Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

Kryteria doboru pracowników w przypadku zwolnień z przyczyn niedotyczących pracowników

Anna Błaszak
Rozwiązanie stosunku pracy z przyczyn niedotyczących pracownika staje się w czasach pogorszonej koniunktury gospodarczej coraz częstszym zjawiskiem. Nierzadko powstaje sytuacja, w której z powodu stanu ekonomicznego firmy, ale również zmian organizacyjnych, produkcyjnych czy technologicznych, pracodawca musi zlikwidować nie jedno, lecz kilka podobnych stanowisk pracy.

W przypadku sporu sądowego ocenie sądu podlegają okoliczności, które legły u podstaw decyzji pracodawcy o wyborze tego, a nie innego pracownika do zwolnienia. W przypadku odwołania się pracownika od wypowiedzenia w trakcie postępowania dowodowego przed sądem pracy pracodawca będzie musiał udowodnić, że kryteria doboru pracowników do zwolnień były zastosowane w sposób prawidłowy.

Z reguły problem ustalenia przedmiotowych kryteriów pojawia się w sytuacji zwolnień grupowych, które zostały zdefiniowane w art. 1 ustawy z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. z 2003 r. nr 90, poz. 844). Zgodnie z nim występują one w przypadku konieczności rozwiązania przez pracodawcę zatrudniającego co najmniej 20 pracowników stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, w drodze wypowiedzenia przez pracodawcę (również na mocy porozumienia stron), w okresie nieprzekraczającym 30 dni co najmniej:

  • 10 pracowników, gdy pracodawca zatrudnia mniej niż 100 pracowników,
  • 10 proc. pracowników, gdy pracodawca zatrudnia pomiędzy 100 a 300 pracowników lub
  • 30 pracowników, gdy pracodawca zatrudnia co najmniej 300 lub więcej pracowników.

Niewykluczone jednak, że pracodawca również w przypadku zwolnień indywidualnych z przyczyn niedotyczących pracowników, a zatem w przypadku, gdy nie zostaną spełnione przesłanki określone w art.1 przywołanej ustawy, stanie przed koniecznością wyboru pracownika lub pracowników do zwolnień. Kwalifikacja prawna zwolnień jako zbiorowych czy indywidualnych uzależniona jest bowiem głównie od liczby zwalnianych pracowników i konieczność wyboru pracowników do zwolnienia może zajść nie tylko w przypadku zwolnień grupowych.

Działanie sądu pracy

Wskazać należy, że sąd pracy nie jest uprawniony do badania zasadności i celowości zmniejszenia zatrudnienia u pracodawcy. Kontroli sądu pracy nie podlega zatem ocena zasadności podjętej przez pracodawcę decyzji o zmianie struktury organizacyjnej zakładu pracy w celu racjonalizacji i ograniczenia zatrudnienia pracowników, lecz tylko ocena zasadności i słuszności przyjętych kryteriów doboru pracowników na stanowiska pracy i kwalifikowania pracowników do zwolnienia z pracy (wyrok Sądu Najwyższego z 27 listopada 1997 r., I PKN 401/97). Innymi słowy, sąd nie będzie wymagał od pracodawcy udowodnienia, że podjęte decyzje dotyczące redukcji zatrudnienia były konieczne, a postępowanie dowodowe zostanie skoncentrowane na badaniu przyczyn wypowiedzenia oraz kryteriów, jakich pracodawca użył, aby wybrać pracowników, którzy zostaną zwolnieni.

