Termin przedawnienia roszczeń pracownika z tytułu wypadku przy pracy

Podstawą roszczeń pracownika w razie wypadku przy pracy (obok tych wynikających z ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych) są przepisy kodeksu cywilnego, tj. art. 444 par. 1 i 2 oraz art. 445 par. 1 k.c. Mimo że roszczenia pracownika przeciwko pracodawcy są związane ze stosunkiem pracy, to ze względu na ich cywilnoprawny charakter do określenia terminów przedawnienia tych roszczeń ma zastosowanie art. 442 par. 1 k.c.

Przepis ten stanowi, że roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże w każdym przypadku roszczenie przedawnia się z upływem dziesięciu lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę. Warto wskazać, że na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 1 września 2006 r. (SK 14/05, OTK-A 2006/8/97) drugie zdanie przepisu dotyczące dziesięcioletniego terminu przedawnienia traci moc obowiązującą 31 grudnia 2007 r.

Jak zatem obliczać początek biegu terminu przedawnienia dla wymienionych roszczeń? Co do zasady, w razie wypadku przy pracy chwila, w której pracownik dowiaduje się o osobie zobowiązanej do naprawienia szkody, jeżeli jest to pracodawca, pokrywa się z chwilą samego zdarzenia.

Trudności pojawiają się przy ustalaniu chwili, w której pracownik dowiaduje się o szkodzie. Nie zawsze będzie to moment wypadku. W ewidentnych przypadkach, gdy uszkodzenie ciała będzie od razu widoczne, momenty te będą się pokrywać. Ale w przypadku rozstroju zdrowia już nie. Wypadek jest wówczas tylko zdarzeniem sprawczym, natomiast rozstrój zdrowia, może się ujawnić albo zostać stwierdzony później. Szkoda zatem powstaje później niż samo zdarzenie.

Dla ustalenia początku biegu terminu przedawnienia istotne jest również, że szkodą będzie sam uszczerbek na zdrowiu, czyli szkoda na osobie, a nie uszczerbek w majątku pracownika spowodowany wypadkiem (np. koszty leczenia, utrata zarobku). Zagadnienie to szczegółowo omówił Sąd Najwyższy w wyroku z 16 sierpnia 2005 r. (I UK 19/05, OSNP 2006 /13-14/219), zgodnie z którym w przypadku uszczerbku na zdrowiu dowiedzenie się o szkodzie oznacza uzyskanie wiedzy o tym uszczerbku z kompetentnych źródeł.

Wiedza poszkodowanego o szkodzie, w rozumieniu art. 442 par. 1 k.c., musi być bowiem na tyle dokładna, by wytaczając powództwo, był w stanie dokładnie określić swoje żądanie. Źródłem takim będzie np. orzeczenie odpowiedniego organu stwierdzające procent uszczerbku na zdrowiu, a datą dowiedzenia się o szkodzie - data wydania takiego orzeczenia. W wyroku tym SN podkreślił również, że termin przedawnienia zaczyna biec od tej chwili, mimo że nie wystąpił jeszcze skutek w postaci uszczerbku majątkowego.