Kategorie

Wyrok SN z dnia 23 listopada 2004 r. sygn. I UK 171/04

Złożenie ponownego wniosku o świadczenie rentowe może nastąpić w sposób dorozumiany, w szczególności przez podtrzymywanie wcześniejszego żądania po zmianie stanu prawnego.

Złożenie ponownego wniosku o świadczenie rentowe może nastąpić w sposób dorozumiany, w szczególności przez podtrzymywanie wcześniejszego żądania po zmianie stanu prawnego.

Przewodniczący SSN Jerzy Kwaśniewski

Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk, Andrzej Kijowski (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2004 r. sprawy z wniosku Artura F. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w N.S. o rentę z tytułu niezdolności do pracy, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 2 marca 2004 r. [...]

uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Apelacyjnemu-Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie

Reklama

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie, po rozpoznaniu sprawy z wniosku Artura F. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w N.S., wyrokiem z dnia 2 marca 2004 r. [...] oddalił apelację wnioskodawcy od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie z dnia 26 listopada 2002 r. [...], oddalającego jego odwołanie od decyzji organu rentowego z dnia 24 listopada 1997 r, odmawiającej ubezpieczonemu ustalenia prawa do renty inwalidzkiej na podstawie przepisów ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą i ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 46, poz. 250 ze zm.).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w Nowym Sączu w ramach rozpoznawania wniosku ubezpieczonego, prowadzącego działalność gospodarczą który domagał się ustalenia prawa do renty inwalidzkiej z powodu wypadku przy pracy, któremu uległ w dniu 9 lutego 1990 r. w trakcie kiedy był jeszcze pracownikiem, wydał w dniu 24 listopada 1997 r. decyzję odmawiającą ustalenia prawa do tego świadczenia, powołując się na przepisy ustawy o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą i ich rodzin. Po rozpoznaniu odwołania od tej decyzji, Sąd Okręgowy w Krakowie wyrokiem z dnia 24 marca 1999 r. oddalił odwołanie wnioskodawcy. Na skutek jego apelacji, Sąd Apelacyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 16 lutego 2000 r. uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej renty inwalidzkiej z ogólnego stanu zdrowia i sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania, stwierdzając, że przy ustalaniu niezdolności do pracy należało uwzględnić kryteria określone w art. 23 i 24 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.).

Reklama

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Sąd Okręgowy stwierdził na podstawie opinii biegłego lekarza sądowego - specjalisty chirurga, że obecny stan zdrowia wnioskodawcy nie uprawnia do uznania go za inwalidę w rozumieniu ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zapatrzeniu emerytalnym pracowników.

Sąd Apelacyjny przejął ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd pierwszej instancji uznając je za własne, jednakże przeprowadził uzupełniające postępowanie dowodowe, które wykazało, że wnioskodawca ze względu na kalectwo powypadkowe prawej dłoni nie może pracować w wyuczonym zawodzie szlifierza powierzchni oraz szlifierza narzędziowego, i to nie tylko ze względu na brak ostatnich paliczków palców II i III ręki prawej, ale również z uwagi na okresowe odczucia parestezji, uczucie bólu częściowo amputowanych palców, uczucie wzmożonego marznięcia tychże palców i całej prawej dłoni. Niezależnie od tego powód jest zdolny do innej pracy. W uzupełniającej opinii biegłego - specjalisty chirurga stwierdzono, że „nie zna on specyfiki stanowiska i rodzaju pracy szlifierza narzędziowego i nie może odpowiedzieć na pytanie, czy upośledzenie występujące u wnioskodawcy w wyniku urazu wpływa na częściową niezdolność do wykonywania dotychczasowego zatrudnienia”. Należało więc dać wiarę ustaleniom biegłego z zakresu medycyny pracy, który w konkluzji swej opinii stwierdził, że wnioskodawca według kryteriów obowiązujących w dniu złożenia wniosku był inwalidą III grupy. Zachował bowiem zdolność do pracy, ale stał się niezdolny do wykonywania dotychczasowego zatrudnienia. Wprawdzie na wstępie Sąd Apelacyjny uznał, że wniosek w tej sprawie należało oceniać według kryteriów określonych w art. 23 i 24 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin w brzmieniu obowiązującym przed 1 września 1997 r, lecz w dalszej części uzasadnienia stwierdził, że skoro decyzja kwestionowana przez wnioskodawcę dotyczy uprawnień do renty przysługującej osobom prowadzącym działalność gospodarczą to prawo do świadczenia nie przysługiwało, albowiem zgodnie z art. 9 ust. 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą renta inwalidzka przysługuje w razie zaliczenia do I lub II grupy inwalidów. Tymczasem wnioskodawca został uznany za inwalidę III grupy.

