84% Polaków przechodzi na emeryturę od razu po osiągnięciu wieku emerytalnego. Natomiast pokolenie X musi pracować dłużej, ale czy jest w stanie? Pracownicy 45+ to siła napędowa gospodarki

• Polacy mają pracować dłużej - czy zdrowie pozwala?
• Dłuższe życie Polaków, ale częstsze choroby
• Pracownicy 45 plus najbardziej narażeni na stres
• Starsi pracownicy najrzadziej biorą zwolnienia chorobowe
• Na ile za kondycję pracownika odpowiada pracodawca?
• Czas aktywności zawodowej się wydłużają

Polacy mają pracować dłużej - czy zdrowie pozwala?

Polacy żyją dziś średnio o dekadę dłużej niż trzydzieści lat temu. Dane GUS wskazują jednak, że ten trend idzie w parze z pogłębiającym się niżem demograficznym. Społeczeństwo szybciej się starzeje, co automatycznie zwiększa rolę starszych pokoleń na rynku pracy. Problemem jest jednak to, czy pozwoli nam na to zdrowie. Według danych Eurostatu Polska znajduje się na jednym z ostatnich miejsc w Unii Europejskiej pod względem liczby zdrowych lat życia po 65. roku życia. Dla wielu osób oznacza to problemy z zatrudnieniem. O tym, co wpływa na podejście pokolenia X do emerytury i dalszej aktywności zawodowej, mówią eksperci z rady programowej badania GeeX – projektu, który analizuje potrzeby dojrzałych pracowników.

– Instytut Pracy i Spraw Socjalnych podaje, że aż 84% Polaków przechodzi na emeryturę, gdy tylko przekroczy określony prawem wiek. Trudno się temu dziwić. Jeśli przez wiele lat funkcjonujemy w ciągłym przeciążeniu, prędzej czy później zdrowie zaczyna się pogarszać. Tak wygląda dziś sytuacja pokolenia X – mówi Tomasz Szklarski, ekspert rynku pracy i współtwórca platformy Enpulse – O wydłużaniu aktywności zawodowej nie możemy więc mówić tylko w kontekście wieku emerytalnego i demografii. Trzeba spojrzeć szerzej, bo dużym problemem staje się to, w jakiej kondycji pracownicy będą tuż przed potencjalnym zakończeniem swojej kariery – dodaje.

Dłuższe życie Polaków, ale częstsze choroby

Międzynarodowe badanie SHARE analizujące zdrowie Europejczyków dowodzi, że polscy 50-latkowie są bardziej samodzielni i lepiej radzą sobie w codziennym życiu niż ich rówieśnicy dwie dekady temu. Niestety, „w lepszej kondycji” nie zawsze oznacza „w pełnym zdrowiu”. Wśród przedstawicieli pokolenia X coraz częściej diagnozuje się choroby cywilizacyjne, które jeszcze kilkanaście lat temu nie były tak powszechne – otyłość, nadciśnienie, cukrzyca czy problemy kardiologiczne. Jednocześnie raporty NFZ oraz GUS wprost pokazują, że po pięćdziesiątce gwałtownie rośnie liczba Polaków pozostających pod stałą opieką lekarską. Nową normą staje się tzw. wielochorobowość – sytuacja, w której jeden pracownik uczy się funkcjonować z kilkoma przewlekłymi diagnozami jednocześnie. Już teraz wiele firm boryka się z tym problemem. Najbardziej widać to w branżach takich jak administracja publiczna czy produkcja, czyli tam, gdzie średnia wieku pracowników przekracza obecnie 50 lat.

Pracownicy 45 plus najbardziej narażeni na stres

Zdrowie fizyczne to jednak nie wszystko. Coraz wyraźniej pogarsza się także zdrowie psychiczne pracowników. Dane Medicover z raportu „Praca. Zdrowie. Ekonomia. Perspektywa 2025” wskazują jednoznacznie, że to właśnie grupa wiekowa 45–54 lata jest najbardziej obciążona i wycieńczona przewlekłym stresem. O pokoleniu X mówi się, że jest tak zwanym „sandwich generation”. Dla wielu jego przedstawicieli codzienność to ciągła walka z czasem – rano prowadzą spotkanie zarządu, po południu odbierają rodzica z wizyty lekarskiej, a wieczorem pomagają dzieciom odnaleźć się w dorosłości. Trudno się dziwić, że po przekroczeniu 45. roku życia zaczynają traktować emeryturę jako szansę na odpoczynek.

– Widzimy ogromne zapotrzebowanie na wsparcie w tym obszarze. W administracji publicznej przekonaliśmy się o tym, organizując webinary i działania edukacyjne poświęcone dobrostanowi. Przychodzą na nie tysiące osób. Pokolenie X rzadziej mówi głośno o swoich potrzebach, ale te liczby pokazują, jak bardzo potrzebuje realnej pomocy – podkreśla Anita Noskowska-Piątkowska, Szefowa Służby Cywilnej, KPRM.

