Zmiany w zwolnieniach lekarskich 2026. Czy można pracować w czasie L4? Nowe wzory dokumentów

• Zwolnienia lekarskie - zmiany 2026
• Czego nie można podczas zwolnienia lekarskiego?
• Praca zarobkowa w czasie zwolnienia lekarskiego
• Aktywność niezgodna z celem zwolnienia lekarskiego
• Kontrola prawidłowości wykorzystywania zwolnienia lekarskiego

Zwolnienia lekarskie - zmiany 2026

13 kwietnia 2026 r. weszły w życie zmiany w zwolnieniach lekarskich. Dokładnie chodzi o nowe przepisy dotyczące powodów utraty prawa do zasiłku chorobowego przysługującego za czas trwania zwolnienia lekarskiego. Nieprawidłowe wykorzystywanie zwolnienia od pracy skutkuje pozbawieniem zasiłku za ten czas. Prawo tłumaczy, co można robić, a czego nie wolno w okresie wystawionego orzeczenia lekarskiego. Zmianie ulegają także przepisy o kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień. Ustawa z dnia 18 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw umożliwia również wystawianie zwolnień od pracy tylko dla określonego tytułu zatrudnienia na żądanie ubezpieczonego (jeżeli osoba ma odrębne tytuły do ubezpieczenia i praca zarobkowa w ramach określonego tytułu może być wykonywana z uwagi na rodzaj wykonywanej pracy). ​​​​​​​

Czego nie można podczas zwolnienia lekarskiego?

Osoby podlegające pod ubezpieczenie chorobowe, a więc opłacające składki chorobowe, mają prawo do zasiłku chorobowego w czasie choroby. Potwierdzeniem niezdolności do pracy jest orzeczenie lekarskie wystawione po przeprowadzonym badaniu (tzw. zwolnienie lekarskie, dawniej L4). Jeśli jednak osoba ta będzie korzystać ze zwolnienia niezgodnie z jego przeznaczeniem, jakim jest leczenie i dochodzenie do zdrowia, można pozbawić ją prawa do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia od pracy. ZUS do takich przypadków zalicza wykonywanie pracy zarobkowej w czasie zwolnienia lekarskiego lub podejmowanie aktywności niezgodnej z celem tego zwolnienia. Zadaniem nowej regulacji jest doprecyzowanie pojęcia pracy zarobkowej oraz aktywności niezgodnej z celem zwolnienia od pracy.

Zasada pozostaje niezmieniona: okres zwolnienia od pracy powinien służyć odzyskaniu zdrowia i rekonwalescencji. W tym czasie osoba ubezpieczona nie może podejmować działań, które mogłyby zakłócić ten proces. Niedopuszczalne jest wykonywanie pracy zarobkowej ani podejmowanie aktywności sprzecznych z celem zwolnienia. Dopuszcza się jedynie zwykłe czynności życia codziennego oraz incydentalne działania, jeśli wymagają tego istotne okoliczności. Każdy taki przypadek jak dotychczas podlega ocenie z uwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy.

Praca zarobkowa w czasie zwolnienia lekarskiego

Na stronie ZUS czytamy, że praca zarobkowa to każda czynność, która ma charakter zarobkowy, niezależnie od stosunku prawnego będącego podstawą jej wykonania. Pracą zarobkową nie są tzw. czynności incydentalne, czyli takie, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności. Istotną okolicznością nie może być polecenie pracodawcy.

Aktywność niezgodna z celem zwolnienia lekarskiego

Aktywność niezgodna z celem zwolnienia od pracy to wszelkie działania, które utrudniają lub wydłużają proces leczenia lub rekonwalescencję. Nie należą do nich zwykłe czynności dnia codziennego lub czynności incydentalne, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności. Rzeczniczka ZUS, Iwona Kowalska-Matis podaje przykład czynności incydentalnej: jednorazowe podpisanie pilnego dokumentu w firmie, jeśli nikt inny nie jest do tego upoważniony. Natomiast zwykłe czynności życia codziennego to np. wyjście do apteki, lekarza, na rehabilitację czy udział w pogrzebie bliskiej osoby. Dopuszczalne jest także zrobienie podstawowych zakupów w pobliskim sklepie spożywczym lub odprowadzenie dziecka do przedszkola, jeśli nie ma innej osoby, która mogłaby to zrobić.

Kontrola prawidłowości wykorzystywania zwolnienia lekarskiego

Kontrolerzy ZUS weryfikują i oceniają sposób wykorzystania zwolnienia lekarskiego z uwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy. Zmiany w przepisach dotyczą następujących kwestii: uprawnień i obowiązków osób kontrolujących, obowiązków osób kontrolowanych, zasad przeprowadzania kontroli, zasad sporządzania protokołu z kontroli, zasad składania zastrzeżeń do ustaleń zawartych w protokole. Dla przykładu kontrolerzy ZUS zostali uprawnieni do legitymowania osoby kontrolowanej. Co więcej, mają prawo wstępu do miejsca przeprowadzania kontroli, np. miejsca pobytu, pracy, prowadzenia działalności. Mogą również odbierać wyjaśnienia od osoby kontrolowanej, jej pracodawcy czy lekarza.

Jest również nowy wzór upoważnienia i wzór protokołu z kontroli. Zostały określone w rozporządzeniu w sprawie wzoru upoważnienia do przeprowadzenia kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich od pracy i wzoru protokołu tej kontroli. Pobierz nowe wzory: Upoważnienie do przeprowadzenia kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień od pracy oraz protokół kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień od pracy