracy określonego w umowie o pracę. Pracownik ma zatem obowiązek wykonywać inną pracę niż określona w umowie o pracę w razie uzasadnionych potrzeb pracodawcy (art. 42 § 4 k.p.) lub w okresie przestoju (art. 81 § 3 k.p.). Na przykład polecenie wydane zastępcy kierownika apteki, aby udał się do komendy Policji w celu rozpoznania należących do pracodawcy przedmiotów pochodzących z kradzieży w tej aptece, jest poleceniem dotyczącym pracy. Za dotyczące pracy Sąd Najwyższy uznał także polecenie pracodawcy udzielenia przez pracownika określonych informacji dotyczących pracy, a niebędących dyskryminacją i nienaruszających dóbr osobistych.

Według przepisów

Drugim warunkiem jest, by polecenie nie było sprzeczne z przepisami prawa. Wymóg zgodności polecenia z prawem oznacza, że polecenie musi być zgodne nie tylko z przepisami prawa pracy, lecz także z wszelkimi innymi gałęziami prawa.

W przypadku polecenia niezgodnego z prawem pracownik powinien zwrócić pracodawcy uwagę na jego niewłaściwość lub niecelowość. Na tej podstawie Sąd Najwyższy uznał, że bezkrytyczne wykonanie przez pracownika bezprawnych poleceń przełożonego może uzasadniać wypowiedzenie umowy o pracę. W przypadku potwierdzenia polecenia przez przełożonego pracownik powinien je wykonać, chyba że narusza ono przepisy prawa karnego. Wykonanie takiego polecenia nie zwalnia pracownika z odpowiedzialności karnej, może natomiast powodować brak odpowiedzialności wobec pracodawcy. Obowiązek wykonania poleceń sprzecznych z prawem, z czego pracownik zdaje sobie sprawę, może powstać dopiero po potwierdzeniu polecenia przez przełożonego.

Zgodne z umową

Po trzecie, polecenie nie może być sprzeczne z umową o pracę. Zgodność polecenia z umową o pracę oznacza przede wszystkim polecenie wykonywania czynności wynikających z określonego w umowie rodzaju pracy.

Strony, nawiązując stosunek pracy, mogą doprecyzować zakres dopuszczalnych poleceń pracodawcy. W tym celu oprócz rodzajowego określenia pracy powinny sprecyzować w umowie również niektóre warunki wykonywania pracy. Pracownik z mocy art. 100 Kodeksu pracy nie ma obowiązku stosować się do tych poleceń przełożonych, które wprawdzie dotyczą pracy umówionego rodzaju, ale pozostają w sprzeczności z ustalonymi w umowie warunkami wykonywania pracy.


Sankcje za odmowę wykonania polecenia

Co do zasady pracownik jest związany poleceniem pracodawcy. Jest to konsekwencja przyjętej w prawie pracy zasady podporządkowania pracownika. Pracownik ma jednak prawo odmówić wykonania polecenia, gdy jest ono sprzeczne z przepisami prawa lub umową o pracę. Odmawiając wykonania polecenia, musi jednak liczyć się z ryzykiem zastosowania wobec niego sankcji przez pracodawcę, a w ewentualnym procesie sądowym z możliwością przychylenia się sądu do stanowiska pracodawcy.

Sąd Najwyższy uznał, że odmowa wykonania przez pracownika polecenia spełniającego wymagania określone w art. 100 § 1 Kodeksu pracy kwalifikowana jest z reguły jako ciężkie naruszenie podstawowego obowiązku z winy pracownika.

UWAGA

Zlecając wykonanie określonych czynności, pracodawca musi pamiętać, by wydawanie poleceń następowało w sposób szanujący godność pracownika i respektujący ukształtowane w zakładzie pracy zasady współżycia społecznego. Nietaktowne czy niekulturalne odnoszenie się przełożonego do podległych pracowników jest bowiem zachowaniem bezprawnym i jeśli nawet „dotyczy” umówionej pracy, to wystawia pracownika na stres, którego w żadnym razie nie sposób uznać za normalnie związany z jej wykonywaniem. Zachowanie naruszające dobra osobiste pracownika może być zakwalifikowane jako działanie przełożonego, który niewłaściwie czyni użytek z kompetencji do wydawania podwładnym poleceń. W konsekwencji odmowa wykonania takiego polecenia nie będzie bezprawna.