Starsi pracownicy najrzadziej biorą zwolnienia chorobowe

„Iksy” ukształtował specyficzny etos pracy. Wychowano ich w przekonaniu, że profesjonalista nie narzeka, nie rozmawia o zmęczeniu i nie „ucieka” na zwolnienia lekarskie. Przez lata dobrym pracownikiem był ten, kto działał mimo przeciążenia i problemów zdrowotnych. Statystyki ZUS pokazują to czarno na białym: starsze roczniki biorą zwolnienia chorobowe (L4) najrzadziej ze wszystkich. Z kolei z Narodowego Testu Zdrowia Polaków serwisu Medonet wynika, że ponad 60% aktywnych zawodowo osób po pięćdziesiątce regularnie ignoruje pierwsze objawy infekcji czy poważniejszych chorób, idąc do pracy mimo ewidentnego osłabienia.

– Ignorowanie sygnałów ostrzegawczych organizmu i rezygnacja z regeneracji drastycznie obniżają naszą wydajność. W efekcie pogarsza się kondycja, rośnie ryzyko wypalenia, a pracownicy po prostu tracą siły do dalszego działania. Pora skończyć z udawaniem niezniszczalnych. Szczere przyznanie w pracy, że jest się przemęczonym lub potrzebuje się badań profilaktycznych, to nie słabość. Wręcz przeciwnie – przekonuje Tomasz Szklarski.

Na ile za kondycję pracownika odpowiada pracodawca?

Coraz częściej w dyskusji o zdrowiu i dobrostanie pracowników pojawia się pytanie o granice odpowiedzialności – czyli o to, na ile za kondycję pracowników odpowiada pracodawca, a na ile sami zatrudnieni. Zdania są podzielone. Z raportu Deloitte Global Human Capital Trends wynika, że aż 84% pracowników uważa to za bezpośredni obowiązek pracodawcy. Jednocześnie blisko 70% dyrektorów HR przyznaje, że firmy za często przejmują funkcje opiekuńcze, które wcześniej pozostawały po stronie samych pracowników.

– Kluczowa jest równowaga między odpowiedzialnością pracodawcy a odpowiedzialnością samego pracownika. Nie da się skutecznie dbać o zdrowie w miejscu pracy bez zaangażowania obu stron. Pracownik powinien korzystać z dostępnych działań profilaktycznych i troszczyć się o własną kondycję, natomiast rolą pracodawcy jest tworzenie środowiska pracy, które sprzyja zdrowiu – ogranicza nadmierne obciążenia fizyczne i psychiczne, zapewnia ergonomiczne warunki pracy oraz ułatwia dostęp do profilaktyki zdrowotnej – podkreśla Agnieszka Szczygielska, Dyrektorka Centralnego Instytutu Ochrony Pracy – Państwowego Instytutu Badawczego. – Problem polega jednak na tym, że w wielu organizacjach działania prozdrowotne funkcjonują głównie na poziomie deklaracji. Nawet najlepszy program nie przyniesie efektów, jeśli pracownik jest tak przeciążony obowiązkami, że nie ma czasu skorzystać z badań profilaktycznych, zadbać o regenerację czy po prostu odpocząć. Zdrowie pracowników nie może być dodatkiem do organizacji pracy – powinno być jednym z jej fundamentów – dodaje ekspertka.

Czas aktywności zawodowej się wydłużają

Długość aktywności zawodowej wyraźnie się zmienia. Kariera to już nie sprint, a wymagający maraton. Właśnie dlatego zdrowie pracowników powinno przestać być tematem omawianym wyłącznie w kontekście zwolnień chorobowych. Potrzebne są systemowe zmiany w organizacji pracy: od ergonomicznych stanowisk, przez elastyczny czas pracy, aż po kulturę menedżerską, która stawia na partnerski dialog. Jednocześnie pracownicy z pokolenia X muszą sami nauczyć się stawiać twarde granice. Jeśli nie zrobią tego świadomie, organizm prędzej czy później sam zacznie je stawiać – poprzez przewlekłe zmęczenie, wypalenie zawodowe czy problemy zdrowotne.

– Pracownicy 45+ to już nie jest demograficzna ciekawostka, tylko główna siła napędowa europejskiej gospodarki. Dwadzieścia lat temu było ich w Europie 30 milionów, dziś jest ich 200 milionów. Mimo rosnącego znaczenia tej grupy na rynku pracy, pracownicy po pięćdziesiątce nadal często spotykają się ze stereotypami dotyczącymi wieku. Nie możemy zamykać ich w szufladzie z napisem „problem starzejącego się społeczeństwa”. Bez poprawy zdrowia pracowników wydłużanie aktywności zawodowej będzie trudne. Samo podniesienie wieku emerytalnego tego nie rozwiąże – podsumowuje Tomasz Szklarski.

Źródło: Enpulse