Ocenie kryteriów doboru pracowników do zwolnień towarzyszy ocena przyczyn wskazanych w wypowiedzeniu umowy o pracę, a zatem przyczyn niedotyczących pracowników. Zasadność dokonanego przez pracodawcę wypowiedzenia umowy o pracę z przyczyn niedotyczących pracownika podlega ocenie sądu pracy tak jak każde inne wypowiedzenie umowy o pracę na czas nieokreślony. Klauzula generalna zawarta w art. 45 Kodeksu pracy odnosi się bowiem do wszystkich wypowiedzeń umów o pracę zawartych na czas nieokreślony, a więc także do wypowiedzeń dokonywanych z przyczyn niedotyczących pracownika. Na tej podstawie sąd pracy może również oceniać prawidłowość postępowania pracodawcy w zakresie doboru pracowników przewidzianych do zwolnienia (wyrok Sądu Najwyższego z 27 lutego 1997 r., I PKN 20/97). Należy zatem zwrócić uwagę, że mamy tu do czynienia poniekąd z dwutorowym badaniem przez sąd, czy zwolnienie pracownika było prawidłowe – sąd bada samą przyczynę rozwiązania umowy o pracę (jak jej prawdziwość) oraz prawidłowość zastosowanych kryteriów doboru pracowników do zwolnień.


Wspomnieć należy w tym miejscu o weryfikacji przez sąd pracy również oświadczenia o rozwiązaniu umowy o pracę za wypowiedzeniem z przyczyn niedotyczących pracownika pod względem formalnym (zachowanie formy pisemnej, sformułowanie przyczyny w sposób konkretny). Jak wynika z wyroku Sądu Najwyższego z 7 kwietnia 2011 r. (I PK 238/10), nie ma obowiązku zastosowanych kryteriów wyboru pracownika do zwolnień objąć treścią oświadczenia woli pracodawcy o wypowiedzeniu. Stanowisko to stoi w sprzeczności z dotychczas reprezentowanym przez Sąd Najwyższy, zgodnie z którym pracodawca w odniesieniu do wskazanej przyczyny wypowiedzenia powinien nawiązać do zastosowanego kryterium doboru pracowników do zwolnienia (wyrok z 16 grudnia 2008 r., I PK 86/08). Z ostrożności zatem najlepiej konstruować rozwiązanie umowy o pracę z uwzględnieniem stanowiska prezentowanego przez Sąd Najwyższy uprzednio.

Kryteria doboru pracowników

Przechodząc do kwestii kryteriów doboru pracowników do zwolnień, należy wskazać, że w przepisach prawa pracy ustawodawca nie wskazał, choćby przykładowo, według jakich kryteriów można dokonywać doboru pracowników do zwolnień. Nie oznacza to jednak, że kryteria takie mogą być dowolne.

Przydatność dla firmy

Analiza orzecznictwa Sądu Najwyższego prowadzi do wniosku, że dokonując doboru pracowników do zwolnień, pracodawca w pierwszej kolejności ma prawo kierować się kryterium przydatności pracownika dla firmy. Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z 27 czerwca 1985 r. w sprawie wytycznych do wykładni art. 45 Kodeksu pracy (III PZP 10/85), ocena zasadności wypowiedzenia umowy o pracę powinna być dokonana z uwzględnieniem słusznych interesów zakładu pracy oraz przymiotów pracownika związanych ze stosunkiem pracy. Pracodawca może zasadnie wypowiedzieć umowę o pracę w ramach realizacji zasady doboru pracowników w sposób zapewniający najlepsze wykonywanie realizowanych zadań, jeżeli może przewidywać, że zatrudnienie nowych pracowników pozwoli na osiąganie lepszych rezultatów pracy (por. wyrok Sądu Najwyższego z 10 stycznia 2002 r., I PKN 780/00). Zatem pracodawca może przy wyborze pracowników porównać ich doświadczenie zawodowe, dotychczasowy przebieg pracy, posiadane przez pracowników kwalifikacje zawodowe, w tym w pewnych okolicznościach również kwalifikacje osobiste. Wybór do zwolnienia pracownika, który posiada niższe kwalifikacje zawodowe w porównaniu do wszystkich pracowników, których dotyczyły przyczyny zmuszające pracodawcę do ograniczenia wielkości zatrudnienia, będzie uzasadnione (por. wyrok Sądu Najwyższego SN z 16 grudnia 2008 r., I PK 86/08).