Kasację od wyroku Sądu Apelacyjnego wniósł ubezpieczony, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, polegające na zastosowaniu art. 9 ust. 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą i ich rodzin, zamiast art. 32 ustawy o z.e.p., który miał zastosowanie na podstawie jej art. 2 pkt 2. Poza tym skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania przez „zaniechanie dokonania oceny materiału dowodowego w konfrontacji z przepisami mającymi zastosowanie do rozstrzygnięcia sprawy.” W jego ocenie mógł się on domagać ustalenia prawa do renty na podstawie tego przepisu nawet przy ustaleniu III grupy inwalidztwa, albowiem mimo że prowadził działalność gospodarczą spełniał przesłanki do zastosowania ustawy o ubezpieczeniu społecznym pracowników.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja podlega uwzględnieniu, mimo że zarzuty w niej sformułowane okazały się jedynie częściowo zasadne. Wnioskodawca domagał się ustalenia prawa do renty na zasadach ogólnych na podstawie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. Tymczasem zarówno organ rentowy, jak i Sąd Apelacyjny rozpatrywały kwestię nabycia prawa do świadczenia w kontekście regulacji z ustawy o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą przyjmując zgodnie z językowym brzmieniem art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 28 czerwca 1997 r. o zmianie niektórych ustaw o zaopatrzeniu emerytalnym i ubezpieczeniu społecznym (Dz.U. Nr 100, poz. 461), że do wniosku złożonego przez ubezpieczonego w dniu 9 czerwca 1997 r. należało stosować przepisy dotychczasowe w brzmieniu sprzed dnia 1 września 1997 r. Te z kolei nie przewidywały prawa do renty z tytułu III grupy inwalidztwa, a tylko inwalidztwa I i II grupy, co prowadziło do uznania, że wnioskodawcy nie przysługuje uprawnienie do tego świadczenia.

