Zmiany na rynku bonów pracowniczych

W Polsce bony już na trwałe wpisały się w zestaw narzędzi motywacji pozapłacowej stosowanej w firmach. Stało się tak przede wszystkim dzięki odziedziczonej jeszcze po czasach PRL-u tradycji obdarowywania pracowników paczkami czy premiami na koniec roku. Wprowadzone w połowie lat 90. bony towarowe skutecznie zastąpiły te formy pozafinansowej gratyfikacji, w czym zdecydowanie pomogło funkcjonujące przez kilka lat zwolnienie bonów z opodatkowania. Dziś chyba każdy pracownik zetknął się z jakimś rodzajem bonów. Firmy doceniają je jako wygodne i praktyczne narzędzie gratyfikacji pracowników i motywacji pozapłacowej.

Standard czy motywacja?

Bony są wykorzystywane przez firmy najczęściej jako forma dodatkowego wynagrodzenia pozapłacowego z okazji świąt Bożego Narodzenia, Wielkiej Nocy, z okazji firmowych jubileuszy, świąt branżowych. Taka sytuacja ma miejsce przynajmniej od kilku lat, stąd pojawia się pytanie - czy bony są traktowane przez pracowników jako stały element wynagrodzenia, coś, co im się należy i czego się po prostu spodziewają, czy jednak zachowały swoją motywacyjną siłę?

Odpowiedź na to pytanie należałoby uzależnić od tego, o jakich bonach mówimy. Czy o klasycznych tzw. bonach podarunkowych realizowanych najczęściej na zakupy i traktowanych przede wszystkim jako forma wsparcia quazi-finansowego, ułatwiająca przygotowania do świąt, czy o wielu innych rodzajach bonów, które pojawiły się na rynku na przestrzeni ostatnich lat.

W tym pierwszym przypadku przekazywane w okresie przedświątecznym bony podarunkowe dla wielu pracowników nie mają bardzo silnego charakteru motywacyjnego. Po pierwsze dlatego, że ich przekazywanie stało się swego rodzaju tradycją. Po drugie dlatego, że wraz ze wzrostem wynagrodzeń wielu Polaków takie bony stają się słabym motywatorem. Potrzebują oni już po prostu czegoś nowego. Ten dynamiczny wzrost wynagrodzeń nie objął jednak wszystkich w równym stopniu i wciąż w Polsce wielu ludzi zarabia stosunkowo niedużo - dla nich bony podarunkowe to wciąż ważny składnik w przedświątecznym budżecie i przez nich zawsze będzie doceniany.

Poznać potrzeby w celu motywacji

Dla coraz większej grupy pracowników, szczególnie tych lepiej zarabiających i z dużych miast, klasyczne bony podarunkowe mogą być prezentem coraz mniej motywującym. Ci pracownicy zarabiają już na tyle dużo, że stać ich na przygotowania do świąt. Dla tych pracowników należałoby przewidzieć coś, co zaspokoi ich inne potrzeby. Tylko wtedy uda się nam osiągnąć efekt motywacyjny. Stąd na rynku pojawiają się takie bony, jak kupon kulturalno-rekreacyjny, dzięki któremu można opłacić kino, teatr czy siłownię, czy bon SpaTravel. Ten ostatni może dla pracowników lepiej zarabiających skutecznie wypełnić lukę po bonie towarowym. Można go zrealizować na weekendowe wypady do hoteli SPA, do pensjonatów albo na wizytę w miejskim centrum odnowy SPA. Słowem, na wypoczynek w wysokim standardzie, co jest bardzo przez tę grupę pożądane i wysoko cenione. A przy tym 250-300 zł na pracownika, co odpowiada średniej wartości przekazywanych do tej pory bonów podarunkowych, wystarczy na weekendowy wypad do pensjonatu albo na atrakcyjne zabiegi w salonach DaySPA.

