Kategorie

Kto nie może zakładać związków zawodowych

Ewa Podgórska-Rakiel
Doktor nauk prawnych, specjalizująca się w prawie pracy. Zajmuje się również ochroną danych osobowych w stosunkach pracy, także w problematyce monitoringu wizyjnego w zakładzie. Wykładowca na Studiach Podyplomowych Prawa Pracy i Polityki Społecznej Uczelni Łazarskiego w Warszawie oraz trener licznych szkoleń. Posiada wieloletnie doświadczenie we współpracy ze związkami zawodowymi na poziomie krajowym i międzynarodowym. Ekspert zespołu ds. międzynarodowych Rady Dialogu Społecznego. Autorka licznych publikacji, wypowiedzi medialnych, w tym debat na temat aktualnych problemów prawa pracy.
Jednym z uprawnień pracowniczych jest wolność zrzeszania się w związkach zawodowych. Niektóre podmioty są w tej wolności ograniczone, np. funkcjonariusze ABW, którzy nie mogą tworzyć związków zawodowych.

Wolność zrzeszania się to inaczej prawo koalicji. Wolność ta jest zagwarantowana w umowach międzynarodowych, Konstytucji RP i ustawie o związkach zawodowych. Określana może być jako prawo tworzenia związku zawodowego, wstępowania do niego i jest to wówczas pełne prawo koalicji. Ograniczone prawo koalicji to możliwość wstępowania i przynależności do związku już istniejącego. Niektóre podmioty ustawodawca zupełnie pozbawia prawa koalicji związkowej. Zakazy wprowadza się wówczas, gdy wykonywana przez konkretne grupy osób praca związana jest z bezpieczeństwem państwa, sprawowaniem wysokich funkcji kierowniczych w administracji publicznej czy w wymiarze sprawiedliwości.

Wolność koalicji w ustawie o związkach zawodowych

Reklama

Prawo tworzenia i wstępowania do związków zawodowych mają pracownicy bez względu na podstawę stosunku pracy, członkowie rolniczych spółdzielni produkcyjnych oraz osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej, jeżeli nie są pracodawcami (art. 2 ustawy z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych; zwanej dalej ustawą o związkach zawodowych).

Niewątpliwie wolność koalicji przysługuje wszystkim pracownikom i to bez względu na charakter aktu kreującego stosunek pracy. Należy bowiem pamiętać, że pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, ale także powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę (art. 2 k.p.).

Poza pracownikami pełne prawo koalicji posiadają osoby skierowane do zakładów pracy w celu odbycia służby zastępczej, chociaż warto zwrócić uwagę, że obecnie przepis w tym zakresie nie ma zastosowana. W obecnym stanie prawnym nabór do służby zastępczej nie odbywa się.

Reklama

Z kolei osobom wykonującym pracę nakładczą przysługuje tylko prawo wstępowania do związków zawodowych. Wykonawcy pracy nakładczej nie mogą tworzyć organizacji związkowych. Takie ograniczenie powoduje wątpliwość co do zgodności z konwencją nr 87 Międzynarodowej Organizacji Pracy (zwanej dalej MOP) dotyczącej wolności związkowej i ochrony praw związkowych.

Żadnych uprawnień związkowych ustawa o związkach zawodowych nie przewiduje w odniesieniu do innych podmiotów niż agenci i chałupnicy pozostających w zatrudnieniu cywilnoprawnym, także samozatrudnionych – jeżeli nie są pracodawcami. Wobec tego, że ratyfikowane konwencje MOP to umowy międzynarodowe stosowane wprost do polskiego porządku prawnego, z nich bezpośrednio należy wywodzić pełne prawo do zrzeszania dla osób świadczących pracę na innej podstawie prawnej niż stosunek pracy.

