Prawo do urlopu wypoczynkowego przysługuje każdemu zatrudnionemu na podstawie umowy o pracę. Zwykle urlop jest udzielany na wniosek pracownika w terminie uzgodnionym z pracodawcą. Przepisy przewidują jednak sytuacje, gdy pracodawca może samodzielnie skierować pracownika na urlop bez jego zgody.
- Jak należy udzielać pracownikom urlopów wypoczynkowych
- Udzielanie urlopu bez zgody pracownika podczas wypowiedzenia
- Udzielenie zaległego urlopu bez zgody pracownika
Jak należy udzielać pracownikom urlopów wypoczynkowych
Urlopy wypoczynkowe powinny być udzielane:
Kontrola PIP. Nowe uprawnienia
- zgodnie z planem urlopów – jeśli u pracodawcy funkcjonuje zakładowa organizacja związkowa,
- po porozumieniu z pracownikiem – jeżeli u pracodawcy nie funkcjonuje zakładowa organizacja związkowa lub gdy funkcjonuje, ale wyraziła zgodę na nietworzenie planu urlopów.
W pierwszej kolejności powinien być wykorzystany urlop zaległy. Należy go udzielić pracownikowi najpóźniej do dnia 30 września następnego roku kalendarzowego.
Bez względu na to, czy urlop jest udzielany na podstawie planu urlopowego czy wniosku pracownika, termin wykorzystania tego urlopu musi wynikać z porozumienia pracodawcy i pracownika. Przymuszenie pracownika do pójścia na urlop wypoczynkowy jest złamaniem przepisów prawa pracy.
Udzielanie urlopu bez zgody pracownika podczas wypowiedzenia
Jak wspomniano, udzielenie urlopu wypoczynkowego bez zgody pracownika jest co do zasady niedopuszczalne. Kodeks pracy przewiduje jednak sytuację, w której pracodawca może udzielić urlopu bez planu urlopowego, a także bez wniosku o urlop. Taka sytuacja taka może mieć miejsce w czasie trwania okresu wypowiedzenia umowy o pracę. Zdarza się bowiem, że podczas okresu wypowiedzenia pracodawca nie chce, aby pracownik pojawiał się w pracy – z przyczyn tzw. „obiektywnych” albo po prostu dlatego, żeby nie wypłacać ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop.
Kodeks pracy zobowiązuje pracownika znajdującego się w okresie wypowiedzenia umowy o pracę do wykorzystania przysługującego mu urlopu, jeżeli w tym czasie pracodawca mu go udzieli. Pracodawca może jednostronnie zadecydować, że pracownik wykorzysta zaległy oraz bieżący urlop wypoczynkowy. Pracownik musi wykorzystać urlop w terminie wskazanym przez pracodawcę. Bez znaczenia dla tego obowiązku jest to, która ze stron stosunku pracy dokonała wypowiedzenia umowy o pracę.
Udzielenie zaległego urlopu bez zgody pracownika
Czy pracodawca może jednostronnie skierować pracownika na zaległy urlop wypoczynkowy? Termin wykorzystania zaległego urlopu powinien zostać uwzględniony w planie urlopów. W takiej sytuacji pracodawca może jednostronnie skierować pracownika na zaległy urlop zaplanowany w planie urlopów.
Pracodawca może udzielić pracownikowi zaległego urlopu wypoczynkowego także w sytuacji, gdy kończy się już określony przepisami termin wykorzystania tego urlopu (30 września następnego roku kalendarzowego), a pracownik odmawia wykorzystania tego urlopu. W takim przypadku pracodawca nie ma obowiązku uzgadniania z pracownikiem terminu wykorzystania urlopu, lecz musi udzielić mu urlopu w terminie określonym w Kodeksie pracy, nawet bez zgody pracownika. Niespełnienie powyższego obowiązku przez pracodawcę naraża go na sankcje, które może podjąć wobec niego Państwowa Inspekcja Pracy.
Podstawa prawna
- ustawa z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (j.t. Dz.U. z 2025 r. poz. 277 z późn. zm.)