Artykuł 42 § 4 Kodeksu pracy. Wypowiedzenie dotychczasowych warunków pracy lub płacy nie jest wymagane w razie powierzenia pracownikowi, w przypadkach uzasadnionych potrzebami pracodawcy, innej pracy niż określona w umowie na okres nieprzekraczający trzech miesięcy w roku kalendarzowym, jeżeli nie powoduje to obniżenia wynagrodzenia i odpowiada kwalifikacjom pracownika.

Artykuł 81 § 3 Kodeksu pracy. Pracodawca może na czas przestoju powierzyć pracownikowi inną odpowiednią pracę, z której wykonanie przysługuje wynagrodzenie przewidziane za tę pracę, nie niższe jednak od wynagrodzenia ustalonego zgodnie z § 1. (....)

Zawinione (z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa) niewykonanie przez pracownika zgodnego z prawem polecenia poddania się kontrolnym badaniom lekarskim, jako naruszające obowiązek wykonania polecenia dotyczącego pracy (art. 100 i art. 211 pkt 5 k.p.) może stanowić podstawę niezwłocznego rozwiązania umowy o pracę na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy (wyrok SN z 10 maja 2000 r., I PKN 642/99).

Bezprawna i świadoma odmowa wykonania polecenia, zagrażająca istotnym interesom pracodawcy, uzasadnia rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika (wyrok SN z 12 czerwca 1997 r., I PKN 211/97).

Należy pamiętać, że mimo iż pracownik nie jest biernym wykonawcą poleceń i przyznano mu prawo do otwartego i krytycznego wypowiadania się w sprawach dotyczących organizacji pracy, to odmowa wykonywania poleceń wydawanych na podstawie i w granicach określonych w art. 100 § 1 k.p. nie mieści się w granicach dopuszczalnej krytyki działań pracodawcy. Przekroczenie przez pracownika dopuszczalnych granic krytyki poczynań pracodawcy, który określa cele i metody ich osiągania w ramach prowadzonej przez niego działalności, może stanowić uzasadnienie wypowiedzenia umowy o pracę na czas nieokreślony (wyrok SN z 17 grudnia 1997 r., I PKN 433/97).

Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Kadry

    Czy postojowe to pomoc publiczna?

    Postojowe z ZUS - czy to jest pomoc publiczna? Odpowiedź znajduje się w art. 15zzzh ust 1 ustawy covidowej.

    Zarobki studentów w 2021 r. [RAPORT]

    Zarobki studentów w 2021 r. zmalały. Ile zarabiają studenci w czasie pandemii? Jakie mają problemy?

    Kogo pracodawca powinien zapisać do PPK?

    PPK - kogo pracodawca powinien zapisać? 10 maja 2021 r. mija termin na zawarcie umowy o prowadzenie PPK. To już ostatni etap wdrażania PPK.

    Jak wybrać system kadrowo-płacowy?

    System kadrowo-płacowy powinien być dostosowany do działalności firmy. Jak wybrać? Oto garść użytecznych wskazówek.

    O co chodzi z tym kapitałem początkowym?

    Kapitał początkowy ma wpływ na wysokość emerytury. Jak to się dzieje? O co w tym wszystkim chodzi?

    Kodeks pracy 2021 a praca zdalna - zmiany

    Kodeks pracy w 2021 r. czekają zmiany. Znajdzie się w nim praca zdalna. Co się zmieni?

    Dodatkowy zasiłek opiekuńczy przedłużony do 23 maja 2021 r.

    Dodatkowy zasiłek opiekuńczy będzie przedłużony do 23 maja 2021 r. Kiedy przysługuje?

    Niedziela handlowa - maj 2021

    Niedziela handlowa - maj 2021 r. ma aż 5 niedziel. Czy 2 maja, 9 maja, 16 maja, 23 maja lub 30 maja jest niedziela handlowa? Czy dzisiaj/jutro jest niedziela handlowa?

    Wynagrodzenia wypłacane "pod stołem" [RAPORT]

    Wynagrodzenia wypłacane "pod stołem" - ile wynagrodzeń w Polsce wypłacanych jest na czarno? Jakie są skutki takiego procederu?