Dyspozycyjność

Pochodnym do kryterium przydatności dla pracodawcy jako kryterium doboru pracowników do zwolnienia może być również dyspozycyjność, czyli możliwość liczenia na obecność pracownika w czasie przeznaczonym na pracę, której przeciwieństwem są częste absencje pracownika powodujące konieczność organizowania zastępstw, jak również niepozwalające oczekiwać, że w razie potrzeby pracownik ten będzie mógł wykonywać pracę w zastępstwie innego pracownika. W przypadku kumulacji stanowisk pracowniczych podlegających redukcji pracodawca jest uprawniony do pozostawienia na stanowisku pracownika o porównywalnych kwalifikacjach zawodowych, stażu i predyspozycjach, różniącym się większą dyspozycyjnością, a tym samym stwarzającym większe prawdopodobieństwo, że pracownik ten nie wywoła zakłóceń w funkcjonowaniu określonej jednostki organizacyjnej pracodawcy (wyrok Sądu Najwyższego z 8 grudnia 2005 r., I PK 100/05). Przyjęcie przez pracodawcę kryterium dyspozycyjności nie stoi w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego (por. wyrok Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2001 r., I PKN 191/00).


Staż pracy

Sam zakładowy staż pracy nie może być natomiast jedynym kryterium typowania pracowników do rozwiązania z nimi stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (wyrok Sądu Najwyższego z 16 września 1997 r., I PKN 259/97), jak również nie może być nim wyłącznie wysokość otrzymywanego wynagrodzenia z pominięciem poziomu kwalifikacji zawodowych, stażu pracy oraz stosunku do obowiązków pracowniczych (wyrok Sądu Najwyższego z 15 grudnia 2004 r., I PK 97/04). Natomiast w myśl orzeczenia Sądu Najwyższego z 14 stycznia 2008 r. (II PK 102/07) wytypowanie do zwolnień pracowników, którzy nabyli prawo do emerytury – czy też osiągnęli wiek emerytalny, przy spełnieniu pozostałych warunków nabycia prawa do emerytury – nie będzie dyskryminować tych pracowników i stanowi społecznie usprawiedliwione kryterium doboru pracowników do zwolnień z pracy. Zdaniem Sądu Najwyższego nie tyle bowiem osiągnięcie wieku emerytalnego jest przyczyną rozwiązania stosunku pracy, ile fakt, że po osiągnięciu tego wieku pracownik pozyskuje inne, poza zatrudnieniem, źródło stałego dochodu.

Czynniki niezwiązane ze stosunkiem pracy

Obowiązkiem pracodawcy jest przy doborze pracowników do zwolnień stosowanie klauzul generalnych określonych w art. 8 Kodeksu pracy, tj. zasad współżycia społecznego oraz społeczno-gospodarczego przeznaczenia prawa. Tym samym pracodawca musi wziąć pod uwagę czynniki niemające bezpośredniego związku z obszarem stosunku pracy, takie jak sytuacja osobista, rodzinna i majątkowa pracownika. W razie redukcji zatrudnienia w firmie wybór zwalnianego pracownika może być sprzeczny z zasadami współżycia społecznego wtedy, gdy jego sytuacja osobista jest znacznie gorsza niż pozostałych pracowników (wyrok Sądu Najwyższego z 19 grudnia 1996 r., I PKN 46/96). Przesłanką warunkującą skuteczność ochrony przed zwolnieniem z powołaniem się na zasady współżycia społecznego lub społeczno-gospodarczego przeznaczeniem prawa będzie zawsze trudna sytuacja osobista pracownika (np. brak dodatkowych dochodów w rodzinie czy posiadania innych źródeł dochodu, niepełnosprawność lub zły stan zdrowia, samotne wychowywanie dzieci, liczne potomstwo, brak możliwości znalezienia nowego zatrudnienia itp.).