Ustawą z dnia 28 czerwca 1996 r. o zmianie niektórych ustaw o zaopatrzeniu emerytalnym i ubezpieczeniu społecznym nastąpiło z dniem 1 września 1997 r. skrę-sienie przepisu art. 9 ust. 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą i ich rodzin, który nabycie prawa do renty uzależniał od posiadania I lub II grupy inwalidztwa. Podstawowa różnica pomiędzy stanem prawnym obowiązującym przed i po tej dacie polegała więc na tym, że po wejściu w życie powołanej zmiany, osoby ubezpieczone z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej mogły prawo do świadczenia nabywać z tytułu ustalenia tzw. „trzeciej grupy inwalidztwa”. Przed tą datą możliwość taka rysowała się ewentualnie tylko w świetle art. 2 ust. 2 ustawy o z. e. p., dopuszczającego zastosowanie tej ustawy w stosunku do osób, które z tytułu działalności zawodowej objęte są odrębnym i przepisami o ubezpieczeniu społecznym, jeżeli - bez uwzględnienia okresów tej działalności - spełniały warunki do świadczeń określonych w ustawie. Dlatego w pierwszej kolejności trzeba rozważyć, jaki stan prawny należało uwzględnić przy ustalaniu prawa wnioskodawcy do świadczenia, albowiem dopiero w razie ustalenia, że zastosowanie znajdują przepisy obowiązujące przed dniem 1 września 1997 r. konieczne byłoby rozważenie, czy w przypadku ubezpieczonego możliwe było zastosowanie art. 2 ust. 2 ustawy o z.e.p. Otóż, zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy zmieniającej do wniosków o świadczenia, zgłoszonych przed dniem wejścia w życie ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe. Ubezpieczony złożył wniosek w dniu 9 czerwca 1997 r, zaś decyzja organu rentowego została wydana dopiero w dniu 24 listopada 1997 r. Prima facie mogłoby się zatem wydawać, że w niniejszej sprawie zastosowanie znajdowały przepisy obowiązujące w brzmieniu sprzed dniem 1 września 1997 r. Wprawdzie można mieć wątpliwości, czy próba przeprowadzenia celowościowej interpretacji omawianej normy prawnej jest do pogodzenia z zasadą c/ara non sunt interpretanda, lecz nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia tego zagadnienia pozostają okoliczności związane z przewlekłością rozpatrywania wniosku przez organ rentowy, jak również konieczność uwzględnienia podstawowych reguł postępowania obowiązujących przy rozpoznawaniu wniosków o świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Jeżeli bowiem organ rentowy nie wydał decyzji w ciągu 60 dni od dnia zgłoszenia wniosku, do czego był obowiązany na podstawie art. 90 ust. 1 ustawy o z.e.p. w brzmieniu sprzed 1 września 1997 r, to należy uznać, że kontynuowanie rozpoznawania wniosku po tej dacie, związane jest w istocie z dalszym „podtrzymywaniem” żądania przez wnioskodawcę, który po zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą i ich rodzin był uprawniony w każdej chwili do ponowienia wniosku i nadania mu biegu na zasadach określonych już po zmianach. Byłoby to zresztą dla niego bardziej korzystne, albowiem bez potrzeby badania dopuszczalności zastosowania art. 2 ust. 2 ustawy o z.e.p. dla ustalenia prawa do renty na podstawie ustawy o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą należałoby odpowiednio stosować przepisy tej ostatniej ustawy, uznając zgodnie z art. 11 ust. 1 pkt 3 ustawy zmieniającej, że wnioskodawca jest częściowo niezdolny do pracy. Zauważyć należy również, że wydawana decyzja emerytalno-rentowa ma, poza nielicznymi wyjątkami, charakter deklaratoryjny, co sprawia, iż rola organu rentowego sprowadza się wyłącznie do ustalenia, czy wnioskodawca spełnił przesłanki do nabycia prawa do świadczenia. Jest to konsekwencją przyjęcia założenia, że opłacanie składki przez ubezpieczonego jest ceną gwarancji nabycia świadczenia. Dlatego w omawianym kontekście konieczne jest uwzględnienie zasady korzystności (por. np. art. 3 ust. 2, 14, 162, 54 ust. 2 ustawy o z.e.p.), wyrażającej nie tylko możliwość wyboru przez uprawnionego korzystniejszego świadczenia czy okresów zatrudnienia, ale również wyboru trybu i zasad ustalania prawa do świadczenia, jeśli tylko wybór taki istnieje. Jeżeli więc w sytuacji przewlekłego rozpatrywania wniosku o świadczenie ubezpieczeniowe zmianie ulega stan prawny, który okazuje się korzystniejszy dla uprawnionego, to pozbawienie go możliwości powoływania się na te zmiany stanowi niedopuszczalne ograniczenie jego formalnych uprawnień, związanych chociażby z możliwością ponownego złożenia wniosku. Gdyby bowiem organ rentowy odmówił mu prawa do świadczenia przed dniem 1 września 1997 r. i wydał decyzję w ciągu 60 dni, to niewątpliwie wnioskodawca ponowiłby po zmianie stanu prawnego wniosek o ustalenia prawa do świadczenia na nowych zasadach, co wydaje się oczywiste jeżeli przyjąć, że organ rentowy jest w ramach postępowania w indywidualnej sprawie obowiązany do informowania ubezpieczonych i wnioskodawców o ich prawach i obowiązkach, a w szczególności wówczas, gdy ulegają one ustawowej zmianie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 2004 r, I UK 78/04). Złożenie nowego wniosku byłoby możliwe także w trakcie toczącego się postępowania sądowego, co potwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 grudnia 1998 r. (II UKN 341/98), zgodnie z którym zmiana stanu prawnego w toku postępowania uprawnia osobę zainteresowaną do złożenia nowego wniosku o przyznanie świadczenia emerytalno-rentowego. Nie ma żadnych racjonalnych przeszkód, aby uprawnienie takie przysługiwało wnioskodawcy również w trakcie toczącego się postępowania przed organem rentowym, zwłaszcza że ewentualne kierowanie do wnioskodawcy stosownego pytania w tej sprawie byłoby klasycznym pytaniem retorycznym. Dlatego też w niniejszej sprawie należało przyjąć, że wnioskodawca po dniu 1 września 1997 r. w sposób dorozumiany, najpóźniej w miesiącu poprzedzającym datę wydania decyzji, ponowił swój wniosek, tym bardziej że od samego początku domagał się ustalenia prawa do renty na zasadach ogólnych, a zmiany w przepisach niewątpliwe ułatwiały zastosowanie ustawy o z.e.p. W tym świetle kwestia związana z zastosowaniem art. 2 ust. 2 ustawy o z.e.p. nie wymaga rozważenia.

Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy Sąd Apelacyjny powinien więc zbadać okoliczności związane z nabyciem prawa do renty, uwzględniając zastosowanie nowych kryteriów ustalenia uprawnienia do tego świadczenia, obowiązujących po dniu 1 września 1997 r.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39313 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji, przy czym na wniosek ubezpieczonego, który stale mieszka w Warszawie, sprawę do ponownego rozpoznania przekazano „innemu” sądowi, to jest Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie.

Chcesz dowiedzieć się więcej, sięgnij po nasze publikacje
KOMPLET: VAT zmiany od 1 lipca 2021 + JPK_VAT +  VAT w e-commerce
KOMPLET: VAT zmiany od 1 lipca 2021 + JPK_VAT + VAT w e-commerce
Tylko teraz
99,00 zł
119,70
Przejdź do sklepu
Źródło: Orzeczenia Sądu Najwyższego - Izby Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Kadry
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Polski Ład - kalkulator wynagrodzeń, umowa o pracę

    Polski Ład - kalkulator wynagrodzeń pozwala obliczyć dla umowy o pracę wysokość pensji netto, zaliczki na podatek dochodowy oraz składki na ubezpieczenie społeczne w 2022 r.

    Lista obecności a ewidencja czasu pracy – różnice

    Lista obecności pracowników - czy jest obowiązkowa? Czy zastępuje ewidencję czasu pracy? Jakie informacje można zamieścić w tych dokumentach kadrowych? Czy można prowadzić je w elektroniczny sposób? Wyjaśniamy w artykule.

    Pracodawca dyskryminuje pracownika - co można zrobić?

    Dyskryminacja w pracy - kiedy można mówić o nierównym traktowaniu pracowników? Co można zrobić, kiedy pracodawca dyskryminuje pracownika?

    Wpłaty do PPK także od wynagrodzenia po ustaniu zatrudnienia

    Wpłaty do PPK nalicza się także od wynagrodzenia wypłaconego uczestnikowi PPK po ustaniu zatrudnienia. Czy nalicza się je od nagrody stanowiącej podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe? Jeśli tak, to w jakiej wysokości procentowej?

    Ile wynosi najniższa krajowa?

    Najniższa krajowa w 2021 i 2022 r. - ile wynosi brutto i netto? Jaka jest stawka godzinowa? Oto kalkulator wynagrodzeń.

    Praca zdalna w Kodeksie pracy - zmiany w projekcie

    Praca zdalna w Kodeksie pracy - jest nowa wersja projektu nowelizacji. Co się zmieni?

    Rejestracja w urzędzie pracy a umowa zlecenie, dzieło, działalność

    Rejestracja w urzędzie pracy - czy bezrobotny może wykonywać pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy o dzieło lub prowadzić działalność nierejestrowaną?

    Prezeska, prawniczka, psycholożka - kobiety o feminatywach

    Feminatywy - jakim językiem pisane są oferty pracy? Jak kobiety oceniają żeńskie nazwy stanowisk, np. prezeska, prawniczka, psycholożka? Oto wyniki badania.

