Produkt asystenckopodobny: PFON (nie PFRON) pisze do premiera. Koniec z mydleniem oczu. Czas zakończyć pozorną pomoc na rzecz ON

• Czym jest asystencja osobista?
• Projekt ustawy o asystencji osobistej. Wersja rządowa
• Co to jest PFON?
• Produkt asystenckopodobny: PFON (nie PFRON) pisze do premiera. Koniec z mydleniem oczu. Czas zakończyć pozorną pomoc na rzecz ON

No nie da się ukryć, że osoby z niepełnosprawnościami mają prawo czuć się oszukane i jednak gorzej traktowane. Chodzi o kwestię orzeczeń wydawanych nie na stałe, tak jak było pierwotnie zapowiadane (o czym w naszych artykułach). A przecież powinna istnieć pełna dyferencjacja i wyrównywanie szans! Należy traktować osoby z niepełnosprawnościami w bardziej uprzywilejowany sposób i wcale nie jest to dyskryminacją.

Dochodzi do tego, że nowe/ proponowane regulacje nazywane są jako: "Produkt asystenckopodobny". Dotarliśmy do listu PFON (nie PFRON), który pisze do premiera. Nie ma się czemu dziwić. Osoby z niepełnosprawnościami w rozmowach, we wpisach w Internecie, na licznych pikietach, strajkach, w listach do naszej redakcji czy w licznych petycjach do rządu czy Łukasza Krasonia, stanowczo podkreślają, że to czas zakończyć pozorną pomoc na rzecz ON, że koniec z obietnicami i mydleniem im oczu. Stanowczo domagają się działań legislacyjnych i pilnej pomocy. Niektórzy są w naprawdę dramatycznej sytuacji.

Czym jest asystencja osobista?

Usługa asystencji osobistej będzie polegała na indywidualnym wsparciu w wykonywaniu codziennych czynności, których osoby z niepełnosprawnościami nie mogą realizować na równi z innymi osobami. Polega to na aktywnym włączeniu i pełnym udziale osób z niepełnosprawnościami w życiu społecznym oraz zawodowym jak i podejmowaniu i realizowaniu decyzji dotyczących w zakresie codziennego życia osób z niepełnosprawnościami, co jest kluczowe dla ich niezależności i aktywnego uczestnictwa w życiu społecznym. W założeniu nowa regulacja ma na celu: bardziej aktywne życie osób z niepełnosprawnościami, również pod względem zawodowym; uwolnienie zasobów potencjalnych pracowników, którzy nie mogą wejść na rynek pracy z powodu ograniczeń związanych z niepełnosprawnością; stabilność i powszechność dostępu do usługi asystencji osobistej. Tak wygląda to w teorii, a w praktyce? No w praktyce znacznie gorzej. Są coraz większe obawy co dalej z AON, skoro tak traktuje się środowisko osób z niepełnosprawnościami.

Projekt ustawy o asystencji osobistej. Wersja rządowa

Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (MRPiPS), wraz z partnerami, stworzyło projekt ustawy o asystencji osobistej zgodny z Konwencją ONZ. Konsultowano go przez długi z wieloma grupami osób z niepełnosprawnościami. Doświadczenia, uwagi, postulaty, opinie zostały wykorzystane przy tworzeniu rządowego projektu ustawy, który ujrzał światło dzienne. Aktualnie projekt ustawy o asystencji osobistej został skierowany pod obrady Stałego Komitetu Rady Ministrów (SKRM). To kluczowy etap procesu legislacyjnego, który znacząco przybliża do stworzenia trwałego i powszechnie dostępnego systemu wsparcia dla osób z niepełnosprawnościami.

Co to jest PFON?

Polskie Forum Osób z Niepełnosprawnościami (PFON) to organizacja jednocząca ludzi, wiedzę i siły na rzecz pełnej realizacji praw osób z niepełnosprawnościami. Polskie Forum Osób z Niepełnosprawnościami działa od maja 2003 r. Jest organizacją non-profit o statusie organizacji pożytku publicznego (OPP), zrzeszającą stowarzyszenia i związki stowarzyszeń osób z niepełnosprawnościami w Polsce. Od 2004 roku PFON należy do Europejskiego Forum Osób z Niepełnosprawnościami (European Disability Forum – EDF). W 2023 roku PFON otrzymał Nagrodę Rzecznika Praw Obywatelskich im. Pawła Włodkowica.

