Kategorie

Pracownik zawsze pozostanie autorem

Piotr Rychłowski
Przedmiotem prawa autorskiego nie mogą być obiekty, które w całości powstały jako realizacja narzuconych wskazówek niepozostawiających w ogóle autorowi swobody twórczej.

Prawa autorskie do utworu pracowniczego stanowią specyficzną kategorię praw. Świadczy o tym przede wszystkim odrębna regulacja w tym zakresie, zawarta w ustawie z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (DzU z 2006 r. nr 90, poz. 631, zwana dalej ustawą).

Ze względu na fakt, że ustawa wielokrotnie posługuje się sformułowaniem „jeżeli umowa o pracę nie stanowi inaczej”, niezwykle istotne jest precyzyjne uregulowanie tych kwestii już na etapie przygotowywania umowy o pracę. W praktyce spotykamy się jednak bardzo często z dodatkowymi umowami autorskimi z pracownikami, załączanymi do umów nawiązujących stosunek zatrudnienia. Oczywiście, jak wynika z brzmienia przepisów - zagadnienie autorskich praw pracowniczych w ogóle nie musi być regulowane przez strony - wówczas zastosowanie znajdzie wprost ustawa.

Definicja utworu

Reklama

Prawo autorskie nie posługuje się wprost terminem „utwór pracowniczy”. Analiza przepisów ustawy pozwala nam jednak uznać za utwór pracowniczy każdy utwór, który jest przejawem działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalonym w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia (np. film, zdjęcie), stworzony przez pracownika w wyniku wykonywania obowiązków ze stosunku pracy. Po analizie tej definicji nasuwają się dwa wnioski - za utwór pracowniczy nie uznamy po pierwsze, utworu nieposiadającego żadnej utrwalonej postaci (np. sam pomysł, koncepcja nie będą chronione), a po drugie, takim utworem nie będzie utwór stworzony „przy okazji” wykonywania obowiązków pracowniczych (np. gdy zatrudniony przez nas informatyk jednocześnie napisał program, do którego napisania nie został przez pracodawcę zobowiązany). W doktrynie zwrócono również uwagę, że przedmiotem prawa autorskiego nie mogą być obiekty, które w całości powstały jako realizacja narzuconych wskazówek niepozostawiających w ogóle autorowi swobody twórczej.

Do utworu pracowniczego prawa autorskie będzie miał zarówno pracownik, jak i pracodawca. Należy tu wyraźnie rozróżnić dwie kategorie praw autorskich: osobiste i majątkowe. Prawa osobiste przysługują wyłącznie autorowi i chronią nieograniczoną w czasie i niepodlegającą zrzeczeniu się lub zbyciu więź twórcy z utworem (np. prawo do autorstwa utworu, oznaczenie nazwiskiem). Tych praw pracodawca nigdy nie nabędzie (co więcej - pracownik nie może się nawet skutecznie zrzec tych praw ani w jakiejkolwiek postaci przenieść na rzecz pracodawcy). Mogą one zostać wyłącznie ograniczone w przypadkach wskazanych w ustawie. Natomiast prawa majątkowe, co do zasady, przyznaje się pracodawcy. Obejmują one wyłączne prawo do korzystania z utworu i rozporządzania nim na wszystkich polach eksploatacji oraz do otrzymywania wynagrodzenia za korzystanie z utworu.


Prawa autorskie a umowa o pracę

Pracodawca nabywa majątkowe prawa autorskie do utworu pracownika w granicach wynikających z celu umowy o pracę i zgodnego zamiaru stron. Cel umowy ocenimy z reguły w kontekście przedmiotu działalności pracodawcy wynikającej, np. z aktu powołującego dany podmiot (w przypadku osób prawnych) bądź w relacji do prowadzonej, zarejestrowanej działalności gospodarczej (w przypadku osób fizycznych). Cel ten powinien ponadto być skorelowany z rodzajem pracy i zakresem obowiązków pracowniczych autora. Konsekwencją przyjęcia takiego założenia jest zakaz wprowadzania zapisów, mocą których na pracodawcę zostałaby przeniesiona całość autorskich praw majątkowych, tzn. również tych praw, wykraczających poza cel umowy i zgodny zamiar stron. Strony powinny również w miarę precyzyjnie określić sposób eksploatacji utworu - tu mogą jednak napotkać na pewne ograniczenia, bowiem swobodne rozporządzenie tymi prawami nie może dotyczyć pól eksploatacji nieznanych w chwili zawarcia umowy. W szczególności powinien zwrócić na to uwagę pracodawca, ponieważ niewskazanie jakiegoś pola może spowodować, że prawo do jego eksploatacji pozostanie przy pracowniku.