Kolejność kryteriów

Reasumując, wybór pracowników do zwolnień powinien zostać dokonany w pierwszej kolejności na podstawie sprawiedliwych, obiektywnych i zgodnych z prawem kryteriów (a więc niemających charakteru dyskryminującego). Następnie powinny zostać zbadane okoliczności niedotyczące stosunku pracy, tak aby nie zostały naruszone zasady współżycia społecznego określone w art. 8 Kodeksu pracy. Należy stwierdzić, że nie można ustalić uniwersalnej hierarchii ważności kryteriów doboru pracowników do zwolnień czy okoliczności niedotyczących stosunku pracy, których nieuwzględnienie naruszałoby zasady współżycia społecznego. W każdej sytuacji konieczne będzie bowiem rozpatrzenie wszystkich okoliczności dotyczących konkretnego zwolnienia, a rozstrzygnięcia sądu w poszczególnych sprawach wybranych do zwolnień pracowników mogą się różnić.

Treść jest dostępna bezpłatnie,
wystarczy zarejestrować się w serwisie

Załóż konto aby otrzymać dostęp do pełnej bazy artykułów oraz wszystkich narzędzi

Posiadasz już konto? Zaloguj się.
Reklama
Zaktualizuj swoją wiedzę z naszymi publikacjami i szkoleniami
Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie - zapraszamy do subskrybcji naszego newslettera
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Pokaż:

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Uprawnienia rodzicielskie
    certificate
    Jak zdobyć Certyfikat:
    • Czytaj artykuły
    • Rozwiązuj testy
    • Zdobądź certyfikat
    1/10
    Ile tygodni urlopu macierzyńskiego można maksymalnie wykorzystać jeszcze przed porodem?
    nie ma takiej możliwości
    3
    6
    9 - tylko jeśli pracodawca wyrazi na to zgodę
    Następne
    Kadry
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail
    Czym jest urlop na żądanie?

    Czym jest urlop na żądanie? Czym różni się urlop wypoczynkowy od urlopu na żądanie? Czy urlop na żądanie to to samo co urlop z powodu siły wyższej? Z jakiego powodu można wziąć urlop na żądanie? Ile jest płatny urlop na żądanie? Kiedy się zgłasza urlop na żądanie?

    Świadczenie wspierające i pielęgnacyjne. Co uchwalił sejm?

    Świadczenie wspierające i pielęgnacyjne na nowych zasadach. Przewidziano kilka progów. Świadczenie wspierające ma być tylko dla pełnoletnich, przed 18. rokiem życia jedynie świadczenie pielęgnacyjne, które ma być wypłacane na każde dziecko.

    Śmiertelny wypadek strażaka podczas ćwiczeń - kto płaci za pogrzeb?

    Śmiertelny wypadek strażaka podczas ćwiczeń - kto płaci za pogrzeb? Okazuje się, że szczególne uprawnienia przysługują rodzinie tylko w związku ze śmiercią strażaka w akcji ratowniczej. 

    Lekarski egzamin weryfikacyjny 2023. 900 lekarzy spoza UE chce pracować w Polsce

    Do lekarskiego egzaminu weryfikacyjnego (LEW) przystąpi 29 maja 2023 r. w Łodzi 900 osób, które ukończyły studia medyczne w państwie niebędącym członkiem Unii Europejskiej i chcą wykonywać zawód lekarza w Polsce. To przede wszystkim obywatele Ukrainy i Białorusi.

    Minimalne wynagrodzenie w 2024 r. Związkowcy – podwyższać, pracodawcy – zamrozić

    Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych proponuje, by minimalne wynagrodzenie w 2024 r. wynosiło co najmniej 4300 zł od 1 stycznia, i co najmniej 4540 zł od lipca. Zdaniem Związku Przedsiębiorców i Pracodawców (ZPP) najlepsze będzie zamrożenie wynagrodzeń na obecnym poziomie.

    Olbrzymie zainteresowanie konkursem ZUS na poprawę BHP dla przedsiębiorców

    Konkurs na poprawę BHP dla przedsiębiorców. Ponad 5 tysięcy wniosków wpłynęło w konkursie dla płatników składek na projekty poprawy bezpieczeństwa i higieny pracy (BHP). Na ten cel ZUS przeznaczy 100 milionów zł. Wnioski dotyczyły takich dziedzin, jak: przetwórstwo przemysłowe, budownictwo oraz opieka zdrowotna i pomoc społeczna.