Świadczenia i motywacja

Obecnie w ofercie emitentów znajduje się wiele produktów - bonów, które służą zaspokajaniu określonych potrzeb firm i pracowników. Bardzo często stają się one elementem świadczeń pracowniczych, które pracodawca zapewnia wszystkim lub części pracowników. Bony świetnie sprawdzają się w takich sytuacjach, gdyż z jednej strony dają pracownikom możliwość wyboru miejsca realizacji, a z drugiej - można je realizować na zaspokojenie ściśle określonej potrzeby. Tutaj mamy dwie typowe sytuacje:

- gdy pracodawca ze względu na przepisy prawa jest zobowiązany zapewnić określony rodzaj świadczeń - np. posiłek regeneracyjny dla osób pracujących w ciężkich warunkach - gdy pracodawca oferuje pracownikom dobrowolnie cały pakiet świadczeń pozapłacowych.

W tym pierwszym przypadku doskonałym przykładem są np. kupony profilaktyczne, dzięki którym pracodawca w prosty sposób zapewnia możliwość zakupu przez pracowników odpowiednich posiłków w różnych miejscach, nie generując przy tym np. konieczności tworzenia stołówki. Tu nie można mówić o motywującej roli bonów - są one po prostu wygodnym sposobem na spełnienie obowiązku pracodawcy.

Druga sytuacja ma miejsce, gdy pracodawca chce wyróżnić się na rynku pracy, gdy zależy mu na utrzymaniu pracowników i oferuje im dodatkowe, pozapłacowe świadczenia, takie jak np. popularne abonamenty medyczne, czy, poruszając się już w segmencie bonów, bony restauracyjne, turystyczne czy rekreacyjne.

W tej drugiej grupie znajdują się bony restauracyjne/żywieniowe, emitowane m.in. przez firmy Sodexho czy Accor, dzięki którym pracownicy mogą opłacić swoje wyżywienie w ciągu dnia pracy, bony turystyczne i SPA emitowane przez Travel-Pass - dzięki którym pracodawca może dofinansować ich wypoczynek i relaks, czy kulturalno-rekreacyjne, dzięki którym pracodawcy dofinansowują członkostwo w siłowniach czy bilety do kina. Te bony stosowane są zazwyczaj przez firmy w większych miastach, dla osób o wyższym wykształceniu i wyższych zarobkach. Są odbierane bardzo pozytywnie, gdyż umożliwiają zaspokajanie potrzeb wyższego rzędu, wpływają na wzrost jakości życia i status społeczny.

Ten stale rosnący drugi obszar zastosowania bonów pokazuje też, że powoli zmieniają one swoją główną funkcję. Przestają być eleganckim substytutem pieniędzy, jak to miało miejsce w przypadku bonów towarowych, a stają się narzędziem, dzięki którym firma może prowadzić pozytywną politykę wobec pracowników, zachęcając ich do dbania o swoje zdrowie poprzez regularne posiłki, aktywność i odpowiedni wypoczynek. Oczywiście mając na uwadze końcowy rezultat - czyli wysoką jakość ich pracy, brak absencji, niską rotację.

Papier ciągle dominuje

Na rynku ciągle dominują bony papierowe. Jedynie w segmencie bonów podarunkowych od pewnego czasu coraz szersze zastosowanie mają karty prepaidowe, dzięki którym obdarowany może płacić we wszystkich punktach wyposażonych w terminal płatniczy. Właśnie w tym segmencie - bonów podarunkowych, które są przecież pewną namiastką pieniędzy, jest to na pewno rozwiązanie dobre, stąd nie dziwi jego dynamiczny rozwój. Na karty w swojej ofercie stawia m.in. firma Bonus Systems.

Można jednak zaobserwować, że we wszystkich pozostałych kategoriach, gdzie bony są stosowane w celu zaspokajania określonych potrzeb pracowników, bony funkcjonują tylko w postaci papierowej. Wynika to z faktu, że firma, która dofinansowuje np. wypoczynek, nie chce, aby taki bon mógł być zrealizowany m.in. w sklepie na zakup alkoholu. Ten bon jest w końcu wyrazem świadomej polityki, w ramach której pracownik powinien odpowiednio odpocząć, żeby później pracować wydajniej. W przypadku takich bonów karty prepaidowe nie zdadzą więc egzaminu, bo można je realizować praktycznie wszędzie.

