Premier Donald Tusk ogłosił w dniu 6 stycznia 2025 r., że to koniec pracy nad nowelizacją ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, która miała wstrząsnąć rynkiem pracy w Polsce. Reform miała odmienić sytuację wielu osób zatrudnionych dotychczas na umowę zlecenie lub B2B, zleceniodawców narazić na poważne konsekwencje finansowe, a gospodarkę na potencjalne wzrosty kosztów towarów i usług.
- AKTUALIZACJA WEDŁUG STANU NA 6 STYCZNIA 2026 R. To koniec zapowiadanej reformy PIP
- MIAŁO BYĆ TAK: TEKST ARTYKUŁU SPRZED DECYZJI PREMIERA DONALD TUSKA Z 6 STYCZNIA 2026 R.
- Reforma PIP najmocniej może uderzyć w cudzoziemców? Co czeka zleceniobiorców i zleceniodawców w 2026 r.? Firmy muszą przygotować się na turbulencje
- Ex lege: ten zwrot zrobi furorę w prawie pracy w 2026 r. A wszystko za sprawą decyzji inspektorów PIP. Inspektor pracy będzie mógł wydać decyzję administracyjną, która z mocy prawa przekształci umowę cywilnoprawną w umowę o pracę
- Efekty reformy: kto może zyskać, a kto stracić?
- Z kolei, dla wielu pracowników zmiana może oznaczać poprawę indywidualnej sytuacji. Przejście na etat wiąże się z pełną ochroną prawa pracy, ubezpieczeniem społecznym, prawem do urlopu, zasiłku chorobowego czy świadczeń rodzicielskich
- Reforma PIP 2026: Cudzoziemcy w grupie największego ryzyka
- Zapobieganie ponad wszystko, czyli jak przygotować się do zmian
AKTUALIZACJA WEDŁUG STANU NA 6 STYCZNIA 2026 R. To koniec zapowiadanej reformy PIP
Premier Donald Tusk ogłosił w dniu 6 stycznia 2025 r., że to koniec pracy nad nowelizacją ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, która miała wstrząsnąć rynkiem pracy w Polsce. Premier w Paryżu, po spotkaniu w zakresie inicjatywy "koalicja chętnych" ogłosił dokładnie tak: "Uważam i tu różnię się w poglądach w tej kwestii, jakby przesadna będzie rola urzędników, którzy będą decydowali o tym jak się kto zatrudnia. Byłaby bardzo destrukcyjna dla wielu firm i mogłaby także oznaczać utratę pracy dla wielu ludzi - tak wynika z mojej analizy. I dlatego w sposób bardzo twardy i z uzasadnionymi emocjami mówiłem i tłumaczyłem Paniom i Panom Ministrom dlaczego widzę ryzyko z tym związane. Podjąłem decyzję, żeby nie kontynuować pracę nad tego typu reformą, także sprawę uważam z mojego punktu widzenia za zamkniętą".
WAŻNE: PIP nie wyda decyzji ustalającej stosunek pracy. Premier ogłasza: "Podjąłem decyzję, żeby nie kontynuować prac nad tego typu reformą, także sprawę uważam z mojego punktu widzenia za zamkniętą". [informacja z 6.01.2026)
MIAŁO BYĆ TAK: TEKST ARTYKUŁU SPRZED DECYZJI PREMIERA DONALD TUSKA Z 6 STYCZNIA 2026 R.
Najdotkliwiej jednak zmianę mogą odczuć cudzoziemcy, którzy na mocy decyzji inspektora mogą stracić prawo do legalnej pracy w Polsce. Ekspert Smart Solutions HR zwraca uwagę, że skuteczne ograniczenie ryzyka wymaga zarówno prewencji po stronie pracodawców, jak i dodatkowych działań systemowych po stronie państwa.
Reforma PIP najmocniej może uderzyć w cudzoziemców? Co czeka zleceniobiorców i zleceniodawców w 2026 r.? Firmy muszą przygotować się na turbulencje
Państwowa Inspekcja Pracy już teraz posiada uprawnienia pozwalające zakwestionować umowę zlecenia czy B2B i wskazać, że współpraca powinna mieć formę etatu lub skierować sprawę do sądu pracy. To jednak tylko rekomendacja (czy ewentualnie pozew do sądu) – bowiem wiążące rozstrzygnięcie należy do sądu, a postępowania zwykle ciągną się latami.
Ex lege: ten zwrot zrobi furorę w prawie pracy w 2026 r. A wszystko za sprawą decyzji inspektorów PIP. Inspektor pracy będzie mógł wydać decyzję administracyjną, która z mocy prawa przekształci umowę cywilnoprawną w umowę o pracę
Po nowelizacji przepisów ten stan rzeczy ulegnie znacznej zmianie – inspektor pracy będzie mógł wydać decyzję administracyjną, która z mocy prawa (EX LEGE) przekształci umowę cywilnoprawną w umowę o pracę, także z datą wsteczną (maksymalnie do trzech lat - o ile tego nie zmodyfikuje kolejna wersja projektu). Zleceniodawca będzie mógł odwołać się do Głównego Inspektora Pracy, a następnie do sądu pracy, jednakże od momentu doręczenia decyzji aż do rozstrzygnięcia pracodawca będzie musiał traktować daną osobę jak pełnoetatowego pracownika – zapewnić badania medycyny pracy, szkolenia BHP, urlop, wypłacać dodatki za nocną zmianę i do nadgodzin oraz w pełni stosować kodeks pracy.