    Wniosek o zwrot nadpłaconej składki zdrowotnej za 2022 rok dostępny na PUE ZUS

    Wniosek o zwrot nadpłaty, w związku z rozliczeniem składki zdrowotnej za 2022 r., jest udostępniany na Platformie Usług Elektronicznych ZUS. Przed jego podpisaniem i wysłaniem należy koniecznie potwierdzić rachunek bankowy, na który ma być przekazany zwrot.

    Ochrona danych osobowych w miejscu pracy. Wprowadzenie RODO a prywatność pracowników

    Wprowadzenie ogólnych uregulowań prawnych dotyczących ochrony danych osobowych przyniosło zmiany również w sferze miejsc pracy. Rozporządzenie Ogólne o Ochronie Danych Osobowych (RODO), które weszło w życie w maju 2018 roku, ma na celu zapewnienie większego bezpieczeństwa danych i ochronę prywatności obywateli. 

    Dzień Matki. Co należy się matkom

    Dzień Matki to dobra okazja, by przypomnieć, z jakich świadczeń pieniężnych korzystają matki i ojcowie. Co należy się rodzicom mającym dzieci?

    Dzień Matki. Łączenie macierzyństwa z powrotem na rynek pracy to wyzwanie

    Mamy stawiane są przed wieloma wyzwaniami. Dotyczy to zarówno samego macierzyństwa, ale także powrotu do pracy. Z jednej strony obciąża je opieka nad dzieckiem, a z drugiej strony, wydłużające się okresy urlopów związanych z macierzyństwem powodują trudności z powrotem na rynek pracy. 

    Świadczenie wspierające i pielęgnacyjne: zmiany zasad i stawek

    Świadczenie wspierające zmienia kształt na etapie prac sejmowych. Obecnie przewiduje się kilka progów. Planowane są kwoty od 635 zł do ponad 3 tys. zł. Świadczenie wspierające ma być tylko dla pełnoletnich, przed 18. rokiem życia jedynie świadczenie pielęgnacyjne.

    Przedsiębiorcy boją się rozliczenia z fiskusem. Chodzi o koszty pracy zdalnej pracowników

    Praca zdalna została uregulowana w Kodeksie pracy. Nowe przepisy nakładają na pracodawców nowe obowiązki. W związku z tym wielu z nich stanęło przed pilną potrzebą cyfryzacji. Pojawił się też problem rozliczenia z fiskusem w zakresie odliczenia od podatku komputerów i urządzeń przekazywanych pracownikom. Czy jest się czego bać?

    Środki na rachunku PPK są chronione przed egzekucją

    Zasadą jest, że środki zgromadzone na rachunku PPK uczestnika nie podlegają egzekucji sądowej ani administracyjnej. Nie dotyczy to egzekucji, która ma na celu zaspokojenie roszczeń alimentacyjnych.

    Webinarium „Ewidencja czasu pracy po zmianach 2023 – wzory dokumentów” + certyfikat gwarantowany

    Zapraszamy na praktyczne webinarium „Ewidencja czasu pracy po zmianach 2023 – wzory dokumentów” z gwarantowanym imiennym certyfikatem, które odbędzie się 12 czerwca 2023 roku. Polecamy!

    IT. Idealna branża dla mam?

    Intensywny rozwój nowych technologii sprawił, że znacznie poszerzył się wachlarz profesji, dla których IT jest wspólnym mianownikiem. I choć utarł się stereotyp, że branża IT zdominowana jest przez mężczyzn, kobiety coraz lepiej sobie radzą w tym sektorze, skutecznie konkurując i współpracując z panami. Również te, które zdecydowały się łączyć rozwój zawodowy z macierzyństwem. Co je przekonuje do pracy w IT?

