Kategorie

Przyszłość emerytur w Polsce

Przyszłość emerytur w Polsce/fot.Shutterstock
Od lat polski system zabezpieczenia społecznego zmaga się ze sporym deficytem. Co to oznacza dla przyszłych emerytów - odpowiada ekspert.

Podobnie sytuacja wygląda w krajach bardziej rozwiniętych. Choć rokrocznie brakuje miliardów złotych na emerytury, to eksperci nie przewidują bankructwa ZUS-u. Jednak uważają, że nadszedł najwyższy czas, aby przeprowadzić poważne zmiany. Podnoszenie składek nie rozwiąże problemów, a jedynie zachęci do nielegalnego zatrudnienia. Sytuacji nie ułatwiają przywileje dla wybranych grup zawodowych, w tym m.in. sędziów, rolników oraz służb mundurowych. Nie jest wykluczone, że konieczne będzie podniesienie wieku emerytalnego. Jeśli nie nastąpią odpowiednie reformy, to młode osoby już teraz powinny nastawić się na niskie świadczenia.  

Walka z deficytem

ZUS bankrutem – to scenariusz budzący strach wśród obecnych i przyszłych seniorów. Jednak środki na pierwszy filar emerytury tam nie trafiają. Zakład zajmuje się obsługą Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, do którego przekazywane są pieniądze. Z tej puli następują wypłaty świadczeń obliczanych przez urzędników. Problem w tym, że od lat system zmaga się z deficytem. W ub. roku wpływy ze składek i należności pochodnych wyniosły 166,939 mld złotych, a wydatki z FUS – 212,567 mld złotych. Te ostatnie nie obejmują świadczeń podlegających finansowaniu z dotacji celowej budżetu państwa. W 2016 roku były to kwoty 152,160 mld oraz 205,108 mld złotych, a trzy lata temu – 143,298 mld i 199,239 mld złotych.

Reklama

− Systemy zabezpieczenia społecznego są z zasady deficytowe. Polska nie jest wyjątkiem. To zjawisko można zaobserwować także w innych rozwiniętych gospodarkach. Przykładowo, w Japonii przychody ze składek wynoszą 29,4 bln jenów, a wydatki na świadczenia – 48,9 bln. Deficyt jest pokrywany głównie z budżetu państwa. We Francji dochody to 121,5 mld euro, w tym 61,9% ze składek płaconych przez 25,6 mln osób, 18,5% z Funduszu Rezerwy Demograficznej, 12% z podatków, natomiast wydatki są na poziomie 121,8 mld euro. Co ważne, w Polsce w ostatnim roku pokrycie wydatków FUS wpływami było niezwykle wysokie. W 2017 roku wyniosło 78,5%, rok wcześniej – 74,2%, a w 2015 roku – 71,9% – informuje Bartłomiej Celejewski z biura prasowego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Ponadto Stefan Kawalec, były wiceminister finansów, potwierdza, że również w innych krajach dochody ze składek na ubezpieczenie społeczne często nie wystarczają na wypłaty emerytur. Dofinansowanie z podatków nie jest czymś nadzwyczajnym. Ekspert podkreśla, że ZUS stanowi część systemu finansów publicznych, który jako całość gwarantuje wypłatę emerytur i innych świadczeń. Podstawą stabilności tego rozwiązania pozostaje zdolność państwa do nakładania i ściągania od obywateli oraz przedsiębiorstw obowiązkowych danin. To, czy będą w przyszłości w pełni honorowane zobowiązania emerytalne, zależy od przyszłych decyzji politycznych.

– Nie obawiam się, że Fundusz Ubezpieczeń Społecznych zbankrutuje. Państwo, które przecież gwarantuje uzupełnianie wszystkich braków finansowych, musiałoby ogłosić niewypłacalność. Jednak może dojść do wprowadzania coraz wyższych podatków, aby zapewnić wypłacanie świadczeń. Dziś różnica między tym, co otrzymują emeryci i renciści, a wpłacanymi składkami, wynosi ok. 70 mld złotych rocznie. Tyle łącznie brakuje w FUS, KRUS i świadczeniach dla służb mundurowych – mówi Jeremi Mordasewicz, doradca zarządu Konfederacji Lewiatan.

