Nowe korzyści dla osób z niepełnosprawnościami. Znamy stanowisko POPON co do zmian w programie PFRON: koniec wypożyczania, początek posiadania

• POPON zgłosił uwagi do projektu zmian w ustawie o rehabilitacji dotyczących wypożyczalni technologii wspomagających
• Nowe korzyści dla osób z niepełnosprawnościami. Znamy stanowisko POPON co do zmian w programie PFRON: koniec wypożyczania, początek posiadania
• Umowy przedłużone, nowe wnioski wciąż przyjmowane
• Funkcjonowanie centralnej wypożyczalni generowało koszty zupełnie niewspółmierne do rezultatów
• Co można wypożyczyć z PFRON w nowej odsłonie programu?

Z końcem 2025 roku PFRON formalnie zakończył realizację programu „Wypożyczalnia technologii wspomagających dla osób niepełnosprawnych”. Rządowa Agencja Rezerw Strategicznych, która na zlecenie Funduszu zarządzała magazynem sprzętu, wypowiedziała umowę, a użytkownicy mieli czas na korzystanie z urządzeń tylko do końca września br. Redakcja Infor.pl czy Prawo.pl od dawna informowała o narastających problemach organizacyjnych tego przedsięwzięcia. Rozwiązanie tej patowej sytuacji wymagało jednak nowych przepisów – sprzęt zakupiony za blisko 100 mln zł stanowi bowiem rezerwę strategiczną i formalnie należy do Skarbu Państwa. Dlatego w Sejmie procedowany jest teraz komisyjny projekt zmian w ustawie o rehabilitacji zawodowej i społecznej (druk nr 2701), który ma dać PFRON-owi podstawę prawną do nieodpłatnego przekazania urządzeń użytkownikom. To rozwiązanie ma charakter przejściowy – po 2028 roku zniknie z porządku prawnego.

POPON zgłosił uwagi do projektu zmian w ustawie o rehabilitacji dotyczących wypożyczalni technologii wspomagających

Polska Organizacja Pracodawców Osób Niepełnosprawnych (POPON) przedstawiła Sejmowi swoje stanowisko w sprawie komisyjnego projektu zmian w ustawie o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (druk nr 2701). POPON wyraził aprobatę dla ogólnego kierunku zaproponowanych reform, zaznaczając jednak konieczność wprowadzenia dodatkowego zapisu wzmacniającego ochronę prawną Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON).

Projektowana ustawa zakłada rezygnację z dotychczasowego modelu ogólnopolskiej wypożyczalni technologii wspomagających i zastąpienie go systemem bezpłatnego przekazywania sprzętu na własność osobom z niepełnosprawnościami oraz ich bliskim. Powodem zmiany jest niska efektywność wypożyczalni. Jak wynika z uzasadnienia projektu, spośród ponad 14,5 tys. zakupionych urządzeń do końca 2025 r. wypożyczonych zostało zaledwie 2717 sztuk, z których skorzystało 1964 osób. Tymczasem utrzymanie systemu pochłonęło ponad 7,3 mln zł, z czego niemal 1,9 mln zł wydano na samo przechowywanie sprzętu.

Zgodnie z projektem PFRON uzyska możliwość bezpłatnego przekazywania osobom z niepełnosprawnościami sprzętu rehabilitacyjnego, wyrobów medycznych, pojazdów, oprogramowania i innych technologii wspomagających, pochodzących z rezerw strategicznych. Przed wydaniem każde urządzenie ma zostać poddane odpowiednim przeglądom technicznym i ewentualnym naprawom, aby trafiało do odbiorców w stanie sprawnym i bezpiecznym. Dotychczasowa wypożyczalnia ma być stopniowo likwidowana, a regulacje dotyczące jej działania zostaną uchylone z początkiem 2029 roku.

Nowe korzyści dla osób z niepełnosprawnościami. Znamy stanowisko POPON co do zmian w programie PFRON: koniec wypożyczania, początek posiadania

Organizacja oceniła projekt zmian pozytywnie, podzielając przekonanie autorów o potrzebie efektywniejszego zagospodarowania zakupionego sprzętu oraz zapewnienia osobom z niepełnosprawnościami trwałego dostępu do technologii wspomagających.

POPON zasugerował jednak rozszerzenie projektowanego art. 68h ust. 8 o zapis, który wyłączałby stosowanie przepisów dotyczących rękojmi za wady przekazywanego sprzętu. Zdaniem organizacji umowa bezpłatnego przekazania powinna jednoznacznie zwalniać z odpowiedzialności z tytułu rękojmi przewidzianej w Kodeksie cywilnym. Sugestia ma wymiar praktyczny i ma na celu zabezpieczenie prawne procesu dystrybucji sprzętu.