Produkt asystenckopodobny: PFON (nie PFRON) pisze do premiera. Koniec z mydleniem oczu. Czas zakończyć pozorną pomoc na rzecz ON

Polskie Forum Osób z Niepełnosprawnościami pisze do premiera Donalda Tuska. Poniżej publikujemy pełną treść pisma.

„Przyjęcie ustawy o asystencji osobistej znalazło się zarówno w tzw. 100 konkretach Koalicji Obywatelskiej oraz programach innych partii tworzących obecną koalicję rządową, jak i w umowie koalicyjnej. Pomimo upływu ponad 500 dni od zaprzysiężenia Rady Ministrów projekt nie został jeszcze skierowany do parlamentu, a co gorsza z informacji dostępnych na stronie Rządowego Centrum Legislacji wynika, że istnieje duże zagrożenie, że nie będzie on spełniał międzynarodowych standardów usługi asystencji osobistej, wyrażonych w Konwencji ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami oraz w Komentarzu ogólnym nr 5. Mamy wobec tego ogromne obawy, że zamiast obiecanej ustawowej asystencji osobistej środowisko osób z niepełnosprawnościami dostanie „produkt asystenckopodobny”. Świadczy o tym niestety co najmniej kilka argumentów...”.

Szanowny Panie Premierze,

Polskie Forum Osób z Niepełnosprawnościami pragnie wyrazić głębokie zaniepokojenie stanem prac nad rządowym projektem ustawy o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami (UD168).

Przyjęcie ustawy o asystencji osobistej znalazło się zarówno w tzw. 100 konkretach Koalicji Obywatelskiej oraz programach innych partii tworzących obecną koalicję rządową, jak i w umowie koalicyjnej. Pomimo upływu ponad 500 dni od zaprzysiężenia Rady Ministrów projekt nie został jeszcze skierowany do parlamentu, a co gorsza z informacji dostępnych na stronie Rządowego Centrum Legislacji wynika, że istnieje duże zagrożenie, że nie będzie on spełniał międzynarodowych standardów usługi asystencji osobistej, wyrażonych w Konwencji ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami oraz w Komentarzu ogólnym nr 5. Mamy wobec tego ogromne obawy, że zamiast obiecanej ustawowej asystencji osobistej środowisko osób z niepełnosprawnościami dostanie „produkt asystenckopodobny”. Świadczy o tym niestety co najmniej kilka argumentów:

Przede wszystkim nie można zgodzić się z tezą przedstawioną przez Ministerstwo Finansów (znak sprawy: FS9.021.33.2024.127.4.2025.TYU, pkt 2) o zbieżności celów usługi asystencji osobistej i świadczenia wspierającego. Do prawidłowej realizacji obowiązku państwa w zakresie wsparcia osób z niepełnosprawnościami potrzebne jest wdrożenie wielu instrumentów. Powinny one być komplementarne, nie można więc utożsamiać usługi niepieniężnej ze świadczeniem pieniężnym. W naszej ocenie, wprowadzenie zapowiadanej w kampanii wyborczej usługi nie może polegać na tym, że osoba z niepełnosprawnością może jedynie zamienić na nią dotychczasowe świadczenie pieniężne.

Przez analogię można byłoby zestawić art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci („Celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych”) z art. 2 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka – „Aktywny rodzic” („Celem świadczeń „aktywny rodzic” jest ułatwienie rodzicom i innym osobom wypełniającym funkcje rodzicielskie pogodzenia zadań związanych z rodzicielstwem z aktywizacją zawodową”). „Zbieżność celów” ma w tym przypadku podobny charakter, jak we wzmiankowanej uwadze do projektu ustawy o asystencji osobistej, a jednak nie stanowiła argumentu podważającego zasadność obu rozwiązań skierowanych do rodziców wychowujących dzieci.