Polecamy: RODO. Ochrona danych osobowych. Przewodnik po zmianach

Natomiast prof. Elżbieta Mączyńska, prezes Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego, przekonuje, że Polacy nie muszą obawiać się bankructwa FUS. Państwo jest bowiem ostatecznym gwarantem wypłacania emerytur z Funduszu. Zarazem ekspert zwraca uwagę na to, że w systemie występuje szereg problemów, co oznacza dodatkowe obciążenia dla budżetu państwa. Podkreśla też, że na deficyt wpływa przede wszystkim niekorzystna sytuacja ludnościowa w Polsce. Wciąż niski jest poziom urodzeń, ubywa osób w wieku produkcyjnym, a przybywa seniorów. Ma to związek z procesem wydłużania się życia, co stanowi zdobycz cywilizacyjną. Jednocześnie średni okres pobierania emerytury staje się coraz dłuższy, więc nieuniknione są dodatkowe nakłady. Problem może się nasilać, na co wskazują prognozy demograficzne. Wynika z nich, że do 2050 roku liczba mieszkańców Polski zmniejszy się o ok. 5 mln.

Konieczne zmiany

Reklama

− Obecny deficyt został odziedziczony po starym systemie, w którym wysokość emerytury była w minimalnym stopniu uzależniona od długości jej pobierania. 60-letnia kobieta ma przed sobą średnio 24 lata życia, a jeszcze do niedawna mogła zakończyć pracę w wieku 55 lat. To oznaczało długi okres wypłacania świadczenia. Obecnie sytuacja finansowa FUS stopniowo się poprawia. Wpływ na to ma wprowadzenie zasady, że wysokość emerytury jest współmierna do wpłaconych składek i odwrotnie proporcjonalna do przewidywanego czasu życia, w momencie przejścia na emeryturę. Niestety, pozostały jeszcze inne przyczyny niezrównoważenia funduszu emerytalnego, jak np. przywileje dla kilku grup zawodowych – stwierdza Jeremi Mordasewicz.

Z kolei analityk ekonomiczny Łukasz Białek podkreśla, że system jest nieefektywny i niewydolny. Wymaga zmian nie na dziś czy jutro, a tak naprawdę na wczoraj. Państwo ciągle do niego dopłaca, a nie są to małe kwoty. FUS, który powinien być finansowym zapleczem ZUS, pozostaje od wielu lat w fatalnym stanie. Nie istnieje w sensie realnego odkładania wypracowywanych w tej chwili składek, ale w postaci kilkudziesięciu tysięcy pracowników, gmachów i całej urzędniczej infrastruktury. Podatnicy dzisiaj otrzymują deklarację państwa, że dostaną świadczenie po osiągnięciu wieku emerytalnego i zaprzestaniu aktywności zawodowej. Jednak faktycznie pieniędzy nie ma. Bez poważnych reform lepiej już nie będzie.

− W polskim systemie emerytalnym mamy wiele do zrobienia, ponieważ jest on w znacznej mierze zabałaganiony i niespójny. Obecnie jego podstawą jest wariant repartycyjny, solidarnościowy. Ze składek, płaconych teraz przez młodsze, pracujące pokolenie, finansowane są zobowiązania dla seniorów. Przy tym istnieją emerytury związane z przywilejami zawodowymi. Dotyczy to m.in. górników, rolników, służb mundurowych oraz sędziów. Ci ostatni nie płacą składek, ale nabywają prawa do świadczeń emerytalnych. Ponadto wyraźne są słabości systemu kapitałowego. To wszystko wywołuje wiele dyskusji i kontrowersji, a przy tym może być podłożem niepokojów społecznych – dodaje prof. Elżbieta Mączyńska.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest ustawowo zobowiązany do przedstawiania długoterminowych i średnioterminowych prognoz wpływów oraz wydatków. Dostępne są dokumenty, obejmujące odpowiednio okres do 2060 roku i lata 2018-2022. Bartłomiej Celejewski z ZUS-u zaznacza, że zostały one opracowane w 2016 i 2017 roku. Nie uwzględniają więc najnowszej reformy emerytalnej. Obecnie Departament Finansów Funduszy pracuje nad nową prognozą, która ukaże się najpewniej w okolicach połowy bieżącego roku.

