Kategorie

Wyrok SN z dnia 3 grudnia 2004 r. sygn. II UK 59/04

Przepis art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) dopuszcza wyjątkowo możliwość traktowania okresów pracy w gospodarstwie rolnym tak jak okresów składkowych w ramach ubezpieczenia pracowniczego, w zakresie niezbędnym do

Przepis art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) dopuszcza wyjątkowo możliwość traktowania okresów pracy w gospodarstwie rolnym tak jak okresów składkowych w ramach ubezpieczenia pracowniczego, w zakresie niezbędnym do uzupełnienia okresów składkowych i nieskładkowych.

Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar

Sędziowie SN: Jerzy Kwaśniewski, Andrzej Wasilewski (sprawozdawca)

Reklama

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2004 r. sprawy z wniosku Bronisławy D. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w S. o wysokość emerytury, na skutek kasacji organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 21 marca 2003 r. [...]

zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że zmienił wyrok Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Koszalinie z dnia 15 stycznia 2001 r. [...] i oddalił odwołanie wnioskodawczyni.

Uzasadnienie

Reklama

Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w S. decyzją z dnia 8 listopada 1999 r. przyznał wnioskodawczyni - Bronisławie D. emeryturę na podstawie art. 28 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm. - obecnie jednolity tekst: Dz.U. z2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm. - powoływanej nadal jako: ustawa o emeryturach i rentach z FUS), której miesięczna wysokość wyliczona została w kwocie 21, 94 zł. Wnioskodawczyni wniosła o zmianę tej decyzji poprzez przyznanie jej wyższego świadczenia.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Koszalinie wyrokiem z dnia 15 stycznia 2001 r. [...] zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w S. z dnia 8 listopada 1999 r. i przyznał wnioskodawczyni prawo do emerytury określonej w art. 27 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, a w uzasadnieniu tego wyroku stwierdził, że skoro wnioskodawczyni urodziła się dnia 8 listopada 1939 roku, a więc przed dniem 1 stycznia 1949 r. i ma obecnie 62 lata, a jest niesporne, że pracowała w rolnictwie około 27 lat, a zatem ta długość pracy w rolnictwie wraz z okresem zatrudnienia poza rolnictwem daje jej co najmniej 20 okresów składkowych i nieskładkowych, to tym samym spełnia ona w całości warunki, które upoważniają ją do ubiegania się o emeryturą na podstawie art. 27 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Następnie, Sąd Apelacyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 21 marca 2003 r. [...] oddalił apelację organu rentowego od powyższego wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Koszalinie z dnia 15 stycznia 2001 r., stwierdzając w uzasadnieniu tego orzeczenia w szczególności, że wykładnia językowa art. 10 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS prowadzi do wniosku, iż „krótszy od okresu wymaganego okres składkowy i nieskładkowy ustalony na zasadach art. 5-7 uzupełnia się o okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia a przypadające przed dniem 1.01.1983 r. (jak w przypadku Bronisławy D. okresy 09.11.1955 r. do 14.04.1964 r. i 15.04.1964 r. do 31.12.1982 r.) w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu, czytaj 'okresu wymaganego' określonego w art. 27, 28, 30 albo 31. Skoro ustawodawca nie wskazał przy tym 'okresie wymaganym', iż ma to być okres minimalny uprawniający do nabycia prawa do emerytury tzw. niepełnej, to trafnie skonstatował Sąd I instancji, iż w istocie ubezpieczona z uwagi na osiągnięcie wieku 60 lat z dniem 08.11.1999 r. oraz posiadanie łącznie okresu składkowego i nieskładkowego (po uzupełnieniu pracą na roli do 20 lat) może ubiegać się o emeryturę na warunkach określonych w przepisie art. 27 cytowanej ustawy.”

