Pierwsza ocena pracowników administracji. Sprawdzane są: rzetelność, komunikacja, wiedza

Ocena pracy pracownika

Kompetencja pracodawcy do oceniania pracowników jest wpisana w istotę pracy, która z natury stosunku pracy ma charakter pracy podporządkowanej. Stosownie jednak do art. 94 pkt 9 Kodeksu pracy pracodawca, realizując swoje uprawnienie, obowiązany jest stosować obiektywne i sprawiedliwe kryteria oceny pracowników oraz wyników ich pracy. Poza treścią przepisu pozostaje cel przeprowadzanej oceny jak i jej zakres przedmiotowy. Z przepisu tego nie wynika także, że pracodawca jest obowiązany do dokonywania ocen pracowników oraz wyników ich pracy, a tylko do tego, że oceniając, ma stosować obiektywne i sprawiedliwe kryteria. Jednakże zachowanie obiektywnych i sprawiedliwych kryteriów oceny należy do obowiązków pracodawcy także wówczas, gdy dokonuje sformalizowanych ocen okresowych (to jest uregulowanych, doprecyzowanych w pragmatykach zawodowych) - tak stwierdził w wyroku Sąd Najwyższy - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 listopada 2022 r., II PSKP 24/22.

Pierwsza ocena pracy

Ustawa z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 1691, dalej jako: ustawa) - przewiduje szczegółową procedurę oceny pracy pracownika służby cywilnej. Co ważne, w przypadku osób podejmujących po raz pierwszy pracę w służbie cywilnej umowę o pracę zawiera się na czas określony wynoszący 12 miesięcy. W stosunku do takich właśnie osób dokonywana jest tzw. pierwsza ocena pracy. Również takiej pierwszej ocenie w służbie cywilnej może podlegać osoba zatrudniona w celu zastępstwa nieobecnego członka korpusu służby cywilnej.

Kiedy może się odbyć taka pierwsza ocena pracy? Niewątpliwie trzeba dać pracownikowi czas na naukę zawodu, na tzw. przyuczenie, na zdobycie doświadczenia. W konsekwencji, pierwsza ocena w służbie cywilnej jest dokonywana nie wcześniej niż po upływie 8 miesięcy od nawiązania stosunku pracy i nie później niż miesiąc przed upływem okresu, na który została zawarta umowa o pracę ocenianego.

Kto dokonuje oceny pracowników?

Bezpośredni przełożony ocenianego w porozumieniu z kierującym komórką organizacyjną, w której pracownik jest zatrudniony, dokonuje pierwszej oceny w służbie cywilnej. Może to być: koordynator, naczelnik, kierownik wydziału, sekcji, zespołu lub referatu, w którym zatrudniony jest oceniany pracownik. 

Co powinna zawierać ocena pracownika?

Pierwsza ocena pracy pracownika powinna zawierać:

1) postawę pracownika, jego zaangażowanie i postępy w pracy, relacje ze współpracownikami oraz terminowość wykonywania zadań. Jakie kryteria są brane pod uwagę? Rzetelność, wykorzystywanie wiedzy i doskonalenie zawodowe, organizacja pracy i orientacja na osiąganie celów, komunikacja, współpraca.
2) wynik egzaminu ze służby przygotowawczej, jeżeli oceniany był obowiązany do przystąpienia do tego egzaminu;
3) sprawozdanie sporządzone przez ocenianego, dotyczące zadań realizowanych przez niego w trakcie przepracowanego okresu.

W tym miejscu należy ponownie podkreślić, iż sporządzenie okresowej oceny wymaga zastosowania przesłanek wynikających z art. 94 pkt 9 Kodeksu pracy w odniesieniu do wszystkich kryteriów wymienionych w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 4 kwietnia 2016 r. w sprawie warunków i sposobu przeprowadzania ocen okresowych członków korpusu służby cywilnej.

Co to są obiektywne i sprawiedliwe kryteria oceny?

W doktrynie prawa pracy przyjmuje się, że kryteria obiektywne są oparte na elementach faktycznych w oderwaniu od własnych opinii, uczuć i interesów czy uprzedzeń oceniającego. Kryteria sprawiedliwe to kryteria dostosowane do doświadczenia zawodowego i wykształcenia pracownika, miejsca, jakie zajmuje on w hierarchii organizacyjnej obowiązującej u pracodawcy, a także rodzaju wykonywanej pracy. Zawarty zatem w art. 94 pkt 9 KP postulat zmierza do wyeliminowania z procedury dokonywania ocen okresowych opinii subiektywnych i niesprawiedliwych. 

Ocena może być pozytywna albo negatywna

Po dokonaniu oceny kierujący komórką organizacyjną wnioskuje do dyrektora generalnego urzędu w przypadku:
1) przyznania oceny pozytywnej - o zawarcie z ocenionym umowy o pracę na czas nieokreślony albo
2) przyznania oceny negatywnej - o niezawieranie z ocenionym umowy o pracę na czas nieokreślony albo o rozwiązanie umowy o pracę na czas określony.

Odwołanie do sądu pracy w sprawie oceny pracy pracownika, uchylenie oceny nie zmiana

Zakres kognicji sądu pracy rozpoznającego w trybie art. 83 ust. 5 ustawy odwołanie członka korpusu służby cywilnej od oceny okresowej, obejmuje wyłącznie kontrolę, czy pracodawca dochował przewidzianego prawem trybu oceny oraz czy wystawione przez niego negatywne oceny cząstkowe (na poziomie "poniżej oczekiwań" i "znaczenie poniżej oczekiwań") były uzasadnione, a więc oparte na prawdziwych okolicznościach faktycznych. W razie uwzględnienia powództwa w takiej sprawie, sąd nie zmienia oceny okresowej, a jedynie uchyla ją w całości lub części, co obliguje pracodawcę do jej ponownego sporządzenia. Ocena okresowa członka korpusu służby cywilnej jest zbiorem (sumą) określonych ocen (opinii) wyrażanych według określonych kryteriów za pomocą przyjętej punktacji i z tej przyczyny - jak każda opinia służbowa - nie jest pozbawiona subiektywnego osądu osoby oceniającej.