Kategorie

Niewprawidłowe wydawanie środków z ZFŚS

Ewa Wronikowska
Gospodarowanie środkami zakładowego funduszu świadczeń socjalnych utworzonego u pracodawcy podlega przepisom prawa. Ich naruszenie, czyli wydatkowanie środków niezgodne z przepisami, może spowodować określone prawem konsekwencje.
Podstawowym aktem prawa powszechnego zawierającym regulacje w zakresie sposobu wydatkowania środków ZFŚŚ jest ustawa z 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (DzU z 1996 r. nr 70, poz. 335 ze zm. – zwana dalej ustawą).

W art. 1 ustawy wskazuje się, że środki funduszu powinny być przeznaczone na finansowanie działalności socjalnej, przez którą rozumie się usługi świadczone przez pracodawców na rzecz różnych form wypoczynku, działalności kulturalno-oświatowej, sportowo-rekreacyjnej, udzielanie pomocy materialnej i rzeczowej lub finansowej, a także zwrotnej lub bezzwrotnej pomocy na cele mieszkaniowe na warunkach określonych umową (art. 2 pkt 1 ustawy).

Ustawa wyklucza więc udzielanie pracownikom innych świadczeń w związku z zatrudnieniem, których przyznanie leżałoby w interesie pracodawcy, np. finansowanie kosztów przejazdu pracowników do pracy, finansowanie działalności stołówki zakładowej, dofinansowanie szkoleń i kursów dla pracowników.

Przyznawanie ulgowych usług i świadczeń oraz wysokość dopłat z funduszu uzależnia się od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby uprawnionej do korzystania z funduszu.

Konkretyzacja działalności socjalnej, czyli przyznawanie konkretnych usług i świadczeń z funduszu, następuje w regulaminie zakładowego funduszu świadczeń socjalnych. Zgodnie z art. 8 ust. 2 zasady i warunki korzystania z usług i świadczeń finansowanych z funduszu oraz zasady przeznaczania środków funduszu na poszczególne cele i rodzaje działalności socjalnej określa pracodawca w regulaminie ustalanym zgodnie ze związkami zawodowym (art. 27 ust. 1 albo art. 30 ust. 5 ustawy o związkach zawodowych – zwanej dalej uzz).

Pracodawca, u którego nie działa zakładowa organizacja związkowa, uzgadnia regulamin z pracownikiem wybranym przez załogę do reprezentowania jej interesów.

Zgodnie z art. 27 ust. 2 uzz przyznawanie pracownikom (i innym osobom uprawnionym na podstawie postanowień regulaminu) świadczeń z funduszu dokonywane jest w uzgodnieniu z zakładową organizacją związkową (lub zakładowymi organizacjami związkowymi). Oznacza to, że każdy indywidualny przypadek przyznania osobie uprawnionej środków z funduszu, a także ustalenie wysokości, wymaga uzgodnienia ze związkami zawodowymi.

Przykład:
Pracodawca przyznał samodzielnie świadczenia dla pracowników – pomoc rzeczową dla osób znajdujących się w trudnej sytuacji. Czy takie działanie może spowodować konieczność zwrotu środków na rzecz funduszu?

Generalnie tak, pod warunkiem że związki zawodowe z takim żądaniem wystąpią. W praktyce, jeżeli związki zawodowe uznają, że decyzja pracodawcy (jednostronna) w zakresie przyznania środków była zgodna z prawem i konieczna w danej sytuacji, mogą w sposób następczy wyrazić swoją zgodę i odstąpić od żądania zwrotu środków.

Sankcje za nieprawidłowe wydatkowanie

Ustawa o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych wskazuje, że związkom zawodowym przysługuje prawo wystąpienia do sądu pracy z roszczeniem o zwrot funduszowi środków wydatkowanych niezgodnie z przepisami ustawy lub o przekazanie należnych środków na fundusz (art. 8 ust. 3).

Ponadto, kto, będąc pracodawcą lub będąc odpowiedzialnym w imieniu pracodawcy za wykonywanie przepisów ustawy, nie wykonuje przepisów ustawy albo podejmuje działania niezgodne z przepisami ustawy, podlega karze grzywny. W sprawach tych orzeka się na podstawie wniosku pochodzącego od inspektora pracy w trybie określonym w dziale VII Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia (art. 12 a).

Oznacza to, że jeżeli pracodawca jednostronnie rozdysponowuje środki funduszu – bez uzgodnienia ze związkami zawodowymi bądź przeznacza je na inny cel niż działalność socjalna – związkom zawodowym przysługuje prawo wystąpienia do sądu pracy z roszczeniem o zwrot środków, a pracodawcy jednocześnie grozi kara grzywny.

