Praca w upale. Czego możesz wymagać od pracodawcy? Kiedy pracodawca musi skrócić dzień pracy?

Obowiązek nr 1: ochrona życia i zdrowia

Wszystko zaczyna się od podstaw, zatem od tego, że pracodawca ma obowiązek chronić zdrowie i życie pracowników poprzez zapewnienie im bezpiecznych i higienicznych warunków pracy przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki, a w szczególności organizować pracę w sposób zapewniający bezpieczne i higieniczne warunki pracy. Brzmi to dość enigmatycznie i zawiera w sobie wiele. Usystematyzujmy więc prawa pracownika i obowiązki pracodawcy, gdy doskwierają nam w pracy upały. 

Obowiązek nr 2: wentylacja pomieszczeń

Pomieszczenia powinny być odpowiednio wentylowane, zabezpieczone termicznie przed nadmiernym ciepłem czy wilgocią, chociaż bezpośredni obowiązek zapewnienia klimatyzacji nie spoczywa na pracodawcy. Gdy praca wykonywana jest w pomieszczeniach, w których temperatura spowodowana procesami technologicznymi jest stale wyższa niż 30°C, należy zapewnić łatwo dostępne pomieszczenia przeznaczone do wypoczynku pracowników, wyposażone m.in. w stoły oraz krzesła z oparciami.

Obowiązek nr 3: woda dla pracowników

Napoje czy woda powinny być dostępne stale, w ilości dostatecznej, czyli zaspokajającej potrzeby zatrudnionych, podczas całej zmiany roboczej. Woda powinna też być zapewniona do celów higienicznosanitarnych, gospodarczych i przeciwpożarowych. Co do celów higienicznych woda przypadająca dziennie na każdego pracownika jednocześnie zatrudnionego nie może być mniejsza niż:  90 l - przy pracach brudzących, wykonywanych w wysokiej temperaturze lub wymagających zapewnienia należytej higieny procesów technologicznych; w tym 60 l w przypadku korzystania z natrysków.

Pracownikom zatrudnionym w warunkach szczególnie uciążliwych należy zapewnić, oprócz wody, inne napoje w ilości zaspokajającej ich potrzeby, odpowiednio zimne lub gorące w zależności od warunków wykonywania pracy. Podczas upałów mogą to być np. napoje wzbogacone o sole mineralne czy witaminy.

Pamiętaj, że pracodawca zapewnia napoje pracownikom zatrudnionym, m.in. :

• na stanowiskach pracy, na których temperatura spowodowana warunkami atmosferycznymi przekracza 28ºC,

• przy pracach na otwartej przestrzeni przy temperaturze otoczenia poniżej 10ºC lub powyżej 25ºC,

• w warunkach gorącego mikroklimatu, charakteryzującego się wartością wskaźnika obciążenia termicznego powyżej 25ºC,

• przy pracach związanych z wysiłkiem fizycznym, powodującym w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny organizmu powyżej 1500 kcal u mężczyzn i 1000 kcal u kobiet.

Obowiązek nr 4: posiłki dla pracowników

Posiłki należy zapewnić pracownikom wykonującym prace związane z wysiłkiem fizycznym, powodującym w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny organizmu:

• powyżej 1500 kcal u mężczyzn

• powyżej 1000 kcal u kobiet

wykonywane w pomieszczeniach zamkniętych, w których ze względów technologicznych utrzymuje się stale temperatura poniżej 10°C lub wynosi powyżej 25°C. Pracownikom nie przysługuje ekwiwalent pieniężny za posiłki i napoje.

Czy można odmówić wykonywania pracy podczas upałów?

Tak, w razie gdy: warunki pracy nie odpowiadają przepisom BHP i stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia pracownika albo gdy wykonywana przez pracownika praca grozi takim niebezpieczeństwem innym osobom, wtedy można odmówić pracy podczas upałów. Oczywiście taki pracownik ma prawo powstrzymać się od wykonywania pracy, zawiadamiając o tym niezwłocznie przełożonego. Pracownik ma więc prawo do nie wykonywania pracy podczas upałów czy też jej odmowy, jeżeli jego stan psychofizyczny, w jego ocenie nie zapewnia bezpiecznego wykonywania pracy i na dodatek stwarza zagrożenie dla innych osób. 

Skrócenie czasu pracy w upały i dodatkowe przerwy. Niestety nie obowiązek, to tylko prawo pracodawcy

Pracodawca ma prawo, ale nie obowiązek, wprowadzić dodatkowe przerwy regeneracyjne w pracy podczas panujących upałów czy też zezwolić pracownikom na wcześniejsze opuszczenie miejsca pracy. Pracodawca może też zorganizować pracę w sposób rotacyjny. Powyższe nie może jednak spowodować obniżenia wynagrodzenia pracowników.

Obowiązek nr 5: praca młodocianych w upale

Nie wolno zatrudniać pracowników młodocianych w pomieszczeniach, w których temperatura powietrza przekracza 30⁰C, a wilgotność względna powietrza – 65%.

Obowiązek nr 6: praca kobiet w ciąży i karmiących w upale

Jak wyjaśniają Inspektorzy Pracy istnieje szczególna ochrona kobiet w ciąży czy kobiet karmiących dziecko piersią, w tym podczas pracy w upale. Kobiety nie mogą wykonywać prac uciążliwych, niebezpiecznych lub szkodliwych dla zdrowia, mogących mieć niekorzystny wpływ na ich zdrowie, przebieg ciąży lub karmienie dziecka piersią. Do tych prac zaliczamy m.in.: prace wykonywane w mikroklimacie gorącym w warunkach, w których wskaźnik PMV jest większy od 1,0, Szczególna ochrona kobiet i młodocianych PMV jest wskaźnikiem, który przewiduje średnią ocenę dużej grupy osób określających swoje wrażenia cieplne w siedmiostopniowej skali ocen od –3 (zimno) do +3 (gorąco). prace wykonywane w mikroklimacie zimnym w warunkach, w których wskaźnik PMV jest mniejszy od −1,0, prace wykonywane w środowisku o dużych wahaniach parametrów mikroklimatu, szczególnie przy występowaniu nagłych zmian temperatury powietrza w zakresie przekraczającym 15°C, przy braku możliwości stosowania co najmniej 15-minutowej adaptacji w pomieszczeniu o temperaturze pośredniej.

Obowiązek nr 7: gdy praca na zewnątrz więcej praw dla pracowników

Jak podaje PIP: w celu uniknięcia niepotrzebnego narażenia zaplanuj, aby pracownicy: nosili koszule z długimi rękawami lub luźne ubrania o bliskim splocie, nosili nakrycia głowy, mieli częste przerwy na odpoczynek, mieli możliwość robienia przerw w cieniu, wykonywali swoje obowiązki w chłodniejszych porach dnia. W każdym przypadku: organizuj pracę tak, aby ograniczyć narażenie, np. zastosuj skrócony czas pracy, wprowadź rotację na stanowiskach pracy, wprowadź dodatkowe przerwy, aby umożliwić pracownikom ochłodzenie się lub ogrzanie, dokonaj oceny ryzyka zawodowego, zapewnij przeszkolenie pracowników w zakresie oznak chorób wyziębienia oraz przegrzania i udzielania pierwszej pomocy, monitoruj pracowników pod kątem objawów choroby, zapewnij wszystkim pracownikom wodę zdatną do picia lub inne napoje