W kasacji od powyższego wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 21 marca 2003 r. organ rentowy zarzucił naruszenie art. 10 oraz art. 56 w związku z art. 27 i art. 28 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, ponieważ „Sąd Apelacyjny błędnie uznał, iż za okres niezbędny do uzupełnienia okresu w sytuacji ubezpieczonej należy odnieść do okresu wymaganego określonego art. 27, 28, 30 i 31, niezależnie od okresu pracy na gospodarstwie rolnym, w świetle powołanych bowiem wyżej przepisów, przyznanie ubezpieczonej prawa do emerytury w pełnej wysokości, o której mowa w art. 27 powołanej ustawy, mogłoby mieć miejsce dopiero w sytuacji posiadania 15 lat okresów składkowych i nieskładkowych i uzupełnienia tego okresu zgodnie z art. 10 powołanej ustawy okresami pracy na gospodarstwie rolnym w zakresie niezbędnym do uzupełnienia okresu lat 20.” Równocześnie w kasacji zarzucono, iż zaskarżone orzeczenie narusza zasady przyznawania prawa do emerytury także i dlatego, że ubezpieczenie społeczne rolników z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego reguluje odrębna ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (jednolity tekst: Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25) i świadczenia te nie są finansowane z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, „stąd też wykładnia Sądu w niniejszej sprawie nie odpowiada prawu, nie może być bowiem tak, że po 27 latach prowadzenia gospodarstwa rolnego i 9 miesiącach zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, otrzymuje się świadczenie odpowiadające wysokości najniższej emerytury, w sytuacji gdy składki z tytułu ubezpieczenia rolniczego są znacznie niższe, zatem uzasadnionym jest stanowisko, że art. 10 ustawy o emeryturach i rentach ma zastosowanie tylko w zakresie niezbędnym do nabycia prawa, a w przypadku ubezpieczonej w zakresie niezbędnym do 15 lat okresów składkowych i nieskładkowych.” W opinii skarżącego, w sprawie tej występuje istotne zagadnienie prawne „dotyczące zasad ustalania wysokości emerytur, bowiem emerytur o których mowa w art. 28, zgodnie z treścią art. 54 powołanej ustawy nie podwyższa się do kwoty najniższej emerytury.” W konsekwencji, w kasacji sformułowany został wniosek „o zmianę zaskarżonego orzeczenia i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku pierwszej instancji w całości i przekazanie sprawy do rozpoznania sądowi równorzędnemu.”

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Świadczenia emerytalne na podstawie ustawy o emeryturach i rentach z FUS przysługują „ubezpieczonemu”, czyli osobie podlegającej „ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, określonym w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych”, a także osobie, która przed dniem wejścia w życie tej ustawy (tzn. przed dniem 1 stycznia 1999 r. - art. 196 tej ustawy) „podlegała ubezpieczeniu społecznemu lub zaopatrzeniu emerytalnemu, z wyłączeniem ubezpieczenia społecznego rolników” (art. 4 pkt. 13 w związku z art. 1, art. 2 oraz art. 3 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Przy czym, w celu ustalenia prawa do emerytury oraz obliczenia jej wysokości uwzględnia się zasadniczo tzw. okresy składkowe i okresy nieskładkowe ubezpieczonego, zgodnie z zasadami określonymi w art. 5 - art. 7 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Natomiast jedynie w drodze wyjątku, w sytuacji, gdy ustalone na podstawie art. 5 - art. 7 ustawy o emeryturach i rentach z FUS okresy składkowe i nieskładkowe okażą się krótsze od okresu wymaganego do uzyskania emerytury na podstawie przepisów tej ustawy, z mocy wyraźnego przepisu ustawy uwzględnia się również i traktuje „jak okresy składkowe” także: (1) „okresy ubezpieczenia społecznego rolników, za które opłacono przewidziane w odrębnych przepisach składki”, (2) „przypadające przed dniem 1 lipca 1977 r. okresy prowadzenia gospodarstwa rolnego po ukończeniu 16 roku życia” lub (3) „przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia” -jednakże wyłącznie „w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu” (art. 10 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). W takim wypadku „osobie, której przy ustalaniu prawa do emerytury uwzględniono okresy pracy w gospodarstwie rolnym określone w art. 10, oblicza się wysokość przysługującego świadczenia w myśl art. 53, z uwzględnieniem okresów pracy w gospodarstwie rolnym, proporcjonalnie do udziału okresów składkowych i nieskładkowych w okresie stanowiącym sumę okresów składkowych, nieskładkowych i uwzględnionych okresów pracy w gospodarstwie rolnym” (art. 56 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Oznacza to, iż niedopuszczalna jest rozszerzająca interpretacja dyspozycji art. 10 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, zmierzająca do zaliczania w każdym wypadku okresów pracy w gospodarstwie rolnym zamiast wymaganych okresów składkowych w ramach ubezpieczenia pracowniczego. Przeciwnie, ponieważ przepis art. 10 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS dopuszcza jedynie wyjątkowo i w ograniczonym zakresie („w zakresie niezbędnym do uzupełnienia” wymaganego do przyznania emerytury w wypadku ubezpieczenia pracowniczego tzw. okresu składkowego i nie-składkowego) możliwość traktowania „okresów pracy w gospodarstwie rolnym” jak „okresów składkowych” w ramach ubezpieczenia pracowniczego, powinien być on interpretowany i stosowany w sposób restryktywny.

