Czasami zwolnienie lekarskie nie wymaga leżenia chorego. Jeśli pacjent może chodzić, zastanawia czy może udać się na odpoczynek wyjazdowy. W związku z tym powstaje pytanie: czy można jechać na urlop w trakcie L4? Czy zwolnienie lekarskie wyklucza podróże?
- Urlop w trakcie zwolnienia lekarskiego
- Kontrola zwolnienia lekarskiego - ZUS
- L4 a urlop
- Niewłaściwe wykorzystywanie zwolnienia lekarskiego
Urlop w trakcie zwolnienia lekarskiego
Zwolnienie lekarskie wystawia lekarz, gdy są to tego wskazania po przeprowadzonym badaniu pacjenta. Celem zwolnienia jest odzyskanie pełnej zdolności do pracy i regeneracja. Na L4 wpisuje się adres przebywania chorego w trakcie okresu, na jaki zostało wystawione zwolnienie. Nie zawsze będzie to adres zameldowania czy zamieszkania. Można podać inny adres, np. adres rodziców, u których chory będzie dochodził do siebie, szczególnie jeśli wymaga pomocy drugiej osoby. Ważne, aby podać lekarzowi właściwy adres. Co w przypadku zmiany adresu przebywania już w trakcie zwolnienia? Należy w ciągu 3 dni powiadomić o tym zarówno pracodawcę jak i ZUS.
Kontrola zwolnienia lekarskiego - ZUS
Kontrola zwolnienia lekarskiego może odbywać się na 2 sposoby: w czasie wizyty u lekarza orzecznika ZUS (lekarz sprawdza zasadność wystawionego L4) lub w miejscu przebywania chorego (pracodawcy lub ZUS sprawdza wykorzystywanie zwolnienia lekarskiego zgodnie z przeznaczeniem). W tym drugim przypadku kontrolą zajmuje się płatnik składek. W zależności od tego czy jest nim w danym przypadku pracodawca czy ZUS, kto inny będzie uprawniony do skontrolowania L4. Taka kontrola odbywa się pod adresem wskazanym w dokumencie wystawianym przez lekarza. Jeśli kontroler nie zastanie chorego w danym miejscu, może mieć problemy. Natomiast sam brak obecności pracownika w trakcie niezdolności do pracy pod adresem wpisanym na L4 nie stanowi przesłanki świadczącej o nieprawidłowym korzystaniu ze zwolnienia lekarskiego. Osoba kontrolowana będzie musiała jednak złożyć wyjaśnienia.
W przypadku pacjenta, który może chodzić podczas choroby, dozwolone jest przemieszanie się w celu wykonywania zwykłych czynności życia codziennego oraz czynności związanych ze stanem zdrowia czyli np. zakupy spożywcze, kupno leków w aptece czy wizyta u lekarza. W takiej sytuacji nie będzie podstaw do cofnięcia zasiłku chorobowego. Odmienne są losy osoby, która bierze zwolnienie lekarskie bezpodstawnie i wykonuje w tym czasie inną pracę zarobkową czy remont domu. Takie czynności zdecydowanie nie sprzyjają rekonwalescencji, a co więcej mogą świadczyć o braku faktycznych wskazań do wystawienia zwolnienia lekarskiego. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości, ZUS wydaje decyzję o braku prawa ubezpieczonego do zasiłku. Wypłata zasiłku zostaje wstrzymana, a jeśli zasiłek już został wypłacony, jest to nienależnie pobrane świadczenie i ubezpieczony musi je zwrócić wraz z odsetkami ustawowymi.
ZUS systematycznie przeprowadza kontrole zwolnień lekarskich pracowników zatrudnionych na umowach o pracę oraz osób prowadzących działalność gospodarczą i zawiesza wypłaty zasiłków chorobowych. Tylko w pierwszych 6 miesiącach ubiegłego roku przeprowadził 227 tys. kontroli i wstrzymał wypłatę 14,8 tys. zasiłków w łącznej wysokości ponad 22,2 mln zł. To realne pieniądze dla ZUS.
Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa:
Art. 68.[Kontrola] 1. Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz płatnicy składek, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 1, są uprawnieni do kontrolowania ubezpieczonych co do prawidłowości wykorzystywania zwolnień od pracy zgodnie z ich celem oraz są upoważnieni do formalnej kontroli zaświadczeń lekarskich.
L4 a urlop
Czy dochodzenie do zdrowia na zwolnieniu lekarskim uprawnia do odpoczynku wyjazdowego? Czy można jechać na urlop w czasie choroby? Nie. ZUS jednoznacznie odpowiada na to pytanie. Nie można okres zwolnienia lekarskiego traktować jak dodatkowe wakacje, mniej płatny urlop. Wyjątkiem od reguły może być zwolnienie od lekarza psychiatry dla osoby chorej na depresję. Wówczas wyjazd z domu, nawet zagraniczny może mieć pozytywny wpływ na zdrowie psychiczne pacjenta. Jeśli sprawa jest kontrowersyjna, może zakończyć się w sądzie.
Polecamy: Podstawa wymiaru zasiłków chorobowych
Niewłaściwe wykorzystywanie zwolnienia lekarskiego
Oto najczęstsze powody niewłaściwego wykorzystywania zwolnienia lekarskiego podane przez ZUS:
- praca legalna lub nielegalna na rzecz innego podmiotu (np. jazda jako taksówkarz, praca w restauracji lub praca we własnej firmie),
- wyjazdy wypoczynkowe krajowe i zagraniczne,
- udział w zebraniach, naradach, szkoleniach, kursach (np. kurs na prawo jazdy),
- udział w imprezach, uroczystościach rodzinnych (np. własne wesele), kulturalnych i sportowych (np. maraton, mecz piłkarski, lot paralotnią),
- remonty i inne prace porządkowe (np. budowa domu, naprawa dachu, malowanie ścian).
Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dziennik Ustaw z 2025, poz. 501)