Przykład

Osoby prowadzące na podstawie umów-zleceń punkty gier losowych zorganizowały się w związek zawodowy zarejestrowany w NSZZ „Solidarność”. Przedsiębiorca nie podjął współpracy z taką organizacją, twierdząc, że ustawa o związkach zawodowych nie dopuszcza zrzeszania się podmiotów pozostających w zatrudnieniu cywilnoprawnym. Strony zwróciły się o pomoc do niezależnego mediatora. Ostatecznie przedsiębiorca uznał argumenty zleceniobiorców wywodzących swoje uprawnienia związkowe wprost z przepisów ratyfikowanych przez Polskę konwencji MOP.

Z kolei osoby bezrobotne zachowują prawo przynależności do związków zawodowych, a jeśli nie są członkami związków zawodowych, to mają prawo wstępowania do nich. Identycznie emeryci i renciści.


Ograniczone prawa związkowe

Do praw związkowych funkcjonariuszy Policji, Straży Granicznej i Służby Więziennej oraz strażaków Państwowej Straży Pożarnej, a także pracowników Najwyższej Izby Kontroli stosuje się odpowiednio przepisy ustawy o związkach zawodowych, z uwzględnieniem ograniczeń wynikających z odrębnych ustaw (art. 2 ust. 6 ustawy o związkach zawodowych). Na podstawie prawa międzynarodowego krajowy ustawodawca może niekiedy ograniczać prawo tworzenia i przystępowania do związków zawodowych. Spod podmiotowego zakresu obowiązywania konwencji nr 87 MOP mogą być wyłączeni żołnierze zawodowi oraz funkcjonariusze Policji.

Przepisy analizowanej konwencji upoważniają władze państw członkowskich do określenia, w jakim zakresie gwarancje dotyczące wolności zrzeszania się mają zastosowanie do sił zbrojnych i Policji (art. 9 ust. 1 konwencji nr 87 MOP). Ustawodawca polski zdecydował jednak, że funkcjonariusze Policji mogą prowadzić działalność związkową. Jednak wprowadzono w tym wypadku tzw. monizm związkowy. Oznacza to, że policjanci mogą zrzeszać się tylko w związku zawodowym policjantów. Tak samo do jednego branżowego związku zawodowego mogą należeć funkcjonariusze Straży Granicznej i Służby Więziennej.

Zakaz przynależności do związku zawodowego

Podstawy wprowadzenia wyłączeń w zakresie swobody zrzeszania należy się dopatrywać w konwencji nr 151 MOP dotyczącej ochrony prawa organizowania się i procedury określania warunków zatrudnienia w służbie publicznej. Jej przepisy zawierają upoważnienie dla poszczególnych państw do określenia zakresu stosowania gwarancji przewidzianych w niniejszej konwencji do pracowników na wysokich stanowiskach, których czynności uważa się z reguły za związane z tworzeniem polityki lub za funkcje kierownicze, albo do pracowników, których obowiązki mają w wysokim stopniu poufny charakter (art. 1 ust. 2 konwencji nr 151 MOP).

Poza Siłami Zbrojnymi zakaz zrzeszania się w związkach zawodowych przewidziany został dla funkcjonariuszy Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Centralnego Biura Antykorupcyjnego oraz Biura Ochrony Rządu.

Ograniczenia podmiotowe prawa koalicji dotyczą nie tylko funkcjonariuszy, ale także osób zajmujących wysokie stanowiska we władzach bądź instytucjach publicznych. Całkowitym zakazem przynależności do związków zawodowych zostali objęci również: Rzecznik Praw Obywatelskich, Prezes Najwyższej Izby Kontroli, a także wiceprezesi, dyrektorzy, wicedyrektorzy kontrolnych jednostek organizacyjnych NIK. Ponadto prawo koalicji wyłączył ustawodawca w odniesieniu do sędziów Trybunału Konstytucyjnego, Prezesa NBP, Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, członków Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, sędziów sądów powszechnych. Kwestia zakazu zrzeszania się sędziów nasuwa wątpliwości co do zgodności z konwencją nr 151 MOP, gdyż czynności sędziowskie nie są związane z tworzeniem polityki ani nie mają w wysokim stopniu poufnego charakteru.