Zgodnie z tezą wyroku z 19 listopada 1997 r. (I PKN 373/97, OSNP 1998/17/507) dysponowanie przez pracodawcę środkami zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, bez uzgodnienia z zakładowymi organizacjami związkowymi, uprawnia te organizacje do żądania przekazania przez pracodawcę na rzecz funduszu rozdysponowanych kwot.

W przepisach prawa wskazano, że środkami funduszu administruje pracodawca (art. 10 ustawy). Oznacza to, że środki te są własnością pracodawcy i sprawuje on nad nimi „pieczę”, jednak w granicach określonych w ustawie i regulaminie zakładowego funduszu świadczeń socjalnych. Pomimo że środki te stanowią własność pracodawcy, to nie może on nimi swobodnie rozporządzać.

Potwierdzenie tego znajdujemy także w orzecznictwie sądowym. W wyroku z 20 sierpnia 2001 r. (I PKN 579/00, OSNP 2003/14/331) Sąd Najwyższy uznał, że pracodawca administrujący środkami zakładowego funduszu świadczeń socjalnych nie może ich wydatkować niezgodnie z regulaminem zakładowej działalności socjalnej, którego postanowienia nie mogą być sprzeczne z zasadą przyznawania świadczeń według kryterium socjalnego, tj. uzależniającego przyznawanie ulgowych usług i świadczeń wyłącznie od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby uprawnionej do korzystania z funduszu.

Należy zaznaczyć, że swoistego rodzaju sankcją za nieprawidłowe wydatkowanie środków może być także wszczęcie sporu zbiorowego przez związki zawodowe w zakładzie pracy. W ustawie o rozwiązywaniu sporów zbiorowych wskazano, że spór zbiorowy może dotyczyć także świadczeń socjalnych. Oczywiście jeżeli spór ten ma charakter zbiorowy, czyli nie dotyczy indywidualnego żądania pracownika.

Postępowanie w sprawie o zwrot środków

Ustawodawca w art. 8 ust. 3 ustawy dał związkom zawodowym prawo wystąpienia do sądu pracy. Oznacza to, że tylko związki zawodowe mogą wystąpić do sądu z żądaniem zwrotu określonej kwoty na rzecz funduszu. Z powództwem nie może wystąpić ani cała załoga, ani delegat załogi – na gruncie ustawy zdolność procesową ma tylko związek zawodowy.

Legitymowanym biernie w takiej sprawie jest pracodawca (art. 3 k.p.), który ma zdolność sądową i procesową, choćby nie posiadał osobowości prawnej (art. 460 § 1 k.p.c.). Czynnie legitymowana do wystąpienia z takim roszczeniem może być międzyzakładowa organizacja związkowa obejmująca swoim działaniem pozwanego pracodawcę.

Związek zawodowy wnosi sprawę do sądu pracy – rejonowego lub okręgowego w tym przypadku decyduje wartość przedmiotu sporu. Sąd okręgowy jest właściwy rzeczowo dla spraw o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu sporu przewyższa 75 tys. zł.

Związek zawodowy ma także prawo domagania się, oprócz kwoty głównej, także odsetek.
Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Kadry
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Monitoring poczty elektronicznej pracownika a przepisy

    Monitoring poczty elektronicznej pracownika - jakie są przepisy prawne? Czy to nie narusza dóbr osobistych pracownika?

    Zasiłek macierzyński i opiekuńczy - będzie okres wyczekiwania?

    Okres wyczekiwania przy zasiłku macierzyńskim i opiekuńczym? To propozycja ZUS mająca zapobiegać nadużyciom.

    Zwolnienie z ZUS - do kiedy wniosek?

    Zwolnienie z ZUS - do kiedy można złożyć wniosek o zwolnienie ze składek za grudzień 2020, styczeń, luty, marzec i kwiecień 2021 r. z tarczy 9.0?

    Pracownik niepełnosprawny – jakie prawa?

    Pracownik niepełnosprawny - jakie prawa przyznaje Kodeks pracy i ustawa o rehabilitacji zawodowej? Jaki jest wymiar czasu pracy i urlopu?

    Elektroniczne wypowiedzenie umowy o pracę - jak przechowywać?

    Elektroniczne wypowiedzenie umowy o pracę polega na złożeniu oświadczenia woli w postaci elektronicznej i opatrzeniu go kwalifikowanym podpisem elektronicznym. Jak je przechowywać?

    Czas wolny za nadgodziny a odpoczynek tygodniowy

    Czas wolny za nadgodziny może zostać zaliczony do 35-godzinnego odpoczynku tygodniowego. To stanowisko MRPiT z dnia 5 maja 2021 r.