    Chorwacja: Świętowanie z pasją

    Chorwacja, malownicze państwo położone na wybrzeżu Adriatyku, słynie nie tylko z pięknych krajobrazów i wspaniałych plaż, ale także z bogatej kultury i tradycji. Jednym z aspektów, które przyciągają uwagę zarówno turystów, jak i mieszkańców, są dni wolne od pracy obchodzone w tym kraju. 

    Chorwacja – Dni wolne 2023

    Chorwacja znajduje się w czołówce krajów Unii Europejskiej pod względem liczby dni wolnych od pracy w roku. Nie licząc niedziel kalendarz chorwackich dni świątecznych obejmuje trzynaście dni w roku. Kiedy przypadają dni wolne od pracy w Chorwacji?

    Jakich umiejętności polscy pracownicy uczą się najchętniej?

    Analizując 782 632 minut spędzonych na oglądaniu 10 najpopularniejszych seriali edukacyjnych, serwis rozwojowy Youniversity przygotował ranking umiejętności najbardziej pożądanych przez pracowników. Użytkownicy platformy najczęściej sięgają po tematykę dotyczącą snu oraz tego co na niego wpływa i w jaki sposób można nim zarządzać. Kolejnymi umiejętnościami, które chcą nabyć pracownicy są skuteczne rozwiązywanie konfliktów oraz przekazywanie dobrego feedbacku.

    Zwolnienia w branży IT

    Od początku 2023 roku w branży technologicznej dokonano zwolnień dziesiątek tysięcy specjalistów. W Polsce trend ten jest obecny w mniejszym wymiarze, jednak specjaliści biorący udział w procesach rekrutacyjnych coraz częściej wymagają form zatrudnienia, które zabezpieczą ich przed nagłą utratą pracy.

    Centrum technologiczne Visa w Polsce

    Visa uruchomi w Polsce nowoczesny Hub Technologiczny. Będzie to piąte tego typu centrum Visa na świecie i pierwsze w Europie.

    Minister Maląg o egzaminie ósmoklasisty

    Przed wami bardzo ważne dni. Jestem przekonana, że wykonana przez was ogromna praca w trakcie roku szkolnego przyniesie zamierzone rezultaty - napisała minister rodziny i pracy Marlena Maląg, życząc ósmoklasistom powodzenia na egzaminie.

    Zmiana zasad przyznawania i wypłaty zasiłku pogrzebowego po osobach uprawnionych do emerytur/rent pracowniczych wypłacanych przez KRUS w zbiegu z emeryturami/rentami rolniczymi

    Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego informuje, że od dnia 1 czerwca 2023 r. zasiłki pogrzebowe po zmarłych emerytach/rencistach uprawnionych do emerytur/rent rolniczych wypłacanych przez KRUS w tzw. zbiegu z emeryturą/rentą z systemu powszechnego i członkach ich rodzin będzie przyznawał i wypłacał Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

    Visa zatrudni 1500 specjalistów w Polsce w globalnym hubie technologiczno-produktowym

    Visa planuje otworzyć w Polsce globalny hub technologiczno-produktowy, który będzie pierwszym tego rodzaju projektem w Europie Środkowo-Wschodniej. Jak przekazano, w ciągu najbliższych kilku lat w hubie ma pracować 1500 specjalistów z obszaru technologii.

    Oszuści podszywają się pod ZUS

    Ostrzegamy przed fałszywymi wiadomościami rozsyłanymi przez oszustów w celu wyłudzenia danych. Nie należy klikać w podejrzane linki zarówno mailowe, jak i w wiadomościach SMS ani pobierać załączników niewiadomego pochodzenia.

    Doświadczenia przedsiębiorców

    Dla młodych osób, myślących o rozpoczęciu prowadzenia własnej firmy, powinno być ważne podpatrywanie doświadczonych, odnoszących sukcesy przedsiębiorców. „Możemy odpowiedzieć na wszystkie ich pytania i wskazać najlepsze drogi rozwoju” – przekonuje Beata Drzazga, motywator, inspirator, doradca biznesowy.