Z kolei członkowie Rady Polityki Pieniężnej są zobowiązani na okres kadencji w Radzie zawiesić działalność w związku zawodowym, pod rygorem odwołania z Rady.

Podstawa prawna:

  • art. 2 ustawy z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (DzU z 2001 r. nr 79, poz. 854 ze zm.),
  • art. 2, art. 9 ust. 2 konwencji nr 87 Międzynarodowej Organizacji Pracy z 1948 r. dotyczącej wolności związkowej i ochrony praw związkowych (DzU z 1958 r. nr 29, poz. 125 załącznik),
  • art. 1 ust. 2 konwencji nr 151 Międzynarodowej Organizacji Pracy z 1978 r. dotyczącej ochrony prawa organizowania się i procedury określania warunków zatrudnienia w służbie publicznej (DzU z 1994 r. nr 22, poz. 78).
Chcesz dowiedzieć się więcej, sięgnij po naszą publikację
Czas pracy 2021. Planowanie, rozliczanie i ewidencja
Czas pracy 2021. Planowanie, rozliczanie i ewidencja
Tylko teraz
Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Kadry
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Polski Ład - kalkulator wynagrodzeń, umowa o pracę

    Polski Ład - kalkulator wynagrodzeń pozwala obliczyć dla umowy o pracę wysokość pensji netto, zaliczki na podatek dochodowy oraz składki na ubezpieczenie społeczne w 2022 r.

    Lista obecności a ewidencja czasu pracy – różnice

    Lista obecności pracowników - czy jest obowiązkowa? Czy zastępuje ewidencję czasu pracy? Jakie informacje można zamieścić w tych dokumentach kadrowych? Czy można prowadzić je w elektroniczny sposób? Wyjaśniamy w artykule.

    Pracodawca dyskryminuje pracownika - co można zrobić?

    Dyskryminacja w pracy - kiedy można mówić o nierównym traktowaniu pracowników? Co można zrobić, kiedy pracodawca dyskryminuje pracownika?

    Wpłaty do PPK także od wynagrodzenia po ustaniu zatrudnienia

    Wpłaty do PPK nalicza się także od wynagrodzenia wypłaconego uczestnikowi PPK po ustaniu zatrudnienia. Czy nalicza się je od nagrody stanowiącej podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe? Jeśli tak, to w jakiej wysokości procentowej?

    Ile wynosi najniższa krajowa?

    Najniższa krajowa w 2021 i 2022 r. - ile wynosi brutto i netto? Jaka jest stawka godzinowa? Oto kalkulator wynagrodzeń.

    Praca zdalna w Kodeksie pracy - zmiany w projekcie

    Praca zdalna w Kodeksie pracy - jest nowa wersja projektu nowelizacji. Co się zmieni?

    Rejestracja w urzędzie pracy a umowa zlecenie, dzieło, działalność

    Rejestracja w urzędzie pracy - czy bezrobotny może wykonywać pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy o dzieło lub prowadzić działalność nierejestrowaną?

    Prezeska, prawniczka, psycholożka - kobiety o feminatywach

    Feminatywy - jakim językiem pisane są oferty pracy? Jak kobiety oceniają żeńskie nazwy stanowisk, np. prezeska, prawniczka, psycholożka? Oto wyniki badania.

    Zezwolenie na pracę sezonową dla cudzoziemca - jak uzyskać [PORADNIK]

    Zezwolenie na pracę sezonową dla cudzoziemca. Od 1 stycznia 2018 roku obowiązują nowe regulacje prawne dotyczące cudzoziemców świadczących prace sezonową. O zezwolenie typu S, czyli na pracę sezonową, mogą ubiegać się pracodawcy, którzy planują zatrudnić obcokrajowców do pracy w rolnictwie, ogrodnictwie lub turystyce.