    Oświadczenie o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi [PORADNIK]

    Oświadczenie o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi czyli szybka droga do legalizacji zatrudnienia w Polsce dla obywateli sześciu państw. Jak krok po kroku zatrudnić na podstawie oświadczenia?

    Wsparcie z urzędu pracy dla osoby niepełnosprawnej

    Wsparcie z urzędu pracy - z jakich usług i instrumentów pomocy może skorzystać osoba niepełnosprawna?

    Praca zdalna a rozwój pracownika

    Rozwój pracownika podczas pracy zdalnej - jak go zaplanować? Czy można zdalnie ocenić wydajność pracy i ryzyko odejścia pracownika?

    Szczepienia w zakładach pracy - jakie zasady?

    Szczepienia w zakładach pracy - zapisy ruszyły 4 maja 2021 r. Jakie są zasady organizowania szczepień przez pracodawców?

    Kampania "niezwalniam.pl"

    Kampania "niezwalniam.pl" została zainicjowana przez Polish Supply Management Leaders. Celem Kampanii jest promocja formuły elastycznego zarządzania kapitałem ludzkim oparta na wspieraniu długoterminowych relacji pracownik – pracodawca, która koncentruje się na zatrudnianiu pracowników na umowie o pracę. Infor.pl dołącza do partnerów medialnych kampanii.

    Można składać wnioski o zwolnienie z ZUS i postojowe z Tarczy 9.0

    Wnioski o zwolnienie z ZUS i postojowe z Tarczy 9.0 można składać od 4 maja 2021 r. Dla kogo przewidziano wsparcie z ZUS? Do kiedy można składać wnioski?

    Szczepienia w pracy przeciwko COVID - jak się zapisać?

    Szczepienia w pracy przeciwko COVID-19 - dla kogo? Jaka szczepionka będzie udostępniana? Kiedy zaczną się szczepienia w zakładach pracy? Jak się zapisać?

    Bezrobocie w Polsce najniższe w UE - marzec 2021 r.

    Bezrobocie w Polsce jest najniższe w całej UE. Potwierdzają to statystyki Eurostatu z marca 2021 r. Sprawdź, ile bezrobocie wynosi w poszczególnych państwach UE.

    Najczęstsze przyczyny zwolnień lekarskich w 2020 r. [RAPORT]

    Przyczyny zwolnień lekarskich w 2020 r. dotyczyły częściej niż zwykle zaburzeń psychicznych. Poznaj wyniki raportu ZUS.

    Ubezpieczenie zdrowotne dla wszystkich?

    Ubezpieczenie zdrowotne będzie dla wszystkich? Planowane jest zapewnienie ubezpieczenia zdrowotnego także bez rejestracji w urzędzie pracy. Od kiedy?

    Wyzwania w zarządzaniu ludźmi w czasie pandemii

    Zarządzanie w czasie pandemii - jakie wyzwania stoją przed liderami? Czego im brakuje? Jak oceniają efektywność pracowników?

    Zwolnienie pracownika a naruszenie dóbr osobistych

    Zwolnienie pracownika - pracodawco, uważaj, aby nie naruszyć jego dóbr osobistych! Sprawdź, czego należy unikać przy zwolnieniu.

    Kadry i płace w maju 2021 - terminy

    Kadry i płace w maju 2021 r. - jakie są terminy obowiązków, o których trzeba pamiętać? Ile wynosi wymiar czasu pracy i dodatek za pracę w nocy?

    Maj 2021 – godziny pracy, dni wolne

    Maj 2021 – godziny pracy i dni wolne czyli jaki jest wymiar czasu pracy. Kalendarz maja w 2021 r. zawiera aż 3 święta ustawowo wolne od pracy.

    Powołanie, wybór, mianowanie jako podstawa zatrudnienia

    Powołanie, wybór i mianowanie to podstawy zatrudnienia z Kodeksu pracy. Wszystkie skutkują nawiązaniem stosunku pracy. Kogo zatrudnia się na podstawie powołania, wyboru i mianowania?

    Święto Pracy - 1 maja 2021 r.

    Święto Pracy przypada na dzień 1 maja każdego roku. Jest to ogólnoświatowe święto, które ustanowiono 132 lata temu. Jakie wydarzenia upamiętnia Święto Pracy?