Będą niskie emerytury?

– Sytuację finansową ZUS w dłuższym okresie mogą poprawić lub pogorszyć różne czynniki. Wśród nich są zmiany demograficzne, wysokości wieku emerytalnego, a także zasady obliczania świadczeń i ich waloryzacji. Znaczenie mają też kategorie umów, od których należy odprowadzać obowiązkowe składki na ubezpieczenia społeczne. Wysokość stawek też jest istotna. Podnoszenie ich grozi rozwojem szarej strefy, gdyż zwiększy się motywacja do nielegalnego zatrudniania – wskazuje Stefan Kawalec.

W opinii Łukasza Białka, będzie ciężko przeprowadzać radykalne reformy, ponieważ dla polityków oznaczałoby to utratę części wyborców. Jednak regulacje, dotyczące elementarnych zasad życia, powinny być realizowane ponad interesem partyjnym i w długoletniej perspektywie. Bardzo ważna przy tym jest stabilność i przewidywalność w zakresie regulacji prawnych, które przekładają się na nasze życie, w tym na biznes. Nikt poważny nie będzie chciał inwestować w kraju, w którym z roku na rok może dojść do drastycznych zmian, np. w sferze opodatkowania. Ekspert jest zwolennikiem ograniczenia lub częściowej likwidacji przerośniętej i nieefektywnej administracji publicznej, w pierwszej kolejności ZUS-u. Należy też dążyć do wyeliminowania kosztów związanych z opodatkowaniem pracy, a także do zmniejszenia pozostałych obciążeń dla polskich przedsiębiorców.

− Jeżeli chcielibyśmy zrównoważyć system, to np. kopalnie powinny płacić wyższe składki za górników lub nie mogliby oni przechodzić na emeryturę tak wcześnie, średnio w wieku 48 lat. Przedstawiciele tego zawodu dostają trzy razy więcej, niż wnieśli do systemu, bo ich świadczenia są obliczane inaczej. Składki mnoży się przez 1,5 lub 1,8 za obowiązki wykonywane na tzw. przodku i nie uwzględnia się tego, że przechodzą oni na emeryturę 17 lat wcześniej, niż pozostali mężczyźni. Kopalnie nie ponoszą z tego tytułu dodatkowych kosztów, więc pracujący poza górnictwem muszą dotować te świadczenia. Podobnie uprzywilejowani są rolnicy, którzy za każdą wpłaconą złotówkę dostają trzy razy więcej, niż wynikałoby to z wniesionej sumy. Z kolei pracownicy służb mundurowych nie płacą składek emerytalnych i rentowych, a ich świadczenia, bardzo korzystne wobec innych grup zawodowych, są fundowane przez wszystkich podatników – wylicza Jeremi Mordasewicz.

Tymczasem prof. Elżbieta Mączyńska uważa, że w związku z trendami demograficznymi uzasadnione  byłoby wydłużanie wieku uprawniającego do przejścia na emeryturę. W Polsce niedawno postąpiono odwrotnie, ale to nie musi być negatywne w skutkach, jeśli zostałby podjęty program aktywizacji seniorów. Ważne są zachęty, aby starsze osoby podejmowały pracę w różnych formach i wymiarach. Jeśli z tego tytułu odprowadzane będą składki emerytalne, to wzrosną świadczenia i może to też sprzyjać poprawie kondycji FUS. Ekspert dodaje, że teraz w Niemczech trwa dyskusja o późniejszym przechodzeniu na emeryturę. Jedna z propozycji, już stopniowo realizowana, dotyczy zastosowania tzw. suwaka demograficznego. To oznacza zmiany wieku emerytalnego tak, aby stawał się on proporcjonalny do długości życia. Jeśli np. w ciągu dziesięciu lat ludzie będą żyć dłużej o kilka procent, to o tyle też powinien być podwyższony wiek upoważniający do przejścia na emeryturę.

– Jeżeli w miarę wydłużania się życia nie będziemy podnosić wieku emerytalnego, to są dwie możliwości. Emerytury będą bardzo niskie albo kolejne pokolenia zapłacą wyższe podatki i składki. Trudno mi sobie wyobrazić ten drugi wariant, ponieważ na przyszłe świadczenie pobierana jest aż ¼ wynagrodzenia netto. Ciężko uznać za racjonalne odkładanie jeszcze więcej. Chcąc mieć zdrowy system emerytalny, powinniśmy założyć, że okres pracy jest 3 razy dłuższy od czasu pobierania emerytury. 45 lat zatrudnienia i opłacania składek, a 15 lat emerytury, oznacza świadczenia na przyzwoitym poziomie – podsumowuje ekspert z Konfederacji Lewiatan.

Źródło: MondayNews

Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Kadry
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Podwyżka minimalnego wynagrodzenia 2022 a inne świadczenia

    Podwyżka minimalnego wynagrodzenia w 2022 r. wpłynie na wysokość innych świadczeń, np. odprawy, odszkodowania, wynagrodzenia za czas gotowości do pracy i przestój, dodatek za pracę w nocy. Ile wyniosą?

    Praca w upały - zalecenia GIP

    Praca w upały - GIP wydał zalecenia dla pracodawców w związku z wysokimi temperaturami. Jakie obowiązki bhp mają pracodawcy względem pracowników?

    Staż z urzędu pracy 2021 - wynagrodzenie, urlop, L4, ciąża

    Staż z urzędu pracy odbywa osoba bezrobotna. Jakie wynagrodzenie za staż należy się w 2021 r.? Czy stażysta ma prawo do L4 i urlopu? Co w przypadku ciąży?

    Umowa o pomocy przy zbiorach - KRUS 2021

    Umowa o pomocy przy zbiorach w 2021 r. - rolnicy ubezpieczeni w KRUS mogą podpisywać umowy cywilnoprawne na pomoc przy zbiorach. Jaka jest stawka godzinowa?

    Strategia Demograficzna 2040 - zmiany w Kodeksie pracy

    Strategia Demograficzna 2040 przewiduje duże zmiany w Kodeksie pracy. Rodzice będą chronieni przed zwolnieniem i zapewnia się im elastyczną pracę.

    Urlop rodzicielski - rewolucyjne zmiany w 2022 r.

    Urlop rodzicielski - do 2 sierpnia 2022 r. wejdą w życie rewolucyjne zmiany w urlopach rodzicielskich dla ojców. Co się zmieni?

    Bonusy i dni wolne dla zaszczepionych pracowników - PIP

    Bonusy i dni wolne dla zaszczepionych pracowników - co na to PIP? Czy to zgodne z Kodeksem pracy?

    Sygnalista - nowe przepisy od grudnia 2021 r.

    Sygnalista - nowe przepisy implementujące dyrektywę unijną mają wejść w życie w grudniu 2021 r. Kto to sygnalista? Jaki będzie system zgłaszania nieprawidłowości w zakładzie pracy?

    Pracownicy fizyczni w czasie pandemii [RAPORT]

    Pracownicy fizyczni - jak wpłynęła na nich pandemia COVID-19? Zapoznaj się z wynikami raportu "Kariera okiem fachowca".

    Ilu Polaków pracuje po 60. roku życia?

    Praca po 60. roku życia - ilu Polaków nadal pracuje po ukończeniu 60 lat?

    Minimalne wynagrodzenie w 2022 r. netto

    Minimalne wynagrodzenie w 2022 r. wyniesie 3000 zł brutto. Ile to netto?

    Ustawa dezubekizacyjna - Trybunał Konstytucyjny

    Ustawa dezubekizacyjna - Trybunał Konstytucyjny orzekł, że obniżenie renty inwalidzkiej byłym funkcjonariuszom służb bezpieczeństwa PRL jest zgodne z konstytucją.