Nowy bon na rynku

Badania pokazują, że dofinansowanie do wypoczynku, najczęściej z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, stosuje ponad 50 proc. firm w Polsce. Dofinansowanie wczasów pracowniczych zazwyczaj odbywa się w formie wręczenia pracownikowi gotówki lub rozliczania faktur z ośrodków wypoczynkowych czy biur podróży. Niestety, często zdarzały się przypadki nadużyć w tej kwestii. A firma ma prawo oczekiwać, że jej pieniądze (bo nie zapominajmy, że pieniądze ZFŚS to pieniądze firmy) zostaną wydane efektywnie i na właściwy cel, a pracownik wróci wypoczęty i z energią do dalszej pracy.

Oczywiście są firmy, które zajmują się organizacją całego wypoczynku dla wskazanych pracowników i wpłacają środki bezpośrednio do określonego ośrodka/ośrodków wypoczynkowych, tak aby mieć zagwarantowane właściwe ich wykorzystanie. Takie podejście wymaga jednak bardzo czaso- i pracochłonnego procesu sondowania rynku i przygotowania oferty przez działy kadrowe.

Już wkrótce w ofercie firmy TravelPass pojawi się na rynku bon wypoczynkowy, który będzie odpowiedzią na te potrzeby. Pracownik otrzyma bon, który będzie można zrealizować w kilkudziesięciu starannie wyselekcjonowanych obiektach wypoczynkowych nad morzem, w górach i nad jeziorami. To gwarantuje, że każdy pracownik znajdzie coś odpowiedniego dla siebie i wróci wypoczęty i z energią do dalszej pracy. A jednocześnie wykorzystanie bonów znacznie ułatwia realizację funkcji dofinansowania wczasów dla działów kadrowych, eliminując całkowicie problemy organizacyjne. Dodatkowo bony te można będzie wykorzystać na popularne i korzystne cenowo wycieczki zagraniczne. To szczególnie atrakcyjne rozwiązanie dla firm, których szczyt sezonu sprzedaży pokrywa się z sezonem urlopowym. Wiele z nich jest skłonnych dofinansować pracownikom wypoczynek zagraniczny np. w Egipcie po sezonie, dzięki czemu w okresie szczytu sprzedaży nie mają problemu z brakiem pracowników.

Nowe potrzeby, nowe bony

Bony towarowe zapewne wciąż pozostaną głównym segmentem na rynku bonów, gdyż wciąż jest wiele osób, szczególnie tych mniej zarabiających, dla których są atrakcyjne. Natomiast różnicujące się potrzeby pracowników i firm będą przyczyną powstawania nowych rodzajów bonów.

Biorąc pod uwagę coraz dłuższy czas pracy większości z nas, ceny opieki przedszkolnej i jej ograniczoną dostępność, można sobie wyobrazić powstanie bonów do opieki nad dziećmi, które byłyby poważnym bodźcem do powstawania nowych placówek tego typu lub do wykorzystania potencjału niepracujących kobiet, którym można by płacić takimi właśnie bonami za opiekę nad dziećmi - tak jak się to dzieje w wielu państwach zachodnich. To oczywiście tylko jedna z możliwości. Pokazuje ona jednak, że nowe bony pojawiają się w ofercie emitentów, by pomóc firmom zaspokoić określone potrzeby pracowników, które zmieniają się wraz ze zmianą ich sytuacji społecznej i materialnej oraz wieku. Lub wtedy, gdy ułatwiają zaspokojenie pewnych prawnych lub zwyczajowych zobowiązań firm wobec pracowników.

 Witold Szlachta

Autor jest prezesem firmy TravelPass Sp. z o.o.

Kontakt:

witold.szlachta@travelpass.pl