Nabycie praw autorskich

Reklama

Pracodawca nabywa autorskie prawa majątkowe z chwilą przyjęcia utworu, tzn. złożenia odpowiedniego oświadczenia w tym zakresie. Oznacza to, że tak długo, jak pracodawca nie wypowie się co do przygotowanego utworu, pozostaje on przy jego twórcy - pracowniku. Nie decyduje zatem sam moment powstania utworu, czyli jego fizycznego ustalenia, ale możliwość zapoznania się z nim przez pracodawcę i jego zaakceptowanie bądź odrzucenie. Co więcej, na złożenie stosownego oświadczenia woli o przyjęciu utworu pracodawca ma aż 6 miesięcy od dostarczenia utworu bądź uzależnienia przyjęcia utworu od dokonania określonych w nim zmian w wyznaczonym w tym celu terminie. Przepisy wprowadzają jednocześnie domniemanie, że w przypadku braku reakcji ze strony pracodawcy w tym terminie uważa się, że utwór został przyjęty bez zastrzeżeń. Termin ten może być również przez strony zmieniony.

Ciekawym zapisem jest również ten, statuujący zasadę, w myśl której w pewnych sytuacjach, mimo istnienia umowy, prawa autorskie majątkowe wracają do pracownika. Następuje to w sytuacji, gdy pracodawca w okresie 2 lat od daty przyjęcia utworu nie przystąpi do rozpowszechniania utworu przeznaczonego w umowie o pracę do tego celu. Twórca może wówczas wyznaczyć pracodawcy na piśmie odpowiedni termin na rozpowszechnienie utworu z tym zastrzeżeniem, że po jego bezskutecznym upływie prawa uzyskane przez pracodawcę wraz z własnością przedmiotu, na którym utwór utrwalono, powracają do twórcy. Oczywiście strony mogą te terminy swobodnie kształtować odpowiednimi zapisami umownymi, a także w ogóle wyłączyć możliwość powrotu praw do twórcy albo ograniczyć zakres tych praw w odniesieniu do pierwotnie uzyskanych.

Ustawodawca nie przewidział natomiast narzędzi, uprawniających pracodawcę do wyegzekwowania utworu od pracownika. Przypuszczalnie ten brak jest wynikiem dość szerokiego zakresu sankcji, jakie mogą zostać nałożone na pracownika na mocy przepisów prawa pracy.

Piotr Rychłowski

adwokat z Kancelarii Adwokackiej Małecki & Rychłowski s.c.

Chcesz dowiedzieć się więcej, sięgnij po naszą publikację
Czas pracy 2021. Planowanie, rozliczanie i ewidencja
Czas pracy 2021. Planowanie, rozliczanie i ewidencja
Tylko teraz
Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Kadry
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    PIP - coraz częstsze kontrole i decyzje

    Kontrole PIP odbywają się coraz częściej. Gdzie jest ich najwięcej? Jakie branże są najczęściej kontrolowane?

    Kalkulator wynagrodzeń Polski Ład - zlecenie 2022

    Kalkulator wynagrodzeń od umów zlecenie w 2022 r. - jak Polski Ład wpłynie na wysokość wynagrodzenia netto przy zleceniu?

    IOSKU: ile masz na koncie w ZUS?

    IOSKU czyli informacja o tym, ile masz na koncie w ZUS. Jak sprawdzić? Ile wyniesie przyszła emerytura?

    Polski Ład - kalkulator wynagrodzeń, umowa o pracę

    Polski Ład - kalkulator wynagrodzeń pozwala obliczyć dla umowy o pracę wysokość pensji netto, zaliczki na podatek dochodowy oraz składki na ubezpieczenie społeczne w 2022 r.

    Lista obecności a ewidencja czasu pracy – różnice

    Lista obecności pracowników - czy jest obowiązkowa? Czy zastępuje ewidencję czasu pracy? Jakie informacje można zamieścić w tych dokumentach kadrowych? Czy można prowadzić je w elektroniczny sposób? Wyjaśniamy w artykule.

    Pracodawca dyskryminuje pracownika - co można zrobić?

    Dyskryminacja w pracy - kiedy można mówić o nierównym traktowaniu pracowników? Co można zrobić, kiedy pracodawca dyskryminuje pracownika?

    Wpłaty do PPK także od wynagrodzenia po ustaniu zatrudnienia

    Wpłaty do PPK nalicza się także od wynagrodzenia wypłaconego uczestnikowi PPK po ustaniu zatrudnienia. Czy nalicza się je od nagrody stanowiącej podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe? Jeśli tak, to w jakiej wysokości procentowej?

