Od 2027 r. w ZUS orzeczenie o niesamodzielności albo niezdolności do pracy w formie e-wizyty. Nowelizacja wprowadziła podstawy do e-wizyt na komisji orzeczniczej ZUS. Czyli zamiast jechać osobiście na komisję lekarską, logujesz się przez Internet, uwierzytelniasz prawdziwość swojej osoby i przez kamerkę on-line rozmawiasz z lekarzem.
- We WZON i PZON bez zmian - są komisje zaoczne dla szczególnych przypadków
- Komunikat ZUS o zmianach w 2027 r.
Według nowych przepisów:
Orzeczenie w ZUS jest wydawane po przeprowadzeniu bezpośredniego badania osoby zainteresowanej oraz po analizie dokumentacji dołączonej do wniosku lub uzupełnionej w prowadzonym postępowaniu. I nowość polega na poniższym zapisie w przepisach:
Powyższe badanie może być przeprowadzone z wykorzystaniem systemów teleinformatycznych lub systemów łączności, jeżeli ten sposób badania umożliwi dokonanie prawidłowej i kompleksowej oceny okoliczności wynikających z celu, dla którego jest wydawane orzeczenie.
Zastrzeżenie "jeżeli" oznacza, że e-wizyta jest możliwa po spełnieniu ww. warunków, a nie w każdym przypadku. To nie będzie działało tak, że osoba starająca się o orzeczenie z ZUS, złoży wniosek o badanie on-line i ZUS wyznaczy termin e-wizyty. Jest to możliwe tylko w tych przypadkach, gdy lekarz nie potrzebuje fizycznego obecności wnioskodawcy (nie musi osobiście przeprowadzić badania jego ciała, osłuchać serca, płuc, zajrzeć w oczy/uszy, ostukać kolan).
Pomoc społeczna. Komentarz do ustawy
Jest też możliwość wydania orzeczenia na podstawie dokumentacji dołączonej do wniosku lub uzupełnionej w prowadzonym postępowaniu – jeżeli umożliwia ona dokonanie prawidłowej i kompleksowej oceny okoliczności wynikających z celu, dla którego jest wydawane orzeczenie.
Przed wydaniem orzeczenia dokumentacja dołączona do wniosku może zostać uzupełniona, w szczególności o dokumentację medyczną z przebiegu leczenia i rehabilitacji, opinię lekarza konsultanta lub psychologa, wyniki badań dodatkowych lub obserwacji szpitalnej.
Komentarz autorów ustawy nowelizującej:
"W ust. 1 omawianego przepisu określono, że w celu realizacji zadań orzeczniczych lekarze orzecznicy oraz osoby wykonujące samodzielny zawód medyczny wydają orzeczenia. W przepisie tym określono również ogólne zasady wydawania orzeczeń. Zgodnie z ust. 2 lekarz orzecznik będzie związany decyzją organu Państwowej Inspekcji Sanitarnej o stwierdzeniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej oraz ustaleniami starosty o braku możliwości przekwalifikowania zawodowego. W ust. 3 określono sposoby wydawania orzeczeń, tj. po przeprowadzeniu bezpośredniego badania albo na podstawie dokumentacji medycznej. W ust. 4 uregulowano możliwość uzupełniania dokumentacji medycznej. W ust. 5 określono wydawanie opinii przez lekarza konsultanta i psychologa. W ust. 6 wprowadzono możliwość przeprowadzania badań z wykorzystaniem systemów teleinformatycznych lub systemów łączności, jeżeli ten sposób badania umożliwi dokonanie prawidłowej i kompleksowej oceny okoliczności wynikających z celu, dla którego jest wydawane orzeczenie."
We WZON i PZON bez zmian - są komisje zaoczne dla szczególnych przypadków
przepisy pozwalają wydać orzeczenie o niepełnosprawności albo o stopniu niepełnosprawności bez osobistego stawiennictwa osoby zainteresowanej, tzw. w trybie zaocznym. Zasady te określa § 8 ust. 4 Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności.
Aby orzeczenie mogło zostać wydane bez udziału osoby orzekanej, muszą być spełnione dwa warunki jednocześnie:
- w dokumentacji musi znajdować się zaświadczenie lekarskie, z którego jasno wynika, że osoba (lub dziecko) z powodu długotrwałej choroby, która nie rokuje poprawy, nie jest w stanie przyjechać na posiedzenie zespołu.
- lekarz przewodniczący składu orzekającego musi uznać, że zgromadzona dokumentacja medyczna jest wystarczająca do oceny stanu zdrowia – czyli że nie trzeba przeprowadzać osobistego badania.
Jeśli oba te warunki są spełnione, orzeczenie może zostać wydane bez obecności osoby zainteresowanej.
Ten tryb nie dotyczy spraw związanych z wydaniem orzeczenia o wskazaniach do ulg i uprawnień dla osób, które mają już orzeczenie o inwalidztwie lub niezdolności do pracy.
W 2025 i 2026 roku przepisy w tym zakresie nie zostały zmienione. Nie wydano też nowych wytycznych dla zespołów orzekających. Zasady są stosowane tak jak dotychczas.
Komunikat ZUS o zmianach w 2027 r.
Zasady i tryb wydawania orzeczeń
Zostaną wprowadzone jednolite regulacje odnoszące się do zasad i trybu wydawania orzeczeń dla celów ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych, innych świadczeń należących do właściwości Zakładu oraz dla celów realizacji zadań zleconych Zakładowi na podstawie innych ustaw. W jednym akcie prawnym, tj. w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, zostały określone regulacje dotyczące postępowania związanego z wydaniem orzeczenia, niezależnie od celu, w którym jest wydawane orzeczenie, tj. dla potrzeb ustalenia prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych (np. renty z tytułu niezdolności do pracy) czy dla celów pozaubezpieczeniowych (np. trwałej niezdolności do pełnienia obowiązków sędziego). Zmiany w tym zakresie przyczynią się do przejrzystości regulacji prawnych (wobec aktualnego rozproszenia i różnego brzmienia przepisów w wielu aktach prawnych) oraz do standaryzacji postępowania orzeczniczego we wszystkich rodzajach spraw. Ponadto wprowadzono m.in.:
• jednoosobowe orzekanie. Zarówno orzeczenia wydawane po raz pierwszy, jak i orzeczenia wydawane w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy (w związku ze sprzeciwem lub zarzutem wadliwości) – co do zasady będą wydawane jednoosobowo. Obecnie jednoosobowo orzeczenia wydawane są przez lekarzy orzeczników, natomiast sprzeciwy i zarzuty wadliwości od orzeczeń lekarzy orzeczników rozpatrywane są przez komisje lekarskie działające w składzie 3 lekarzy specjalistów. Po zmianach również w przypadku wniesienia sprzeciwu lub zarzutu wadliwości od orzeczenia wydanego przez lekarza orzecznika albo przez specjalistę wykonującego samodzielny zawód medyczny (pielęgniarkę, pielęgniarza, fizjoterapeutę) sprawa będzie kierowana do ponownego rozpatrzenia przez lekarza orzecznika (działającego jednoosobowo). W sprawach szczególnie skomplikowanych – w przypadku ponownego rozpatrywania sprawy w związku ze sprzeciwem lub zarzutem wadliwości orzeczenia – będzie istniała możliwość skierowania sprawy do rozpatrzenia przez trzech lekarzy orzeczników orzekających łącznie;
• e-wizyty – postępowanie związane z wydaniem orzeczenia badanie będzie można przeprowadzić z wykorzystaniem systemów teleinformatycznych lub systemów łączności;
• orzeczenia wydawane w postaci dokumentu elektronicznego. Określono również nowe sposoby doręczenia orzeczenia – doręczenie dokumentu elektronicznego albo wydruku orzeczenia, jeśli doręczenie orzeczenia w postaci dokumentu elektronicznego nie jest możliwe albo na żądanie osoby zainteresowanej;
• maksymalne terminy na wydanie orzeczenia (30 dni) oraz możliwość wniesienia ponaglenia przez osobę zainteresowaną w przypadku przekroczenia tego terminu;
• uszczegółowione zasady dostępu Zakładu do dokumentacji medycznej podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych. Określono obowiązki tych podmiotów w tym zakresie, utworzono katalog form, w jakich dokumentacja może zostać udostępniona, oraz termin, w jakim podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych jest zobowiązany udostępnić dokumentację medyczną (14 dni od otrzymania wniosku o udostępnienie dokumentacji);
• doprecyzowane i uszczegółowione regulacje dotyczące postępowania prowadzonego w trybie zwierzchniego nadzoru Prezesa Zakładu nad wykonywaniem orzecznictwa lekarskiego, w tym jednoznaczne określenie skutków działań podejmowanych w związku z postępowaniem prowadzonym we wskazanym trybie nadzoru oraz obowiązków informacyjnych.