Dotychczas to inspektor pracy musiał dostarczyć dowody, że umowa zlecenie powinna być w rzeczywistości umową o pracę, po zmianie przepisów role się odwrócą – to firma będzie musiała udowodnić, że decyzja inspektora jest błędna. Co ważne, argument, że obie strony „chcą zlecenia”, nie wystarczy.
POLECAMY: Kontrola PIP
Efekty reformy: kto może zyskać, a kto stracić?
Nowelizacja ustawy może wiązać się z konsekwencjami zarówno dla zatrudniających, jak i zatrudnionych. Podczas gdy wiele osób może czekać zmiana sytuacji prawnej, pracodawcy muszą liczyć się przede wszystkim z konsekwencjami finansowymi, które mogą się odbić na całym rynku pracy oraz polskiej gospodarce.
– Tak daleko idąca rola inspektora w ustalaniu istnienia stosunku pracy to nowość w polskim systemie prawnym, która może w znacznym stopniu zmienić zasady gry – mówi Artur Kornatowski, Legal&Administrative Manager w Smart Solutions HR. – Z perspektywy pracodawcy skutki mogą być dość złożone. Reforma uderzy przede wszystkim w branże, które latami budowały model quasi-etatu na zleceniu lub B2B, m.in. w IT, logistyce, budownictwie, handlu detalicznym czy ochronie. Ryzyko związane z możliwością przekształcenia umowy zlecenia w umowę o pracę może prowadzić do stosowania w znacznie mniejszym zakresie tego rodzaju umów cywilnoprawnych. Większy udział umów o pracę może skutkować wyższymi kosztami zatrudnienia, a to z kolei prowadzić będzie do wzrostu cen usług i towarów, co może ponownie rozpędzić inflację. Wyższe koszty pracy mogą również oznaczać konieczność ograniczenia liczby współpracowników lub większą presję na automatyzację – tłumaczy Artur Kornatowski.
POLECAMY: KALENDARZ 2026
Z kolei, dla wielu pracowników zmiana może oznaczać poprawę indywidualnej sytuacji. Przejście na etat wiąże się z pełną ochroną prawa pracy, ubezpieczeniem społecznym, prawem do urlopu, zasiłku chorobowego czy świadczeń rodzicielskich
Z kolei, dla wielu pracowników zmiana może oznaczać poprawę indywidualnej sytuacji. Przejście na etat wiąże się z pełną ochroną prawa pracy, ubezpieczeniem społecznym, prawem do urlopu, zasiłku chorobowego czy świadczeń rodzicielskich. Co więcej, jeśli PIP uzna, że stosunek pracy istniał już wcześniej, osoby te mogą otrzymać wyrównanie za minione lata: ekwiwalenty za niewykorzystane urlopy czy dopłaty za nadgodziny, które wcześniej nie były rozliczane. Choć dla części osób przejście na etat może oznaczać niższe wynagrodzenie netto, towarzyszy temu znaczący wzrost ochrony prawnej i finansowej, co w wielu przypadkach będzie realnym wzmocnieniem ich sytuacji zawodowej.
Reforma PIP 2026: Cudzoziemcy w grupie największego ryzyka
Niestety, nie każda grupa pracowników może liczyć na jednoznaczną poprawę swojej sytuacji. Reformę najdotkliwiej mogą odczuć cudzoziemcy pracujący w Polsce oraz firmy ich zatrudniające.
Obcokrajowcy często są w Polsce zatrudniani na zleceniu lub B2B – głównie ze względu na elastyczność tych form i dotychczasowe praktyki rynkowe. Jednocześnie ich prawo do pracy i pobytu jest sztywno powiązane z warunkami wskazanymi w zezwoleniu na pracę, oświadczeniu czy decyzji pobytowej, m.in. z rodzajem umowy z pracodawcą lub zleceniodawcą.
– Dla Polaka decyzja PIP to głównie zmiana tytułu ubezpieczenia. Dla cudzoziemca może to być kwestia „być albo nie być” w Polsce. Jeśli inspektor PIP uzna, że umowa zlecenia cudzoziemca powinna być etatem i wyda decyzję o przekształceniu, powstaje natychmiastowa niespójność: dokument legalizujący pracę mówi o zleceniu, a w rzeczywistości obowiązuje już umowa o pracę. Oznacza to, że dalsze świadczenie pracy jest nielegalne – do momentu uzyskania nowego zezwolenia. Jeśli pracodawca nie zdąży w porę uzupełnić formalności, obcokrajowiec traci możliwość legalnej pracy – wyjaśnia Artur Kornatowski.