    Zezwolenie na pracę sezonową dla cudzoziemca - jak uzyskać [PORADNIK]

    Zezwolenie na pracę sezonową dla cudzoziemca. Od 1 stycznia 2018 roku obowiązują nowe regulacje prawne dotyczące cudzoziemców świadczących prace sezonową. O zezwolenie typu S, czyli na pracę sezonową, mogą ubiegać się pracodawcy, którzy planują zatrudnić obcokrajowców do pracy w rolnictwie, ogrodnictwie lub turystyce.

    Błędy w umowie o pracę - jak je poprawić?

    Błędy w umowie o pracę w zakresie wynagrodzenia i innych świadczeń - jak je poprawić?

    Pracodawcy nie chcą pracy zdalnej [BADANIE]

    Praca zdalna nie jest dla pracodawców najlepszym rozwiązaniem. Prawie wszyscy chcą powrotu do biur. Wprowadzą elastyczne godziny rozpoczęcia i zakończenia pracy.

    Udzielanie zaległego urlopu wypoczynkowego - ustawa o covid-19

    Zaległy urlop wypoczynkowy - jak udzielić zgodnie z ustawą o COVID-19?

    Urząd pracy pomoże zmienić pracę

    Urząd pracy pomoże zmienić pracę i kwalifikacje pracownika. Obecnie skupia się na zatrudnianiu bezrobotnych. Rząd chce rozszerzyć jego kompetencje.

    Utrata pracy i finanse - obawy pracowników

    Utrata pracy i finanse to główne zmartwienia polskich pracowników. Ratują ich jednak deficyty kadrowe.

    Ukąszenie kleszcza a wypadek przy pracy - obowiązki pracodawcy

    Ukąszenie kleszcza - czy to może być wypadek przy pracy? Czy pracodawca zatrudniający pracowników do pracy na świeżym powietrzu ma obowiązek zabezpieczenia ich przed kleszczami?

    Sygnalista w firmie od 17 grudnia 2021 r. - co z ustawą?

    Sygnalista w firmie musi być wdrożony od 17 grudnia 2021 r. Polska musi implementować przepisy unijne do 16 grudnia tego roku. Co z ustawą o sygnalistach?

    Urlop wypoczynkowy - kalkulator

    Urlop wypoczynkowy - kalkulator wymiaru urlopu wypoczynkowego pozwala wyliczyć, ile dni urlopu przysługuje pracownikowi.

    Piloci wycieczek i przewodnicy turystyczni - zwolnienie z ZUS

    Piloci wycieczek i przewodnicy turystyczni mogą składać wnioski o zwolnienie z ZUS za lipiec, sierpień i wrzesień 2020 r. Do kiedy? Jakie warunki należy spełnić?

    Sklepiki szkolne - Tarcza Antykryzysowa

    Sklepiki szkolne - Tarcza Antykryzysowa przyznaje postojowe i zwolnienie z ZUS. Jakie kody PKD? Jakie warunki należy spełnić? Do kiedy złożyć wniosek?

    Sklepiki szkolne, piloci wycieczek i przewodnicy - wsparcie z ZUS

    Sklepiki szkolne, piloci wycieczek i przewodnicy - wsparcie z ZUS otrzymują wsparcie z ZUS. Mogą liczyć na postojowe i zwolnienie z opłacania składek. Do kiedy można składać wnioski?

    Minimalna płaca w 2022 r. brutto netto

    Minimalna płaca w 2022 r. wyniesie 3000 zł brutto. Ile to netto?

    Emerytura brutto netto - kalkulator

    Emerytura brutto - ile to netto? Kalkulator emerytalny pozwala ustalić wysokość emerytury. Oblicz.

    Ochrona przedemerytalna - ile lat?

    Ochrona przedemerytalna - ile lat trwa ochrona przed zwolnieniem? Od ilu lat pracownika zaczyna obowiązywać pracodawcę?

    Strategia Demograficzna 2040 - ocena Konfederacji Lewiatan

    Strategia Demograficzna 2040 jest zbyt ogólna i nie odpowiada współczesnym trendom związanym z rodziną. Jak ocenia ją Konfederacja Lewiatan?

    Zwolnienie lekarskie musi wskazywać aktualny adres pobytu

    Zwolnienie lekarskie musi wskazywać aktualny adres pobytu. Czy trzeba poinformować ZUS o zmianie miejsca pobytu?