    Minimalna płaca w 2022 r. - 3000 zł brutto

    Minimalna płaca w 2022 r. - 3000 zł brutto to propozycja rządu. Minimalna stawka godzinowa wyniesie 19,50 zł brutto.

    Waloryzacja środków na kontach i subkontach ZUS 2021

    Waloryzacja środków zgromadzonych na kontach i subkontach w ZUS odbywa się corocznie w czerwcu. W 2021 r. wyniosła 5,41%. O ile zwiększył się stan kont przyszłych emerytów?

    System kadrowo-płacowy - od czego zależy cena?

    System kadrowo-płacowy a cena - od czego zależy, ile kosztuje?

    Konkurs "HR OF CHANGE" – 18 czerwca poznamy zwycięzców!

    Konkurs "HR OF CHANGE" - już 18 czerwca ogłoszeni zostaną zwycięzcy! Kto otrzyma nagrodę w kategoriach: szkolenia i rozwój, zarządzanie zmianą, HR Business Partnering?

    Niepełny etat a praca ponadwymiarowa - jak wynagradzać?

    Niepełny etat a praca ponadwymiarowa - jak wynagradzać pracownika zatrudnionego na część etatu za pracę w godzinach ponadwymiarowych?

    Dodatek wyrównawczy do wynagrodzenia - jak obliczyć?

    Dodatek wyrównawczy do wynagrodzenia - jakie są zasady jego przyznawania? Jak obliczyć wysokość dodatku wyrównawczego?

    Transfer oszczędności PPK - pracodawca może pomóc

    Transfer oszczędności PPK - pracodawca może pomóc pracownikowi (uczestnikowi PPK) w przeniesieniu oszczędności między rachunkami PPK. Ustawa o PPK określa dwie takie sytuacje.

    Zatrudnienie Brytyjczyka po brexicie

    Zatrudnienie Brytyjczyka po brexicie - jak brexit wpłynął na zatrudnienie pracownika z Wielkiej Brytanii w Polsce? Co z dokumentami? Jakich formalności trzeba dokonać?

    Nadanie statusu płatnika składek - wyrok TK (K 15/16)

    Wyrok Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt K 15/16 - czy TK uznał wniosek o nadanie statusu płatnika składek pracodawcy, którego pracownik wykonuje na jego rzecz pracę w ramach umowy cywilnoprawnej zawartej z osobą trzecią?

    Zadaniowy czas pracy a praca zdalna

    Zadaniowy czas pracy a praca zdalna - jak wprowadzić? Jak ewidencjonować i kontrolować czas pracy zdalnej w systemie zadaniowym?

    Dlaczego pracodawcy płacą Ukraińcom więcej niż Polakom?

    Pracodawcy chcą płacić Ukraińcom więcej niż Polakom? Dlaczego?

    Umowy o pracę i zlecenia zawierane online na praca.gov.pl

    Umowy o pracę i zlecenia zawierane online. Ministerstwo Rozwoju, Pracy i Technologii przygotowuje projekt ustawy o zawieraniu i rozliczaniu umów w sposób elektroniczny przez niektórych pracodawców. Ustawa ta ma pozwolić mikroprzedsiębiorcom, rolnikom, a także osobom fizycznym, zatrudniającym pracowników, czy zleceniobiorców, na zawieranie umów o pracę i umów zlecenia według gotowych szablonów na portalu praca.gov.pl. Ten nowy sposób zawierania ww. umów ma być dodatkową opcją dla wspomnianych pracodawców i zleceniodawców. Zawsze będzie można zatrudnić pracownika czy zleceniobiorcę w tradycyjny sposób. Projekt ten ma zostać przyjęty przez Radę Ministrów w III kwartale 2021 r.

    Wypadki przy pracy - I kwartał 2021 [GUS]

    Wypadki przy pracy - GUS podał dane za I kwartał 2021 r. Czy liczba wypadków spadła w porównaniu do roku 2020?