    Ile wynosi najniższa krajowa?

    Najniższa krajowa w 2021 i 2022 r. - ile wynosi brutto i netto? Jaka jest stawka godzinowa? Oto kalkulator wynagrodzeń.

    Praca zdalna w Kodeksie pracy - zmiany w projekcie

    Praca zdalna w Kodeksie pracy - jest nowa wersja projektu nowelizacji. Co się zmieni?

    Rejestracja w urzędzie pracy a umowa zlecenie, dzieło, działalność

    Rejestracja w urzędzie pracy - czy bezrobotny może wykonywać pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy o dzieło lub prowadzić działalność nierejestrowaną?

    Prezeska, prawniczka, psycholożka - kobiety o feminatywach

    Feminatywy - jakim językiem pisane są oferty pracy? Jak kobiety oceniają żeńskie nazwy stanowisk, np. prezeska, prawniczka, psycholożka? Oto wyniki badania.

    Zezwolenie na pracę sezonową dla cudzoziemca - jak uzyskać [PORADNIK]

    Zezwolenie na pracę sezonową dla cudzoziemca. Od 1 stycznia 2018 roku obowiązują nowe regulacje prawne dotyczące cudzoziemców świadczących prace sezonową. O zezwolenie typu S, czyli na pracę sezonową, mogą ubiegać się pracodawcy, którzy planują zatrudnić obcokrajowców do pracy w rolnictwie, ogrodnictwie lub turystyce.

    Błędy w umowie o pracę - jak je poprawić?

    Błędy w umowie o pracę w zakresie wynagrodzenia i innych świadczeń - jak je poprawić?

    Pracodawcy nie chcą pracy zdalnej [BADANIE]

    Praca zdalna nie jest dla pracodawców najlepszym rozwiązaniem. Prawie wszyscy chcą powrotu do biur. Wprowadzą elastyczne godziny rozpoczęcia i zakończenia pracy.

    Udzielanie zaległego urlopu wypoczynkowego - ustawa o covid-19

    Zaległy urlop wypoczynkowy - jak udzielić zgodnie z ustawą o COVID-19?

    Urząd pracy pomoże zmienić pracę

    Urząd pracy pomoże zmienić pracę i kwalifikacje pracownika. Obecnie skupia się na zatrudnianiu bezrobotnych. Rząd chce rozszerzyć jego kompetencje.

    Utrata pracy i finanse - obawy pracowników

    Utrata pracy i finanse to główne zmartwienia polskich pracowników. Ratują ich jednak deficyty kadrowe.

    Ukąszenie kleszcza a wypadek przy pracy - obowiązki pracodawcy

    Ukąszenie kleszcza - czy to może być wypadek przy pracy? Czy pracodawca zatrudniający pracowników do pracy na świeżym powietrzu ma obowiązek zabezpieczenia ich przed kleszczami?

    Sygnalista w firmie od 17 grudnia 2021 r. - co z ustawą?

    Sygnalista w firmie musi być wdrożony od 17 grudnia 2021 r. Polska musi implementować przepisy unijne do 16 grudnia tego roku. Co z ustawą o sygnalistach?

    Urlop wypoczynkowy - kalkulator

    Urlop wypoczynkowy - kalkulator wymiaru urlopu wypoczynkowego pozwala wyliczyć, ile dni urlopu przysługuje pracownikowi.

    Piloci wycieczek i przewodnicy turystyczni - zwolnienie z ZUS

    Piloci wycieczek i przewodnicy turystyczni mogą składać wnioski o zwolnienie z ZUS za lipiec, sierpień i wrzesień 2020 r. Do kiedy? Jakie warunki należy spełnić?

    Sklepiki szkolne - Tarcza Antykryzysowa

    Sklepiki szkolne - Tarcza Antykryzysowa przyznaje postojowe i zwolnienie z ZUS. Jakie kody PKD? Jakie warunki należy spełnić? Do kiedy złożyć wniosek?

    Sklepiki szkolne, piloci wycieczek i przewodnicy - wsparcie z ZUS

    Sklepiki szkolne, piloci wycieczek i przewodnicy - wsparcie z ZUS otrzymują wsparcie z ZUS. Mogą liczyć na postojowe i zwolnienie z opłacania składek. Do kiedy można składać wnioski?

    Minimalna płaca w 2022 r. brutto netto

    Minimalna płaca w 2022 r. wyniesie 3000 zł brutto. Ile to netto?

    Emerytura brutto netto - kalkulator

    Emerytura brutto - ile to netto? Kalkulator emerytalny pozwala ustalić wysokość emerytury. Oblicz.