    Błędy w umowie o pracę - jak je poprawić?

    Błędy w umowie o pracę w zakresie wynagrodzenia i innych świadczeń - jak je poprawić?

    Pracodawcy nie chcą pracy zdalnej [BADANIE]

    Praca zdalna nie jest dla pracodawców najlepszym rozwiązaniem. Prawie wszyscy chcą powrotu do biur. Wprowadzą elastyczne godziny rozpoczęcia i zakończenia pracy.

    Udzielanie zaległego urlopu wypoczynkowego - ustawa o covid-19

    Zaległy urlop wypoczynkowy - jak udzielić zgodnie z ustawą o COVID-19?

    Urząd pracy pomoże zmienić pracę

    Urząd pracy pomoże zmienić pracę i kwalifikacje pracownika. Obecnie skupia się na zatrudnianiu bezrobotnych. Rząd chce rozszerzyć jego kompetencje.

    Utrata pracy i finanse - obawy pracowników

    Utrata pracy i finanse to główne zmartwienia polskich pracowników. Ratują ich jednak deficyty kadrowe.

    Ukąszenie kleszcza a wypadek przy pracy - obowiązki pracodawcy

    Ukąszenie kleszcza - czy to może być wypadek przy pracy? Czy pracodawca zatrudniający pracowników do pracy na świeżym powietrzu ma obowiązek zabezpieczenia ich przed kleszczami?

    Sygnalista w firmie od 17 grudnia 2021 r. - co z ustawą?

    Sygnalista w firmie musi być wdrożony od 17 grudnia 2021 r. Polska musi implementować przepisy unijne do 16 grudnia tego roku. Co z ustawą o sygnalistach?

    Urlop wypoczynkowy - kalkulator

    Urlop wypoczynkowy - kalkulator wymiaru urlopu wypoczynkowego pozwala wyliczyć, ile dni urlopu przysługuje pracownikowi.

    Piloci wycieczek i przewodnicy turystyczni - zwolnienie z ZUS

    Piloci wycieczek i przewodnicy turystyczni mogą składać wnioski o zwolnienie z ZUS za lipiec, sierpień i wrzesień 2020 r. Do kiedy? Jakie warunki należy spełnić?

    Sklepiki szkolne - Tarcza Antykryzysowa

    Sklepiki szkolne - Tarcza Antykryzysowa przyznaje postojowe i zwolnienie z ZUS. Jakie kody PKD? Jakie warunki należy spełnić? Do kiedy złożyć wniosek?

    Sklepiki szkolne, piloci wycieczek i przewodnicy - wsparcie z ZUS

    Sklepiki szkolne, piloci wycieczek i przewodnicy - wsparcie z ZUS otrzymują wsparcie z ZUS. Mogą liczyć na postojowe i zwolnienie z opłacania składek. Do kiedy można składać wnioski?

    Minimalna płaca w 2022 r. brutto netto

    Minimalna płaca w 2022 r. wyniesie 3000 zł brutto. Ile to netto?

    Emerytura brutto netto - kalkulator

    Emerytura brutto - ile to netto? Kalkulator emerytalny pozwala ustalić wysokość emerytury. Oblicz.

    Ochrona przedemerytalna - ile lat?

    Ochrona przedemerytalna - ile lat trwa ochrona przed zwolnieniem? Od ilu lat pracownika zaczyna obowiązywać pracodawcę?

    Strategia Demograficzna 2040 - ocena Konfederacji Lewiatan

    Strategia Demograficzna 2040 jest zbyt ogólna i nie odpowiada współczesnym trendom związanym z rodziną. Jak ocenia ją Konfederacja Lewiatan?

    Zwolnienie lekarskie musi wskazywać aktualny adres pobytu

    Zwolnienie lekarskie musi wskazywać aktualny adres pobytu. Czy trzeba poinformować ZUS o zmianie miejsca pobytu?