    PIP kontroluje małe budowy

    Kontrole PIP - mała budowa to miejsce, gdzie najczęściej w budownictwie występują wypadki przy pracy. PIP rozpoczęła więc akcję "Kontrole na małych budowach".

    Przeciętne wynagrodzenie 2021

    Przeciętne wynagrodzenie w 2021 r. wzrosło o 10% w stosunku do roku poprzedniego. Ile wynosi?

    Amerykański pracodawca wymarzony dla Polaków

    Amerykański pracodawca jest pracodawcą wymarzonym dla Polaków. Najchętniej pracowaliby dla korporacji z zagranicznym kapitałem, przede wszystkim z USA.

    Praca na magazynie - ile zarabia pracownik i kierownik magazynu

    Praca na magazynie - jakie są zarobki? Ile zarabia pracownik, a ile kierownik magazynu?

    Pandemia lekcją dla HR-owców

    Pandemia jest dla HR-owców lekcją, która wpłynie na przyszłość tego zawodu

    Stawka godzinowa 2022 – netto, zlecenie

    Stawka godzinowa 2022 i umowa zlecenie – kwota netto i brutto? Ile wynosi minimalne wynagrodzenie na umowach cywilnoprawnych, a ile na umowie o pracę?

    Elektroniczny system kadrowy na praca.gov.pl - nowa ustawa

    Elektroniczny system kadrowy na praca.gov.pl to ułatwienie dla mikroprzedsiębiorcy, rolnika i osoby fizycznej. Za pomocą systemu będzie można zawrzeć umowę o pracę i zlecenia. Automatycznie dokona zgłoszenia do ZUS i KAS, wyliczy wynagrodzenie, składki, podatki i rozliczy urlopy.

    Podwyżka minimalnego wynagrodzenia 2022 a inne świadczenia

    Podwyżka minimalnego wynagrodzenia w 2022 r. wpłynie na wysokość innych świadczeń, np. odprawy, odszkodowania, wynagrodzenia za czas gotowości do pracy i przestój, dodatek za pracę w nocy. Ile wyniosą?

    Praca w upały - zalecenia GIP

    Praca w upały - GIP wydał zalecenia dla pracodawców w związku z wysokimi temperaturami. Jakie obowiązki bhp mają pracodawcy względem pracowników?

    Staż z urzędu pracy 2021 - wynagrodzenie, urlop, L4, ciąża

    Staż z urzędu pracy odbywa osoba bezrobotna. Jakie wynagrodzenie za staż należy się w 2021 r.? Czy stażysta ma prawo do L4 i urlopu? Co w przypadku ciąży?

    Umowa o pomocy przy zbiorach - KRUS 2021

    Umowa o pomocy przy zbiorach w 2021 r. - rolnicy ubezpieczeni w KRUS mogą podpisywać umowy cywilnoprawne na pomoc przy zbiorach. Jaka jest stawka godzinowa?

    Strategia Demograficzna 2040 - zmiany w Kodeksie pracy

    Strategia Demograficzna 2040 przewiduje duże zmiany w Kodeksie pracy. Rodzice będą chronieni przed zwolnieniem i zapewnia się im elastyczną pracę.

    Urlop rodzicielski - rewolucyjne zmiany w 2022 r.

    Urlop rodzicielski - do 2 sierpnia 2022 r. wejdą w życie rewolucyjne zmiany w urlopach rodzicielskich dla ojców. Co się zmieni?

    Bonusy i dni wolne dla zaszczepionych pracowników - PIP

    Bonusy i dni wolne dla zaszczepionych pracowników - co na to PIP? Czy to zgodne z Kodeksem pracy?

    Sygnalista - nowe przepisy od grudnia 2021 r.

    Sygnalista - nowe przepisy implementujące dyrektywę unijną mają wejść w życie w grudniu 2021 r. Kto to sygnalista? Jaki będzie system zgłaszania nieprawidłowości w zakładzie pracy?

    Pracownicy fizyczni w czasie pandemii [RAPORT]

    Pracownicy fizyczni - jak wpłynęła na nich pandemia COVID-19? Zapoznaj się z wynikami raportu "Kariera okiem fachowca".

    Ilu Polaków pracuje po 60. roku życia?

    Praca po 60. roku życia - ilu Polaków nadal pracuje po ukończeniu 60 lat?

    Minimalne wynagrodzenie w 2022 r. netto

    Minimalne wynagrodzenie w 2022 r. wyniesie 3000 zł brutto. Ile to netto?

    Ustawa dezubekizacyjna - Trybunał Konstytucyjny

    Ustawa dezubekizacyjna - Trybunał Konstytucyjny orzekł, że obniżenie renty inwalidzkiej byłym funkcjonariuszom służb bezpieczeństwa PRL jest zgodne z konstytucją.