Przekazywane urządzenia będą pochodzić z rezerw strategicznych, a więc w wielu przypadkach będą wcześniej używane. Nawet po przeprowadzeniu wymaganych przeglądów i napraw nie da się całkowicie wykluczyć usterek wynikających z dotychczasowej eksploatacji lub naturalnego zużycia materiałów.

Gdyby odpowiedzialność z tytułu rękojmi pozostała w mocy, mogłoby to skutkować sporami i roszczeniami kierowanymi wobec PFRON — instytucji, która realizuje zadanie publiczne w formie nieodpłatnego przekazywania sprzętu, a nie prowadzi działalności komercyjnej. Wiązałoby się to również z dodatkowymi kosztami i mogłoby hamować sprawne wdrażanie programu.

Warto podkreślić, że wyłączenie rękojmi nie obniża standardów bezpieczeństwa sprzętu. Projekt ustawy w dalszym ciągu nakłada obowiązek przeprowadzenia przeglądów technicznych i koniecznych napraw przed wydaniem urządzeń. Propozycja POPON jedynie doprecyzowuje zakres odpowiedzialności prawnej obu stron, czyniąc go adekwatnym do niekomercyjnego charakteru całej operacji.

Umowy przedłużone, nowe wnioski wciąż przyjmowane

Równolegle z pracami legislacyjnymi PFRON od 10 czerwca br. wprowadził zaktualizowaną wersję programu wypożyczalni. Jak wyjaśniała Maja Nowak, wiceminister rodziny i była pełnomocniczka rządu ds. osób niepełnosprawnych, odpowiadając na interpelację poselską, obowiązujące umowy będą mogły być przedłużane – z docelową możliwością przekazania sprzętu na własność, gdy tylko wejdą w życie odpowiednie przepisy. Jednocześnie Fundusz przyjmuje nowe wnioski o wypożyczenie technologii, z takimi samymi perspektywami co do przyszłej własności.

Funkcjonowanie centralnej wypożyczalni generowało koszty zupełnie niewspółmierne do rezultatów

Uzasadnienie projektu ustawy nie pozostawia złudzeń – funkcjonowanie centralnej wypożyczalni generowało koszty zupełnie niewspółmierne do rezultatów. Znaczna część zakupionych technologii w praktyce nie nadaje się do wypożyczania – to sprzęt osobistego użytku (jak aparaty słuchowe) albo urządzenia zbyt tanie, by opłacalna była ich logistyczna obsługa (jak wózki ręczne).

Łączny koszt utrzymania wypożyczalni sięgnął niemal 7,33 mln zł, z czego prawie 1,9 mln zł pochłonęło samo magazynowanie. Dodatkowym absurdem okazało się dostosowywanie sprzętu – przy wózkach ręcznych kupowanych w cenie od ok. 793 zł do ponad 15,6 tys. zł, koszt przystosowania jednego egzemplarza wynosił 1353 zł. W skali wszystkich zakupionych wózków (o wartości niemal 7,83 mln zł) dawało to dodatkowe 2,46 mln zł wydatków – aż 31,44 proc. pierwotnej ceny zakupu.

Efekt? Do końca grudnia 2025 roku ze świadczeń wypożyczalni skorzystało niespełna 2 tysiące osób, które wypożyczyły łącznie 2717 urządzeń – z 14 555 dostępnych w magazynie. Projektodawcy podkreślają, że najbardziej racjonalnym rozwiązaniem będzie teraz bezpośrednie przekazanie sprzętu osobom potrzebującym albo za pośrednictwem organizacji pozarządowych i samorządów.

Co można wypożyczyć z PFRON w nowej odsłonie programu?

Program obowiązujący od 10 czerwca br. obejmuje m.in.:

• oprogramowanie wspomagające komunikację alternatywną,
• Programy do tłumaczenia na brajla,
• zestawy tabletów z systemem Android,
• powiększalniki przenośne i stacjonarne,
• drukarki brajlowskie,
• urządzenie PCeye do sterowania komputerem wzrokiem,
• systemy i urządzenia wspomagające słyszenie,
• linijki brajlowskie,
• aparaty słuchowe.

Wnioski przyjmują regionalne oddziały PFRON. Warto zaznaczyć, że program nie zapewnia serwisu naprawczego w trakcie wypożyczenia – użytkownik może naprawić sprzęt na własny koszt (za zgodą Funduszu) lub zrezygnować z jego dalszego użytkowania. W przypadku aparatów słuchowych pośredniczyć będą wybrane punkty protetyczne – do października 2027 roku. Na dalsze finansowanie programu w latach 2027–2028 PFRON planuje przeznaczyć ponad 18 mln zł.