Nie możemy się zgodzić z uwagą Ministerstwa Finansów (znak sprawy jw., pkt 14) wykluczającą możliwość bezpośredniego przekazywania środków na realizację asystencji osobistej zarówno do powiatów, jak i do innych podmiotów będących jej realizatorami. Jedną z podstawowych zasad asystencji osobistej jest to, że osoba z niepełnosprawnością powinna mieć pełną kontrolę nad tą usługą. Oznacza to także możliwość swobodnego wyboru jej realizatora, którym może być zarówno powiat, jak i organizacja pozarządowa. Przeczyłby temu obowiązek starania się przez organizacje pozarządowe o podpisywanie umów z każdym powiatem, w którym chcą realizować usługi.

Chcemy przy tym podkreślić, że system sugerowany przez Ministerstwo Finansów ograniczy konkurencję, przerzucając ciężar na powiaty – z potencjalną szkodą dla osób z niepełnosprawnościami. Należy równocześnie podkreślić, że analogiczny do proponowanego w projekcie ustawy, a kwestionowanego przez Ministerstwo Finansów, system działa w ochronie zdrowia. W przypadku wyboru lekarza pierwszego kontaktu w prywatnej przychodni środki z NFZ kierowane są bezpośrednio do niej.

Za niesprawiedliwą należy uznać propozycję Ministerstwa Finansów (znak sprawy jw., pkt 3), zgodnie z którą osoba z niepełnosprawnością zatrudniająca samodzielnie asystentów nie otrzyma środków na koszty organizacyjne i administracyjne obsługi asystencji, podczas gdy realizatorzy mają je otrzymywać. Oznacza to tyle, że osoba ta będzie musiała opłacić te koszty z własnych środków lub przeznaczyć na to prywatny czas. W praktyce takie rozwiązanie byłoby karaniem osoby z niepełnosprawnością stosującą rozwiązanie zgodne z Konwencją, wypracowanymi standardami, z powodzeniem stosowane w wielu krajach.

W naszej ocenie, dla zapewnienia stabilności realizacji asystencji osobistej konieczne jest uregulowanie stawki godzinowej w ustawie, a nie – jak sugeruje Ministerstwo Finansów (znak sprawy jw., pkt 11) – w drodze rozporządzenia. Jest to szczególnie istotne na etapie budowania zasobu kadrowego i wspomnianego w uwadze ministerstwa należnego prestiżu, a więc warunków kluczowych do prawidłowego rozwoju usługi w Polsce.

Wbrew uwadze wyrażonej przez Ministerstwo Finansów (znak sprawy jw., pkt 5), postulujemy również pozostawienie programów asystencji osobistej finansowanych z Funduszu Solidarnościowego. Określony w projekcie ustawy próg 80 punktów poziomu potrzeby wsparcia jest relatywnie wysoki, a w pierwszym i drugim roku obowiązywania ustawy jest jeszcze wyższy. Nasze doświadczenia pokazują, że wiele osób z niepełnosprawnościami mimo niższej oceny punktowej również potrzebuje wsparcia asystenta osobistego. Stąd potrzeba zachowania możliwości skorzystania z tej usługi także dla tych osób.

Konieczność zgłoszenia przez nas powyższych zastrzeżeń jest tym bardziej zastanawiająca, że przedstawiciele rządu zgłaszali – analogiczne do naszych argumentów – uwagi do prezydenckiego projektu ustawy o asystencji osobistej i zapowiadali, że projekt rządowy w wyżej wymienionych wyżej punktach będzie spełniał pełny standard wynikający z Konwencji ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami.

Z poważaniem, dr Krzysztof Kurowski Przewodniczący Polskiego Forum Osób z Niepełnosprawnościami

Do wiadomości: Maciej Berek, Minister – Członek Rady Ministrów, Przewodniczący Komitetu Stałego Rady Ministrów Andrzej Domański, Minister Finansów Agnieszka Dziemianowicz-Bąk, Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Łukasz Krasoń, Sekretarz Stanu, Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych".