Nagły wypadek w rodzinie? Choroba bliskiej osoby? Polskie prawo pracy daje Ci wyjście – zwolnienie od pracy z powodu siły wyższej. Masz prawo do 2 dni lub 16 godzin rocznie z zachowaniem połowy wynagrodzenia. Problem w tym, że obliczenie pensji bywa skomplikowane. Komunikat ZUS właśnie rozwiał wątpliwości i pokazał, jak prawidłowo rozliczać takie dni.
- Czym jest zwolnienie od pracy z powodu siły wyższej?
- Ile wynosi wynagrodzenie za zwolnienie z powodu siły wyższej?
- Siła wyższa a podstawa wymiaru zasiłku – wynagrodzenie stałe
- Siła wyższa a wynagrodzenie zmienne – jak uzupełnić pensję?
- Siła wyższa a zasiłek chorobowy – kiedy dostajesz oba świadczenia?
- Kiedy możesz skorzystać ze zwolnienia z powodu siły wyższej?
Czym jest zwolnienie od pracy z powodu siły wyższej?
Życie bywa nieprzewidywalne. Telefon z informacją o wypadku bliskiej osoby, nagła choroba dziecka wymagająca natychmiastowej reakcji – w takich momentach praca schodzi na drugi plan. Ustawodawca przewidział to rozwiązanie i wprowadził je do Kodeksu pracy.
Zgodnie z art. 148¹ § 1 KP, każdy pracownik zatrudniony na umowę o pracę ma prawo do specjalnego zwolnienia w przypadku nagłych, pilnych spraw - tzw. siły wyższej. Przepis dotyczy konkretnych, nieprzewidywalnych sytuacji życiowych – gdy doszło do choroby lub wypadku członka rodziny i wymagana jest Twoja natychmiastowa obecność.
W ciągu roku kalendarzowego możesz wykorzystać:
- 2 pełne dni wolne, albo
- 16 godzin zwolnienia od pracy (do wykorzystania w częściach).
Wybór należy do Ciebie. Warto jednak wiedzieć, że pierwsza podjęta decyzja o korzystaniu ze zwolnienia w wymiarze godzinowym obowiązuje przez cały rok kalendarzowy. Nie możesz więc wziąć najpierw 8 godzin, a potem całego dnia (chociaż może to być ponownie 8 godzin - przy pełnym etacie).
Ile wynosi wynagrodzenie za zwolnienie z powodu siły wyższej?
Tu zaczyna się najważniejsza kwestia – pieniądze. W okresie zwolnienia od pracy z powodu siły wyższej zachowujesz prawo do wynagrodzenia, ale tylko w wysokości 50% normalnej pensji. To istotna różnica w porównaniu z urlopem wypoczynkowym, za który otrzymujesz pełną stawkę.
Zasada obliczania wynagrodzenia jest jednak podobna jak przy urlopie. Stosuje się te same reguły, z jednym ważnym wyjątkiem: składniki wynagrodzenia ustalane w wysokości przeciętnej oblicza się z miesiąca, w którym przypadło zwolnienie – nie z kilku poprzednich miesięcy. Dla osób z prostą, stałą pensją sprawa jest jasna. Komplikacje pojawiają się, gdy dostajesz premie, prowizje lub inne zmienne dodatki.
Siła wyższa a podstawa wymiaru zasiłku – wynagrodzenie stałe
Jak ZUS traktuje miesiąc, w którym skorzystałeś ze zwolnienia z powodu siły wyższej, przy obliczaniu podstawy zasiłku chorobowego? To pytanie zadaje sobie wielu pracowników - ma to duże znaczenie w przypadku korzystania z zasiłku obejmującego miesiąc, w którym korzystało się ze zwolnienia z siły wyższej.
Jeśli otrzymujesz wyłącznie stałe wynagrodzenie wynikające z umowy o pracę, sprawa jest prosta. ZUS przyjmie Twoje pełne wynagrodzenie do obliczenia podstawy zasiłku – niezależnie od tego, że za dni „siły wyższej" dostałeś tylko połowę.
Pracownik zarabia 8 000 zł brutto miesięcznie. W sierpniu skorzystał z 2 dni zwolnienia z powodu siły wyższej (zachowując prawo do 50% wynagrodzenia za te dni). W październiku zachorował i trzeba ustalić podstawę wymiaru zasiłku.
Jak to obliczyć? Wynagrodzenie za sierpień przyjmuje się w pełnej, stałej wysokości wynikającej z umowy – czyli 8 000 zł. Kwotę tę pomniejsza się standardowo o 13,71% (składki na ubezpieczenia społeczne). Daje to 6 903,20 zł wchodzące do podstawy zasiłku.
Wniosek? Korzystanie ze zwolnienia z powodu siły wyższej nie obniża Twojej przyszłej podstawy zasiłku, jeśli masz stałą pensję.
Siła wyższa a wynagrodzenie zmienne – jak uzupełnić pensję?
PODSTAWA WYMIARU ZASIŁKÓW CHOROBOWYCH - ZASADY USTALANIA
Zupełnie inaczej wygląda sytuacja pracowników ze zmiennymi składnikami wynagrodzenia. Jeśli oprócz pensji podstawowej otrzymujesz premie, prowizje, dodatki za wyniki – wynagrodzenie za miesiąc ze zwolnieniem wymaga uzupełnienia.
Co to oznacza w praktyce? Musisz „doliczyć" wynagrodzenie, które otrzymałbyś, gdybyś przepracował cały miesiąc. Jak podaje ZUS w komunikacie, procedura wygląda następująco:
- Podziel wynagrodzenie osiągnięte za przepracowane dni przez liczbę tych dni.
- Pomnóż wynik przez liczbę dni, które powinieneś przepracować w danym miesiącu.
- Od uzupełnionego wynagrodzenia odejmij kwotę otrzymaną z tytułu siły wyższej (50% za dni wolne).
Pracownik ze zmiennym wynagrodzeniem przepracował w sierpniu 20 dni i zarobił łącznie 8 900 zł. W tym miesiącu wziął 2 dni zwolnienia z powodu siły wyższej. Zgodnie z harmonogramem powinien przepracować 22 dni.
Obliczenie krok po kroku:
- 8 900 zł : 20 dni = 445 zł (stawka dzienna)
- 445 zł × 22 dni = 9 790 zł (uzupełnione wynagrodzenie)
- Pomniejszenie o siłę wyższą: 9 790 zł – 2 × (445 zł × 50%) = 9 345 zł
Kwota 9 345 zł to uzupełnione wynagrodzenie, które zostanie przyjęte do podstawy wymiaru zasiłku za sierpień.
Siła wyższa a zasiłek chorobowy – kiedy dostajesz oba świadczenia?
ZUS wyjaśnił również kontrowersyjną kwestię: co się dzieje, gdy w trakcie zwolnienia z powodu siły wyższej zachorujesz lub musisz opiekować się chorym członkiem rodziny?
- Zasada pierwsza: Jeśli korzystasz ze zwolnienia z powodu siły wyższej przez cały dzień, choroba lub konieczność opieki nie przerywa tego zwolnienia. Za taki dzień otrzymasz 50% wynagrodzenia z tytułu siły wyższej – nie zasiłek chorobowy czy opiekuńczy.
- Zasada druga: Inaczej jest przy zwolnieniu godzinowym. Jeśli wykorzystujesz tylko kilka godzin zwolnienia z powodu siły wyższej, a następnie zachorujesz – zachowujesz prawo do obu świadczeń! Dostajesz wtedy 50% wynagrodzenia za godziny „siły wyższej" plus zasiłek chorobowy za pozostałą część dnia.
To ważna informacja dla osób, które preferują korzystanie ze zwolnienia w wymiarze godzinowym zamiast pełnych dni. Jest ono zatem bardziej "opłacalne" w przypadku otrzymania w tym czasie zwolnienia, niż zwolnienie na cały dzień.
Kiedy możesz skorzystać ze zwolnienia z powodu siły wyższej?
Przepis jest precyzyjny co do okoliczności. Zwolnienie przysługuje wyłącznie w przypadku (przesłanki łączne):
- pilnych spraw rodzinnych,
- spowodowanych chorobą lub wypadkiem,
- gdy niezbędna jest Twoja natychmiastowa obecność.
Pamiętaj jednak – to rozwiązanie na sytuacje naprawdę awaryjne. Nie zastępuje urlopu wypoczynkowego, urlopu na żądanie ani innych form nieobecności. Pracodawca może zakwestionować korzystanie z tego uprawnienia, jeśli uzna, że nie zachodziły przesłanki „siły wyższej".
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeksu pracy (Dz. U. z 2023 r. poz. 1465)
Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 29 maja 1996 roku w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w Kodeksie pracy (Dz. U. z 2017 r. poz. 927)
Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2780)