Równocześnie, ustawa o emeryturach i rentach z FUS stanowi, że kobiecie ubezpieczonej, urodzonej przed dniem 1 stycznia 1949 r., przysługuje emerytura, jeżeli spełniła ona łącznie dwa warunki, a mianowicie: po pierwsze - osiągnęła ona wiek emerytalny co najmniej 60 lat, oraz po drugie - (a) albo ma ona okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat (art. 27 ustawy o emeryturach i rentach z FUS), (b) albo ma ona okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 15 lat, przy czym w tym wypadku emerytury tej „nie podwyższa się do kwoty najniższej emerytury” (art. 28 w związku z art. 54 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Oznacza to, iż w sytuacji, gdy ubiegająca się o emeryturę z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych kobieta, która osiągnęła wiek emerytalny co najmniej 60 lat, nie posiada wymaganego do przyznania emerytury co najmniej 15-letniego okresu składkowego i nieskładkowego ustalonego na zasadach określonych w art. 5 - art. 7 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wówczas organ rentowy przy ustaleniu prawa do emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz przy obliczaniu jej wysokości uwzględni również, ale jedynie „w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu”, okresy pracy wnioskodawczyni w gospodarstwie rolnym (stosownie do zasad określonych w art. 10 w związku z art. 28 ustawy o emeryturach i rentach z FUS), przy czym ustalona na tej podstawie emerytura nie podlega podwyższeniu do kwoty najniższej emerytury (art. 54 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Jest to konsekwencja przyjętych przez ustawodawcę rozwiązań prawnych, w myśl których pracowniczy system emerytalny ma zasadniczo charakter systemu ubezpieczeniowego i zakłada uzależnienie wysokości świadczenia emerytalnego od wielkości składek zgromadzonych przez ubezpieczonego, podczas gdy rolniczy system emerytalny nie jest oparty na takim założeniu i zasadniczo ma charakter zaopatrzeniowy.

W rozpoznawanej sprawie jest poza sporem to, że wnioskodawczyni, która osiągnęła wiek emerytalny 60 lat i wystąpiła o ustalenie emerytury pracowniczej, legitymowała się jedynie 9 miesiącami okresów składkowych i 3 miesiącami okresów nieskładkowych oraz 27 latami pracy w gospodarstwie rolnym. Zgodnie z art. 28 w związku z art. 10 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, uzasadniało to zaliczenie wnioskodawczyni dodatkowo 13 lat i 11 miesięcy okresów pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu przez nią 16 roku życia jako okresów składkowych, w celu uzupełnienia w jej wypadku w niezbędnym zakresie do wymaganego łącznego minimum 15 lat okresów składkowych i nieskładkowych. Stąd trafna okazała się decyzja organu rentowego z dnia 8 listopada 1999 r., w której ustalenia prawa do emerytury dla wnioskodawczyni oraz obliczenia wysokości emerytury w kwocie 21,94 zł dokonał ona podstawie art. 28 w związku z art. 10 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39315 k.p.c. orzekł jak w sentencji.

Chcesz dowiedzieć się więcej, sięgnij po nasze publikacje
KOMPLET: VAT zmiany od 1 lipca 2021 + JPK_VAT +  VAT w e-commerce
KOMPLET: VAT zmiany od 1 lipca 2021 + JPK_VAT + VAT w e-commerce
Tylko teraz
99,00 zł
119,70
Przejdź do sklepu
Źródło: Orzeczenia Sądu Najwyższego - Izby Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Kadry
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Polski Ład - kalkulator wynagrodzeń, umowa o pracę

    Polski Ład - kalkulator wynagrodzeń pozwala obliczyć dla umowy o pracę wysokość pensji netto, zaliczki na podatek dochodowy oraz składki na ubezpieczenie społeczne w 2022 r.

    Lista obecności a ewidencja czasu pracy – różnice

    Lista obecności pracowników - czy jest obowiązkowa? Czy zastępuje ewidencję czasu pracy? Jakie informacje można zamieścić w tych dokumentach kadrowych? Czy można prowadzić je w elektroniczny sposób? Wyjaśniamy w artykule.

    Pracodawca dyskryminuje pracownika - co można zrobić?

    Dyskryminacja w pracy - kiedy można mówić o nierównym traktowaniu pracowników? Co można zrobić, kiedy pracodawca dyskryminuje pracownika?

    Wpłaty do PPK także od wynagrodzenia po ustaniu zatrudnienia

    Wpłaty do PPK nalicza się także od wynagrodzenia wypłaconego uczestnikowi PPK po ustaniu zatrudnienia. Czy nalicza się je od nagrody stanowiącej podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe? Jeśli tak, to w jakiej wysokości procentowej?

    Ile wynosi najniższa krajowa?

    Najniższa krajowa w 2021 i 2022 r. - ile wynosi brutto i netto? Jaka jest stawka godzinowa? Oto kalkulator wynagrodzeń.

    Praca zdalna w Kodeksie pracy - zmiany w projekcie

    Praca zdalna w Kodeksie pracy - jest nowa wersja projektu nowelizacji. Co się zmieni?