Ryzyko jest szczególnie wysokie przy klasycznych zezwoleniach na pracę i oświadczeniach, gdzie zmiana rodzaju umowy wymaga uzyskania nowego dokumentu. W czasie jego uzyskiwania pracownik powinien wstrzymać się z wykonywaniem obowiązków, co dla niego oznacza brak źródła dochodu, środków do życia i niepokój o przyszłość, a dla przedsiębiorstwa – przestój, luki kadrowe i realne straty finansowe.
– Problem w tym, że ustawodawca nie przewidział specjalnej, przyspieszonej ścieżki dla sytuacji, w których to państwowy organ z dnia na dzień zmienia formę zatrudnienia. Dla firm intensywnie zatrudniających cudzoziemców to realne ryzyko paraliżu operacyjnego, wzmocnionego przez długi czas oczekiwania na dokumenty legalizujące pracę, a często także przedłużające się formalności. W skrajnym przypadku cudzoziemiec może zdecydować się opuścić Polskę, szukając zatrudnienia gdzie indziej. To pokazuje, że choć intencją reformy jest poprawa warunków pracy zatrudnionych, w pewnych segmentach wymaga dodatkowych działań osłonowych, aby nie pogorszyć ich sytuacji przejściowo – mówi Artur Kornatowski.
Zapobieganie ponad wszystko, czyli jak przygotować się do zmian
Ekspert Smart Solutions HR podkreśla, że czekanie na pierwszą kontrolę PIP to najgorsza możliwa strategia – pracodawcy, szczególnie ci zatrudniający cudzoziemców, powinni zacząć działać już teraz.
Pierwszym krokiem powinien być audyt wszystkich umów cywilnoprawnych i kontraktów B2B – zwłaszcza tych zawieranych z obcokrajowcami – pod kątem ryzyka ich zakwestionowania przez PIP. Równolegle warto zweryfikować dokumenty legalizujące pracę – zezwolenia, oświadczenia i powiadomienia – sprawdzając, jaki rodzaj umowy został w nich wpisany i czy odpowiada on faktycznym warunkom współpracy. Kolejnym elementem jest przygotowanie planu „dnia zero” na wypadek decyzji inspektora: gotowych wzorów umów o pracę, procedur szybkiego zgłoszenia zmian do ZUS oraz ścieżki niezwłocznego złożenia nowych wniosków o zezwolenia na pracę. Niezbędna jest również ścisła współpraca działów HR z osobami odpowiedzialnymi za legalizację pobytu oraz konsekwentna, zrozumiała komunikacja z cudzoziemcami – tak, aby rozumieli możliwe scenariusze, nie tracili zaufania do pracodawcy i mieli poczucie, że firma aktywnie dba o bezpieczeństwo ich zatrudnienia.
Reforma PIP niesie ze sobą duży potencjał uporządkowania rynku pracy, ale jednocześnie wymaga od firm ogromnej uważności i odpowiedniego przygotowania. To, czy zmiany przyniosą korzyści pracownikom i stabilność pracodawcom, zależy od tego, jak szybko przedsiębiorcy dostosują swoje procesy i czy państwo uzupełni luki legislacyjne, zwłaszcza w obszarze zatrudniania cudzoziemców. Firmy, które już dziś podejmują działania prewencyjne, mogą wejść w nowy rok z dużo większą pewnością i odpornością na ewentualne ryzyka. Reforma może być wyzwaniem, ale przy odpowiednim podejściu także szansą na bardziej przejrzysty i zrównoważony rynek pracy – podkreśla Artur Kornatowski.
Kiedy ma wejść w życie nowelizacja ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy?
Według obecnych założeń, 1 stycznia 2026 roku ma wejść w życie nowelizacja ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy.
Na czym polega „ex lege” decyzja inspektora pracy w reformie PIP 2026?
Inspektor pracy będzie mógł wydać decyzję administracyjną, która z mocy prawa (EX LEGE) przekształci umowę cywilnoprawną w umowę o pracę, prawdopodobnie także z datą wsteczną (być może maksymalnie do trzech lat). Póki co mamy tylko projekt, to nie ostateczna wersja ustawy.
Jakie obowiązki ma pracodawca po doręczeniu decyzji inspektora pracy?
Do rozstrzygnięcia sprawy musi traktować daną osobę jak pełnoetatowego pracownika: badania medycyny pracy, szkolenia BHP, urlop, dodatki za nocną zmianę i do nadgodzin oraz pełne stosowanie kodeksu pracy.
Dlaczego cudzoziemcy są w grupie największego ryzyka w reformie PIP 2026?
Decyzja PIP przekształcająca zlecenie w etat powoduje niespójność z dokumentem legalizującym pracę. „Oznacza to, że dalsze świadczenie pracy jest nielegalne – do momentu uzyskania nowego zezwolenia.”
Źródło: Smart Solutions, opracowanie i aktualizacja: Kinga Piwowarska