    Rejestracja w urzędzie pracy a umowa zlecenie, dzieło, działalność

    Rejestracja w urzędzie pracy - czy bezrobotny może wykonywać pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy o dzieło lub prowadzić działalność nierejestrowaną?

    Prezeska, prawniczka, psycholożka - kobiety o feminatywach

    Feminatywy - jakim językiem pisane są oferty pracy? Jak kobiety oceniają żeńskie nazwy stanowisk, np. prezeska, prawniczka, psycholożka? Oto wyniki badania.

    Zezwolenie na pracę sezonową dla cudzoziemca - jak uzyskać [PORADNIK]

    Zezwolenie na pracę sezonową dla cudzoziemca. Od 1 stycznia 2018 roku obowiązują nowe regulacje prawne dotyczące cudzoziemców świadczących prace sezonową. O zezwolenie typu S, czyli na pracę sezonową, mogą ubiegać się pracodawcy, którzy planują zatrudnić obcokrajowców do pracy w rolnictwie, ogrodnictwie lub turystyce.

    Błędy w umowie o pracę - jak je poprawić?

    Błędy w umowie o pracę w zakresie wynagrodzenia i innych świadczeń - jak je poprawić?

    Pracodawcy nie chcą pracy zdalnej [BADANIE]

    Praca zdalna nie jest dla pracodawców najlepszym rozwiązaniem. Prawie wszyscy chcą powrotu do biur. Wprowadzą elastyczne godziny rozpoczęcia i zakończenia pracy.

    Udzielanie zaległego urlopu wypoczynkowego - ustawa o covid-19

    Zaległy urlop wypoczynkowy - jak udzielić zgodnie z ustawą o COVID-19?

    Urząd pracy pomoże zmienić pracę

    Urząd pracy pomoże zmienić pracę i kwalifikacje pracownika. Obecnie skupia się na zatrudnianiu bezrobotnych. Rząd chce rozszerzyć jego kompetencje.

    Utrata pracy i finanse - obawy pracowników

    Utrata pracy i finanse to główne zmartwienia polskich pracowników. Ratują ich jednak deficyty kadrowe.

    Ukąszenie kleszcza a wypadek przy pracy - obowiązki pracodawcy

    Ukąszenie kleszcza - czy to może być wypadek przy pracy? Czy pracodawca zatrudniający pracowników do pracy na świeżym powietrzu ma obowiązek zabezpieczenia ich przed kleszczami?

    Sygnalista w firmie od 17 grudnia 2021 r. - co z ustawą?

    Sygnalista w firmie musi być wdrożony od 17 grudnia 2021 r. Polska musi implementować przepisy unijne do 16 grudnia tego roku. Co z ustawą o sygnalistach?

    Urlop wypoczynkowy - kalkulator

    Urlop wypoczynkowy - kalkulator wymiaru urlopu wypoczynkowego pozwala wyliczyć, ile dni urlopu przysługuje pracownikowi.

    Piloci wycieczek i przewodnicy turystyczni - zwolnienie z ZUS

    Piloci wycieczek i przewodnicy turystyczni mogą składać wnioski o zwolnienie z ZUS za lipiec, sierpień i wrzesień 2020 r. Do kiedy? Jakie warunki należy spełnić?

    Sklepiki szkolne - Tarcza Antykryzysowa

    Sklepiki szkolne - Tarcza Antykryzysowa przyznaje postojowe i zwolnienie z ZUS. Jakie kody PKD? Jakie warunki należy spełnić? Do kiedy złożyć wniosek?

    Sklepiki szkolne, piloci wycieczek i przewodnicy - wsparcie z ZUS

    Sklepiki szkolne, piloci wycieczek i przewodnicy - wsparcie z ZUS otrzymują wsparcie z ZUS. Mogą liczyć na postojowe i zwolnienie z opłacania składek. Do kiedy można składać wnioski?

    Minimalna płaca w 2022 r. brutto netto

    Minimalna płaca w 2022 r. wyniesie 3000 zł brutto. Ile to netto?

    Emerytura brutto netto - kalkulator

    Emerytura brutto - ile to netto? Kalkulator emerytalny pozwala ustalić wysokość emerytury. Oblicz.

    Ochrona przedemerytalna - ile lat?

    Ochrona przedemerytalna - ile lat trwa ochrona przed zwolnieniem? Od ilu lat pracownika zaczyna obowiązywać pracodawcę?

    Strategia Demograficzna 2040 - ocena Konfederacji Lewiatan

    Strategia Demograficzna 2040 jest zbyt ogólna i nie odpowiada współczesnym trendom związanym z rodziną. Jak ocenia ją Konfederacja Lewiatan?

    Zwolnienie lekarskie musi wskazywać aktualny adres pobytu

    Zwolnienie lekarskie musi wskazywać aktualny adres pobytu. Czy trzeba poinformować ZUS o zmianie miejsca pobytu?